ภาคอุตสาหกรรมเติมน้ำมันที่ปั๊ม เพราะจ๊อบเบอร์ขาดสภาพคล่องเติมสต๊อก

นายเกรียงไกร เธียรนุกุล ประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) เปิดเผยในรายการ “ฐานทอล์ค” ทางเนชั่นทีวี 22 ว่า ขณะนี้ภาคอุตสาหกรรมไทยเริ่มได้รับผลกระทบจากต้นทุนน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้น

โดยเฉพาะการจัดหาน้ำมันผ่านระบบซื้อขายแบบ B2B ซึ่งต่างจากราคาขายปลีกหน้าปั๊มที่รัฐบาลยังตรึงราคาไว้ผ่านกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ทำให้เกิดช่องว่างราคาดีเซลประมาณ 11-12 บาทต่อลิตร และเริ่มเห็นบางโรงงานหันไปเติมน้ำมันผ่านปั๊มน้ำมันของประชาชน แม้จะยังเป็นเพียงส่วนน้อยก็ตาม

ตลาดน้ำมัน B2B ต้นทุนพุ่งจากสงคราม

กลไกการซื้อน้ำมันของภาคอุตสาหกรรมตามปกติจะรับซื้อจาก 'จ๊อบเบอร์' หรือผู้ค้าส่งน้ำมันรายย่อย ซึ่งรับมาจากผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ภายใต้มาตรา 7 ที่รับน้ำมันมาขายจากโรงกลั่นน้ำมันอีกที

"ในภาวะปกติ โรงงานอุตสาหกรรมส่วนใหญ่ซื้อน้ำมันจำนวนมากผ่านจ๊อบเบอร์เป็นหลัก จึงมีอำนาจต่อรองและมักได้ราคาต่ำกว่าราคาหน้าปั๊มซึ่งเป็นราคาค้าปลีก แต่เมื่อเกิดเหตุการณ์ผิดปกติ ราคาน้ำมันก็พุ่งขึ้นตามกลไกตลาดโลกทันที ทำให้ต้นทุนของโรงกลั่น ผู้ค้าน้ำมันรายใหญ่ และจ๊อบเบอร์ขยับขึ้นต่อเนื่องตามลำดับ"

ขณะเดียวกัน รัฐบาลได้ตรึงราคาดีเซลหน้าปั๊มไม่เกิน 30 บาทต่อลิตรไว้ 15 วัน ส่งผลให้ราคาหน้าปั๊มต่ำกว่าราคาที่ภาคอุตสาหกรรมซื้อผ่านจ๊อบเบอร์ ซึ่งขณะนี้สะท้อนต้นทุนตลาดไปอยู่ที่กว่า 40 บาทต่อลิตรแล้ว ช่องว่างราคาที่เกิดขึ้นจึงกลายเป็นแรงจูงใจให้บางโรงงานส่งคนออกไปเติมน้ำมันหน้าปั๊ม

แม้เท่าที่ตรวจสอบจะยังเป็นเหตุการณ์ในวงจำกัด และเกิดจากความตื่นตระหนกไม่ต่างจากประชาชนทั่วไปที่เร่งเติมน้ำมันกักตุนเพราะกังวลว่าสงครามจะยืดเยื้อและราคาจะปรับสูงขึ้นอีก

จ๊อบเบอร์ขาดเงินหมุน

นายเกรียงไกรกล่าวว่า ในประเทศไทยมีจ๊อบเบอร์หรือผู้ค้าน้ำมันรายย่อยตามกฎหมายอยู่ “หลายสิบบริษัท” แต่ไม่ถึง 100 ราย โดยผู้เล่นกลุ่มนี้ทำหน้าที่สำคัญในการเชื่อมต่อน้ำมันจากผู้ค้ารายใหญ่ไปยังภาคอุตสาหกรรม ผ่านความสัมพันธ์ทางธุรกิจที่มักเป็นสัญญาระยะยาวในเรื่องปริมาณการจัดส่ง เพื่อให้ลูกค้ามั่นใจว่าน้ำมันจะไม่ขาดมือ ส่วนราคานั้นยังต้องปรับตามกลไกตลาดในแต่ละช่วงเวลา

ในช่วงก่อนเกิดสงคราม ราคาน้ำมันดิบโลกอยู่เฉลี่ยราว 60-70 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล ทำให้ตลาดค่อนข้างเสถียร ปริมาณที่จ๊อบเบอร์ซื้อและส่งต่อให้โรงงานก็แทบไม่เปลี่ยนแปลงมากนัก แต่ในภาวะสงครามเช่นนี้จึงทำให้ราคาผันผวน จ๊อบเบอร์จำนวนหนึ่งเริ่มรับภาระไม่ไหว ซื้อน้ำมันได้น้อยลง ต้องลดการส่งมอบ หรือบางรายไม่สามารถส่งของได้เต็มตามสัญญา ส่งผลให้โรงงานบางแห่งเริ่มเผชิญปัญหาทั้งน้ำมันไม่พอและราคาสูงขึ้น

"ต้องแยกให้ออกระหว่าง น้ำมันขาดแคลน กับ ระบบกระจายสะดุด เพราะจากข้อมูลที่หารือกับกระทรวงพลังงานและกรมธุรกิจพลังงาน ประเทศไทยยังมีน้ำมันเพียงพอ ไม่มีปัญหาการนำเข้า และมีน้ำมันสำรองใช้ได้อย่างน้อย 95 วัน ขณะเดียวกันก็ยังมีการนำเข้าเพิ่มเติมทุกวัน"

ดังนั้น ปัญหาที่เกิดขึ้นในเวลานี้จึงไม่ใช่การไม่มีน้ำมัน แต่เป็นเรื่องของกลไกตลาดและสภาพคล่องทางการเงินของจ๊อบเบอร์ที่ตามต้นทุนไม่ทัน เมื่อราคาต้นทุนเพิ่มขึ้นมาก ภายใต้วงเงินเดิมจึงซื้อน้ำมันได้ปริมาณลดลง และส่งต่อให้ลูกค้าอุตสาหกรรมได้ไม่เต็มเหมือนเดิม อย่างไรก็ตาม เขามองว่าหากให้เวลาอีกระยะหนึ่ง ผู้ค้าบางรายอาจหาแหล่งเงินทุนเพิ่มหรือขอวงเงินจากสถาบันการเงินได้มากขึ้น สถานการณ์ก็น่าจะทยอยคลี่คลาย
 

แย่งเติมน้ำมัน-หาจ๊อบเบอร์รายใหม่

อย่างไรก็ตาม การแก้ไขปัฐหาสำหรัฐผู้ประกอบการบางราย ก็อาจมีบ้างที่ไปซื้อน้ำมันหน้าปั๊ม ขณะที่บางรายพยายามหาจ๊อบเบอร์ใหม่เพื่อทดแทนรายเดิมที่ส่งของได้ไม่เต็ม แต่ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะในภาวะที่ทุกคนเร่งหาแหล่งน้ำมันพร้อมกัน ผู้ที่มีฐานะทางการเงินแข็งแรงหรือมีสภาพคล่องมากกว่า ย่อมมีโอกาสเข้าถึงสินค้าได้มากกว่า ทำให้ตลาดอยู่ในช่วงปรับตัวและเกิดความชุลมุนพอสมควร

สำหรับแนวโน้มการคลี่คลายของปัญหา ประธาน ส.อ.ท. เห็นว่า ขึ้นอยู่กับทิศทางราคาน้ำมันเป็นหลัก หากสถานการณ์สู้รบลุกลามมากขึ้น มีการทำลายบ่อน้ำมัน โรงกลั่น หรือคลังน้ำมันเพิ่มเติม โดยเฉพาะกรณีข่าวว่าสหรัฐฯ อาจพิจารณาเคลื่อนไหวทางทหารต่อเกาะเคิร์ช ซึ่งเป็นศูนย์กลางการค้าหรือการส่งออกน้ำมันราว 90% ของอิหร่าน

"หากเกิดความเสียหายต่อโครงสร้างพื้นฐานด้านการผลิตและการเก็บน้ำมันจริง ราคาน้ำมันก็จะยิ่งพุ่ง และปัญหาของจ๊อบเบอร์จะยิ่งรุนแรงขึ้นตามไปด้วย"

แต่หากสถานการณ์ไม่ลุกลามและราคาน้ำมันไม่เร่งตัวมากนัก เขาเชื่อว่าจ๊อบเบอร์จะสามารถทยอยหาเงินทุนเพิ่มจากธนาคารหรือแหล่งทุนอื่น และค่อย ๆ ทำให้ระบบกลับเข้าสู่ภาวะปกติได้ ทว่าขณะนี้ทุกฝ่ายยังต้องติดตามสถานการณ์วันต่อวันอย่างใกล้ชิด

ขอรัฐอุดหนุนน้ำมันภาคอุตสาหกรรม

นายเกรียงไกรกล่าวถึงประเด็นที่ภาครัฐเคยส่งสัญญาณว่า ผู้ประกอบการที่ซื้อน้ำมันผ่านจ๊อบเบอร์และได้รับผลกระทบจากราคาที่สูงกว่าหน้าปั๊ม อาจสามารถนำเอกสารหรือหลักฐานมายื่นขอรับการอุดหนุนหรือชดเชยจากรัฐบาลได้ว่า ขณะนี้แนวคิดดังกล่าวยังไม่มีรายละเอียดชัดเจน แม้รัฐบาลจะรับข้อเสนอไปพิจารณาแล้วก็ตาม

หากไม่มีเงินกองทุนน้ำมันช่วยอุดหนุน ราคาดีเซลหน้าปั๊มที่ตรึงไว้ที่ 30 บาทต่อลิตร อาจต้องเพิ่มขึ้นอีกราว 16-17 บาทต่อลิตร ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมซึ่งซื้อผ่านจ๊อบเบอร์กำลังได้รับผลกระทบส่วนต่างมากกว่า 10 บาทต่อลิตร จึงอยากเรียกร้องให้รัฐบาลพิจารณานำกองทุนน้ำมันมาช่วยสนับสนุนฝั่งจ๊อบเบอร์ด้วย เพื่อส่งต่อความช่วยเหลือไปยังภาคอุตสาหกรรม เพราะหากมีมาตรการออกมาจริง จะช่วยลดความโกลาหลในระบบและบรรเทาแรงกดดันด้านต้นทุนได้มาก