ปส. ดึง IAEA - สหรัฐฯ เปิดเวทีระดับภูมิภาค ถอดสูตรลงทุน SMR

โรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (SMR) จะคุ้มค่าหรือไม่ ไม่ได้ขึ้นกับเทคโนโลยีอย่างเดียว แต่ขึ้นกับ "เงินทุน" ด้วย ผลประเมินความพร้อมของไทยตามมาตรฐาน IAEA ชี้ว่า "เงินทุนและการจัดหาเงินลงทุน" เป็น 1 ใน 3 ด้านที่ไทยต้องเร่งแก้อย่างมีนัยสำคัญ สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) จึงจับมือ IAEA และกระทรวงพลังงานสหรัฐฯ เปิดเวทีระดับภูมิภาคที่กรุงเทพฯ ระหว่าง 2 - 6 พ.ย. นี้ ขณะเดียวกันก็เร่งเตรียมทั้ง "กฎ" และ "คน" รองรับ SMR สูงสุด 9,000 เมกะวัตต์ตามร่างแผน PDP 2026

นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) เปิดเผยว่า ปส. จะร่วมจัดการอบรมเชิงปฏิบัติการ IAEA - United States Regional Workshop on Scaling SMR Deployment: From FOAK to NOAK Financing Models กับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) โดยฝ่ายวางแผนและศึกษาด้านเศรษฐกิจ (PESS) และกระทรวงพลังงานสหรัฐอเมริกา (U.S. DOE) ระหว่างวันที่ 2 - 6 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงแรมเบสท์ เวสเทิร์น จตุจักร (Best Western Chatuchak) กรุงเทพฯ

ผู้เข้าร่วมมีราว 70 คน ในจำนวนนี้ราว 45 คนเป็นผู้เชี่ยวชาญจากประเทศสมาชิกอาเซียน เช่น อินโดนีเซีย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ และเวียดนาม ที่เหลือเป็นผู้แทนหน่วยงานกำกับดูแล องค์กรพลังงาน และสถาบันการเงินของไทย ผู้กล่าวเปิดงานมี 3 คน ได้แก่ นพ.รุ่งเรือง, Ms. Brianna Lazerwitz นักเศรษฐศาสตร์พลังงานของ IAEA และ Ms. Anushya Ramaswamy ผู้เชี่ยวชาญด้านการต่างประเทศ สำนักงานพลังงานนิวเคลียร์ กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ (DOE-NE)

ทำไมต้องคุยเรื่อง "เงิน" ก่อนเรื่องเทคโนโลยี

เลขาธิการ ปส. อธิบายว่า ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมถึงไทย กำลังสนใจผลักดันโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (Small Modular Reactor: SMR) อย่างมาก แต่โครงการ SMR มักเริ่มจากโครงการนำร่องแบบ FOAK (First-of-a-Kind) หรือโครงการแรก ซึ่งมีความเสี่ยงและต้นทุนเริ่มต้นสูงมาก จากนั้นจึงขยายผลไปสู่การผลิตเชิงพาณิชย์ต่อเนื่องแบบ NOAK (Nth-of-a-Kind) หรือโครงการลำดับถัด ๆ ไป ในช่วงเปลี่ยนผ่านนี้ การจัดโครงสร้างทุน การบริหารการเงิน และการจัดซื้อจัดจ้างจึงซับซ้อนอย่างยิ่ง

อีกเหตุผลคือ SMR ใช้เงินลงทุนสูงมาก และผลการประเมินความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานระดับชาติ 19 ด้านตามมาตรฐาน IAEA พบว่า "เงินทุนและการจัดหาเงินลงทุน" (Funding and Financing) เป็นหนึ่งในประเด็นวิกฤตที่ไทยต้องเร่งดำเนินการ

"เงินทุน" คือค่าไฟของคนไทย

นพ.รุ่งเรือง ระบุว่า การประเมินทางการเงินไม่ได้กระทบแค่ผู้ลงทุน แต่สะท้อนโดยตรงถึงต้นทุนค่าไฟฟ้าฐานที่ประชาชนและภาคอุตสาหกรรมต้องแบกรับ ความคุ้มค่าของงบประมาณแผ่นดิน การจ้างงานมูลค่าสูง และความมั่นคงทางพลังงานระยะยาว การอบรมครั้งนี้จึงเน้นเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ เช่น การสาธิตเครื่องมือประเมินต้นทุน ACCERT ของห้องปฏิบัติการแห่งชาติอาร์กอนน์ (ANL) สหรัฐฯ เพื่อให้ผู้มีอำนาจตัดสินใจมองเห็นความเสี่ยงได้รอบด้าน

ปส. คาดหวังให้ผู้กำกับดูแล ผู้ประกอบการอย่าง กฟผ. และ ปตท. รวมถึงหน่วยงานนโยบายอย่าง สนพ. และ กกพ. ได้ทักษะเชิงลึกในการวิเคราะห์เศรษฐศาสตร์ของโครงการ และเข้าใจโครงสร้างการระดมทุนจากธนาคารพัฒนาพหุภาคี (MDBs) และหน่วยงานสินเชื่อเพื่อการส่งออก (ECA) ขณะเดียวกัน ปส. ในฐานะผู้กำกับดูแลก็ต้องเข้าใจขีดความสามารถทางการเงินและการบริหารของผู้ขอรับใบอนุญาต เพื่อใช้ประกอบการพิจารณาตั้งแต่ขั้นคัดเลือกพื้นที่ไปจนถึงเริ่มก่อสร้าง

"สมุดพก" 19 ด้าน: 3 ด้านต้องเร่ง 6 ด้านต้องเติม

ผลประเมินตนเองเบื้องต้น (Self-Evaluation) ของไทยภายใต้กรอบ IAEA Milestones Approach แบ่งได้เป็น 2 กลุ่ม กลุ่มแรกคือ 3 ด้านที่ต้องเร่งดำเนินการอย่างมีนัยสำคัญ ได้แก่ นโยบายและการกำหนดจุดยืนระดับชาติ (National Position) การบริหารจัดการโครงการ (Management) และเงินทุนและการจัดหาเงินลงทุน (Funding and Financing) กลุ่มที่สองคือ 6 ด้านที่ต้องดำเนินการเพิ่มเติมเพื่อความสมบูรณ์ ได้แก่ การพัฒนาทรัพยากรบุคคล การมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและประชาชน สถานที่ตั้งและสิ่งอำนวยความสะดวกสนับสนุน การคุ้มครองสิ่งแวดล้อม วัฏจักรเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ และการมีส่วนร่วมของภาคอุตสาหกรรมในประเทศ

กติกาพร้อมแค่ไหน: กฎหมายแม่ครอบคลุมเกือบหมด เหลือเติม "กฎลูก"

เลขาธิการ ปส. ระบุว่า ก่อนการลงทุน SMR จะเกิดขึ้นได้ในประเทศใด ผู้กำกับดูแลต้องพร้อมเรื่องกฎหมายเป็นอันดับแรก ทั้งอำนาจหน้าที่ที่ชัดเจน กฎเกณฑ์การจัดซื้อจัดจ้างชิ้นส่วนนิวเคลียร์ โครงสร้างองค์กรกำกับดูแลที่เป็นอิสระ งบประมาณ และกำลังคนที่มีความเชี่ยวชาญทางเทคนิค นอกจากนี้ต้องวางกรอบหลักประกันทางการเงิน (Financial Assurance) ได้แก่ กองทุนจัดการกากกัมมันตรังสีและเชื้อเพลิงใช้แล้ว และกองทุนรื้อถอนโรงไฟฟ้า (Decommissioning Fund) เพื่อให้มีเงินรองรับความปลอดภัยตลอดอายุโครงการ

สำหรับไทย พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 และร่าง พ.ร.บ.ความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายทางนิวเคลียร์ พ.ศ. .... ครอบคลุมการกำกับดูแลสถานประกอบการนิวเคลียร์ได้เกือบทั้งหมด แต่ SMR มีหลายรูปแบบและพัฒนาเร็ว ทั้งโรงไฟฟ้าโมดูลาร์บนบกและโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ลอยน้ำ ปส. จึงต้องออกกฎกระทรวง ประกาศ ปส. และระเบียบคณะกรรมการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ (คปส.) เพิ่มเติม โดยเฉพาะเรื่องเกณฑ์ประเมินสถานที่ตั้ง การผลิตโมดูลสำเร็จรูปจากโรงงานต่างประเทศ การประกอบในพื้นที่จริง และการจัดการกากกัมมันตรังสีของเตาปฏิกรณ์ยุคใหม่

ใบอนุญาต 3 ขั้น กรอบเวลาชัด

เพื่อให้นักลงทุนคาดการณ์ได้ กฎหมายกำหนดการอนุญาตไว้ 3 ขั้นตอนหลัก ขั้นแรกคือการอนุญาตให้ใช้พื้นที่ตั้งสถานประกอบการ มีกรอบเวลาพิจารณาไม่เกิน 2 ปี ขั้นที่สองคือการอนุญาตให้ก่อสร้าง ไม่เกิน 3 ปี และขั้นสุดท้ายคือการอนุญาตให้ดำเนินการหรือเดินเครื่อง ไม่เกิน 3 ปี ปส. ระบุข้อกำหนด เอกสาร และเกณฑ์ทางเทคนิคที่ผู้ขอรับใบอนุญาตต้องยื่นไว้ในกฎกระทรวงอย่างโปร่งใส

นพ.รุ่งเรือง ชี้ว่า SMR ผลิตชิ้นส่วนสำเร็จรูปจากโรงงานแล้วนำมาประกอบในพื้นที่ จึงลดระยะเวลาตรวจสอบทางวิศวกรรมหน้างานได้ การอ้างอิงผลรับรองแบบ (Design Certification) หรือประสบการณ์ของผู้กำกับดูแลในประเทศต้นทางเทคโนโลยี ยังช่วยลดทั้งเวลาและต้นทุนได้อย่างมีนัยสำคัญ โดย ปส. จะมุ่งประเมินความปลอดภัยในส่วนสภาพแวดล้อมและปัจจัยเฉพาะของสถานที่ตั้งในไทย

ปส. คือ "ผู้กำกับ" ไม่ใช่ "ผู้ลงทุน"

เลขาธิการ ปส. ย้ำว่า ปส. เป็นผู้กำกับดูแลอิสระ (Independent Regulator) มีหน้าที่ปกป้องความปลอดภัยของประชาชน สังคม และสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่ผู้ลงทุนหรือผู้พัฒนาโครงการ บทบาทผู้อำนวยความสะดวกของ ปส. อยู่ในฐานะสำนักงานเลขานุการของ คปส. เพื่อให้กิจกรรมนิวเคลียร์ทุกประเภทอยู่บนมาตรฐานความปลอดภัยสูงสุด และสื่อสารข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์อย่างโปร่งใสต่อสาธารณะ

ตั้งสถาบันปั้นคน รองรับ SMR สูงสุด 9,000 เมกะวัตต์

ด้านกำลังคน ปส. จัดทำกรอบอัตรากำลังเพื่อรองรับการกำกับดูแลโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แล้ว และตั้ง "สถาบันพัฒนาศักยภาพบุคลากรการกำกับดูแลนิวเคลียร์และรังสี" ระดับเทียบเท่ากองขึ้นเป็นการเฉพาะ ขณะนี้อยู่ระหว่างยกร่างแผนแม่บทพัฒนาทรัพยากรบุคคล (HRDP) ระยะยาว เพื่อให้บุคลากรพร้อมกำกับดูแล SMR สูงสุด 9,000 เมกะวัตต์ตามกรอบร่างแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP 2026)

สถานีเฝ้าระวังรังสี 23 จุดทั่วประเทศ เชื่อมระบบ IAEA แบบเรียลไทม์

ด้านการรับมือเหตุฉุกเฉิน ปส. มีศูนย์อำนวยการสถานการณ์ฉุกเฉินทางนิวเคลียร์และรังสี (NuREAC) และรถปฏิบัติการฉุกเฉินทางรังสีเคลื่อนที่เร็วที่ระดมพลได้ตลอด 24 ชั่วโมง นอกจากนี้ได้ติดตั้งสถานีตรวจวัดระดับรังสีเตือนภัยล่วงหน้าทั่วประเทศ 23 สถานี แบ่งเป็นสถานีตรวจวัดในอากาศ 21 สถานีและใต้น้ำ 2 สถานี ข้อมูลเชื่อมแบบเรียลไทม์กับระบบ IRMIS ของ IAEA และเครือข่าย ASEAN-RDEP เพื่อเฝ้าระวังรังสีข้ามพรมแดน ปส. ยังใช้โปรแกรมแบบจำลองระดับสากลอย่าง HotSpot และ JRODOS ประเมินผลกระทบ เพื่อสั่งการได้ทันท่วงที

เลขาธิการ ปส. ทิ้งท้ายว่า ความเชื่อมั่นของประชาชนจะสร้างได้ด้วยการทำงานบนหลักธรรมาภิบาล โปร่งใส ตรวจสอบได้ ปฏิบัติตามมาตรฐานความปลอดภัยของ IAEA อย่างเคร่งครัดโดยไม่มีข้อยกเว้น และเปิดให้ประชาชน ชุมชน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วมรับฟังข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่ถูกต้องตั้งแต่เริ่มโครงการ

เปิดรายชื่อองค์กรชั้นนำโลกบนเวที SMR กรุงเทพฯ

ฝั่งสหรัฐฯ มี Ms. Anushya Ramaswamy, Foreign Affairs Specialist กระทรวงพลังงานสหรัฐฯ (U.S. DOE-NE), Ms. Hillary Clifford, International Economist กระทรวงการคลังสหรัฐฯ, Mr. Ashok Pasricha, Managing Director ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งสหรัฐฯ (U.S. EXIM) และ Mr. Kevin Toohers, Regional Manager for Southeast Asia and the Pacific องค์การการค้าและการพัฒนาแห่งสหรัฐฯ (USTDA) จากห้องปฏิบัติการแห่งชาติอาร์กอนน์ (ANL) มี Dr. Neal Mann และ Dr. Nicolas Stauff ผู้เชี่ยวชาญวิศวกรรมระบบพลังงานและนิวเคลียร์

ภาคอุตสาหกรรมและภาคกฎหมายมี Mr. Ted Jones, Senior Director for National Security and International Programs สถาบันพลังงานนิวเคลียร์สหรัฐฯ (NEI), Mr. Todd Abrajano ประธานและซีอีโอสภาอุตสาหกรรมนิวเคลียร์สหรัฐฯ (USNIC), Mr. Andrew Ceto, Technical Executive - Nuclear สถาบันวิจัยพลังงานไฟฟ้า (EPRI) และ Ms. Elina Teplinsky, Global Energy Industry Leader สำนักงานกฎหมาย Pillsbury Winthrop Shaw Pittman

ด้านองค์กรระหว่างประเทศและสถาบันการเงินเพื่อการพัฒนา มี Ms. Brianna Lazerwitz, Energy Economist ของ IAEA, Mr. Bipul Singh และ Mr. Michael Lin Sheng ผู้เชี่ยวชาญด้านพลังงานและการลงทุน กลุ่มธนาคารโลก (World Bank / IFC), Mr. Architrandi (Chitra) Priambodo, Senior Energy Specialist ธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) และ Mr. Rully Hidayatullah ผู้แทนศูนย์พลังงานอาเซียน (ACE)

กำหนดการโดยสังเขป 2 - 6 พ.ย. 2569

วันจันทร์ที่ 2 พ.ย. ว่าด้วยโอกาสการลงทุนและพื้นฐานการเงิน SMR เริ่มด้วยพิธีเปิด ต่อด้วย Keynote โอกาส SMR ในอาเซียน โดย USNIC, NEI, ACE, สนพ., กฟผ. (ศิริวัฒน์ เจ็ดสี) และ ปตท. (รสยา เธียรวรรณ) วันนี้ยังมีหัวข้องบสนับสนุนรัฐเทียบกับเงินทุนระดับโครงการ และบทบาทนิวเคลียร์ในอาเซียนโดย IEA

วันอังคารที่ 3 พ.ย. ว่าด้วยโครงสร้างความเป็นเจ้าของ การเตรียมโครงการ และความพร้อมด้านกำกับดูแล หัวข้อในวันนี้ได้แก่ การคัดเลือกพื้นที่และศึกษาความเป็นไปได้โดย ANL บทบาทของ World Bank และ ADB แนวทางออกใบอนุญาต และโต๊ะกลมเรื่องโมเดลการเงินที่เหมาะกับไทยและภูมิภาค

วันพุธที่ 4 พ.ย. ว่าด้วยโครงสร้างทุน รายได้ และการจัดสรรความเสี่ยง หัวข้อในวันนี้ได้แก่ วิวัฒนาการทุนจาก FOAK สู่ NOAK บทบาทของ U.S. EXIM และ USTDA การสาธิตเครื่องมือ ACCERT และบทบาทของเงินทุนรัฐและ MDBs ในการลดความเสี่ยงระยะแรก

วันพฤหัสบดีที่ 5 พ.ย. ว่าด้วยรูปแบบการส่งมอบและการขยายขนาด เปรียบเทียบการสร้างโรงเดี่ยวกับการสร้างเป็นชุด (Fleet) ถอดบทเรียนจากรายงานต้นทุนผลิตไฟฟ้าปี 2025 พูดถึงคอขวดซัพพลายเชนและแรงงานทักษะสูง และมีเวทีเสวนา Who does what?

วันศุกร์ที่ 6 พ.ย. ว่าด้วยการระดมทุนภาคเอกชนและก้าวต่อไป มีเวทีเสวนาเรื่องการสร้างสภาพแวดล้อมเพื่อดึงทุนเอกชน ก่อนสรุปผลและพิธีปิด