วงการข้าวค้าน “หมอวรงค์” ปลุกผีกฎหมายแบ่งปันผลประโยชน์ ชูโมเดลแก้จนชาวนา

นพ.วรงค์ เดชกิจวิกรม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) พรรคไทยภักดี จุดประเด็นร้อนกลางวงการเกษตร หลังเสนอญัตติด่วนต่อสภาผู้แทนราษฎร ให้ตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญติดตามและตรวจสอบการแก้ไขปัญหาราคาพืชผลเกษตรตกต่ำ พร้อมหยิบยกแนวคิดผลักดันพระราชบัญญัติการแบ่งปันผลประโยชน์ข้าว พ.ศ. .... ซึ่งเคยเสนอโดยนายอนุทิน ชาญวีรกูล และคณะ ตั้งแต่ปี 2562 กลับมาพิจารณาอีกครั้ง หวังสร้างกลไกถาวรดูแลรายได้ชาวนาอย่างยั่งยืน

สาระสำคัญของกฎหมายฉบับดังกล่าว คือการกำหนดระบบแบ่งปันผลประโยชน์ระหว่างชาวนา โรงสี ผู้จัดจำหน่าย และภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในห่วงโซ่อุตสาหกรรมข้าวอย่างชัดเจน โดยมุ่งคุ้มครองผลตอบแทนให้เกษตรกรได้รับส่วนแบ่งกำไรไม่น้อยกว่า 50% เพื่อยกระดับรายได้เกษตรกรไทย ลดการพึ่งพานโยบายจำนำหรือประกันรายได้ในระยะยาว

แหล่งข่าวในวงการค้าข้าวเปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า แม้แนวคิดดังกล่าวจะดูคล้ายระบบอ้อยและน้ำตาลที่ใช้โมเดลแบ่งปันรายได้ แต่ในทางปฏิบัติ “ข้าว” มีโครงสร้างที่ซับซ้อนกว่ามาก ทั้งด้านสายพันธุ์ พื้นที่เพาะปลูก ผลผลิตต่อไร่ ผลพลอยได้ และจำนวนผู้มีส่วนเกี่ยวข้องที่กระจายตัวจำนวนมาก ขณะที่อุตสาหกรรมอ้อยมีโครงสร้างค่อนข้างชัดเจน มีพื้นที่ปลูกราว 10 ล้านไร่ ผลผลิตประมาณ 100 ล้านตัน และโรงงานน้ำตาลเพียงกว่า 50 แห่ง อีกทั้งผลพลอยได้หลักมีเพียงน้ำตาล กากน้ำตาล และชานอ้อย ทำให้การคำนวณผลตอบแทนและการกำหนดโควตาทำได้ง่ายกว่า

ตรงกันข้าม อุตสาหกรรมข้าวไทยมีความหลากหลายสูง ทั้งข้าวนาปี ข้าวนาปรัง ข้าวหอมมะลิ ข้าวพื้นเมือง ข้าวขาว และข้าวเฉพาะพื้นที่ แต่ละชนิดให้ผลผลิตและผลพลอยได้แตกต่างกัน อีกทั้งยังมีต้นทุนการผลิต การสี การตลาด และการส่งออกที่ไม่เท่ากันในแต่ละพื้นที่ ส่งผลให้การออกแบบระบบแบ่งปันผลประโยชน์ให้ครอบคลุมทุกมิติเป็นเรื่องซับซ้อนอย่างยิ่ง

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญ คือภาระต้นทุนของโรงสีข้าว ซึ่งส่วนใหญ่ใช้เงินลงทุนส่วนตัวและสินเชื่อธนาคาร หากกำหนดให้มีการแบ่งกำไร ก็จำเป็นต้องพิจารณาด้วยว่า ในกรณีขาดทุน จะมีระบบรองรับหรือแบ่งภาระอย่างไร เพราะผู้ประกอบการยังต้องเผชิญภาระหนี้สิน เครดิตทางการเงิน และต้นทุนดำเนินงานที่แตกต่างกัน

อย่างไรก็ดีในอดีต ร่างกฎหมายดังกล่าวยังเคยเปิดรับฟังความคิดเห็นในหลายประเด็นสำคัญ อาทิ การตั้งคณะกรรมการแบ่งปันผลประโยชน์ข้าว สัดส่วนตัวแทนภาคส่วนต่างๆ การจัดเก็บค่าธรรมเนียมวิจัยและส่งเสริมการผลิต การควบคุมปริมาณการปลูกข้าว การกำหนดราคาข้าวขั้นต้น-ขั้นสุดท้าย ตลอดจนบทลงโทษทางอาญา ซึ่งหลายฝ่ายมองว่าเป็นเรื่องละเอียดอ่อนและอาจส่งผลกระทบต่อกลไกตลาดเสรี

หากรัฐบาลเดินหน้าปัดฝุ่น พ.ร.บ.ฉบับนี้จริง จะถือเป็นการปฏิรูปโครงสร้างอุตสาหกรรมข้าวครั้งใหญ่ที่สุดในรอบหลายทศวรรษ แต่ความท้าทายสำคัญคือการสร้างสมดุลระหว่าง “ความเป็นธรรมต่อชาวนา” กับ “ความเป็นไปได้เชิงเศรษฐกิจ” ของทุกภาคส่วนในห่วงโซ่อุปทาน ดังนั้นการผลักดันกฎหมายแบ่งปันผลประโยชน์ข้าวจึงไม่ใช่เพียงนโยบายช่วยเหลือเกษตรกร แต่คือโจทย์ใหญ่ระดับโครงสร้าง ที่ต้องชั่งน้ำหนักอย่างรอบด้านระหว่างเสถียรภาพรายได้เกษตรกร ความสามารถแข่งขันของผู้ประกอบการ และอนาคตตลาดข้าวไทยในเวทีโลก

อนึ่ง ร่างพระราชบัญญัติ(พ.ร.บ.) การแบ่งปันผลประโยชน์ข้าว พ.ศ. ...ที่มี นายอนุทินชาญวีรกูล และคณะเป็นผู้เสนอร่างฯเมื่อวันที่ 18 กันยายน 2562 และได้เปิดรับฟังความคิดเห็นโดยให้ประชาชนสามารถแสดงความคิดเห็นผ่านทางเว็บไซต์ของรัฐสภา มีทั้งหมด 12 หมวด 73 มาตรา ซึ่งสาระร่างกฎหมายฉบับนี้เห็นว่า การปลูก การผลิต การจำหน่าย และการแบ่งปันผลประโยชน์ข้าวทั้งกระบวนการกำลังประสบปัญหาหลายประการ เช่น ปัญหาราคาข้าวตกต่ำ ปัญหาการถูกกดราคาหรือโดนเอารัดเอาเปรียบจากกลุ่มพ่อค้าคนกลาง ปัญหาการขาดตลาดรองรับสินค้า เป็นต้น ซึ่งแม้ว่าจะมีกฎหมายที่ตราขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหาต่างๆ

แต่ยังพบว่าการดำเนินการยังไม่มีศักยภาพในการบรรเทาความเดือดร้อนและให้ความช่วยเหลือกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกข้าวเท่าที่ควร ดังนั้น เพื่อให้กระบวนการปลูก การผลิต การจำหน่าย และการแบ่งปันผลประโยชน์ข้าวเกิดความเป็นธรรมทั้งต่อตัวเกษตรกร โรงสีข้าว และผู้บริโภค สมควรสนับสนุนให้มีการบริหารจัดการข้าวอย่างเป็นระบบ โดยเสนอให้มีคณะกรรมการแบ่งปันผลประโยชน์ข้าว เพื่อกำหนดนโยบาย หลักเกณฑ์ และวิธีการเกี่ยวกับการบริหารจัดการและแบ่งปันผลประโยชน์ข้าวให้เป็นธรรมอย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ควรกำหนดให้มีคณะกรรมการ คณะอนุกรรมการ กองทุน และหน่วยงานราชการที่ช่วยสนับสนุนการดำเนินงานของคณะกรรมการแบ่งปันผลประโยชน์ข้าว เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ

คลิกอ่าน รายงานผลการรับฟังความคิดเห็นฉบับเต็ม ร่างพระราชบัญญัติ(พ.ร.บ.) การแบ่งปันผลประโยชน์ข้าว พ.ศ. ... มีทั้งค้านและสนับสนุน