
ไขโครงสร้าง ธปท. ทำไมประธานบอร์ดไม่มีอำนาจชี้ขาดนโยบาย
เจาะเหตุผล ธปท. แยกโครงสร้าง 4 คณะกรรมการหลักตาม พ.ร.บ. ปี 2551 แบ่งอำนาจกำกับกิจการและกำหนดนโยบายเฉพาะด้าน เพื่อความเป็นอิสระ โปร่งใส และมีประสิทธิภาพ
KEY
POINTS
- พ.ร.บ. ธปท. ปี 2551 ได้ปรับโครงสร้างองค์กรใหม่ โดยมีเป้าหมายเพื่อแยกอำนาจการกำกับดูแลกิจการออกจากการกำหนดนโยบายเฉพาะด้าน และสร้างความเป็นอิสระในการทำงานของผู้ว่าการ
- โครงสร้างอำนาจแบ่งออกเป็น 4 คณะกรรมการหลัก โดย "คณะกรรมการ ธปท." ที่มีประธานบอร์ดเป็นประธานจะทำหน้าที่ดูแลกิจการทั่วไป ส่วนอีก 3 คณะกรรมการนโยบาย (กนง., กนส., กรช.) จะมีผู้ว่าการ ธปท. เป็นประธานและมีอำนาจตัดสินใจเชิงนโยบาย
- บทบาทของประธานบอร์ดจึงจำกัดอยู่แค่การกำกับดูแลการดำเนินงานขององค์กรในภาพรวม ไม่ได้มีอำนาจชี้ขาดหรือสั่งการในคณะกรรมการนโยบายทั้ง 3 ชุด ซึ่งเป็นไปตามหลักการแยกอำนาจเพื่อความโปร่งใสและเป็นอิสระ
เปิดเบื้องหลังโครงสร้างธนาคารแห่งประเทศไทย แบ่งอำนาจเป็น 4 คณะกรรมการหลัก หลัง พ.ร.บ. ธปท. ปี 2551 ปรับระบบบริหารให้สอดคล้องภารกิจธนาคารกลาง แยกบทบาทกำกับกิจการออกจากการกำหนดนโยบายการเงิน กำกับสถาบันการเงิน และระบบชำระเงิน พร้อมวางกลไกตรวจสอบและสร้างความเป็นอิสระในการทำงานของผู้ว่าการ
จากเอกสารให้สัมภาษณ์สื่อมวลชนครั้งแรก หลังรับตำแหน่งประธานกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย(ธปท.) มาเป็นเวลา 1 ปี 6 เดือน ของดร.สมชัย สัจจพงษ์ มีตอนหนึ่งระบุว่า แม้ดำรงตำแหน่งประธานกรรมการ ธปท. แต่ไม่มีอำนาจกำหนดนโยบายในคณะกรรมการนโยบาย 3 ชุด ได้แก่ คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน (กนส.) และคณะกรรมการระบบการชำระเงิน (กรช.) ซึ่งมีผู้ว่าการ ธปท. เป็นประธาน
จึงเกิดคำถามว่า เหตุใดธนาคารกลางจึงต้องแยกคณะกรรมการกำกับดูแลกิจการออกจากคณะกรรมการกำหนดนโยบายเฉพาะด้าน และเหตุใดประธานกรรมการ ธปท. จึงไม่ได้เป็นผู้มีอำนาจชี้ขาดนโยบายการเงินหรือการกำกับสถาบันการเงินโดยตรง
ย้อนที่มา พ.ร.บ. ธปท. ปี 2551 ปรับโครงสร้างรับภารกิจธนาคารกลาง
คำตอบสำคัญอยู่ที่การปรับปรุงพระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2551 ซึ่งมีเป้าหมายปรับวัตถุประสงค์ อำนาจหน้าที่ และโครงสร้างการดำเนินงานของ ธปท. ให้สอดคล้องกับภารกิจของธนาคารกลางในการรักษาเสถียรภาพทางการเงิน เสถียรภาพของระบบสถาบันการเงิน และระบบการชำระเงิน รวมถึงมาตรฐานสากล
กฎหมายฉบับดังกล่าวกำหนดให้มีคณะกรรมการเฉพาะด้าน เพื่อทำหน้าที่กำหนดนโยบายและมาตรการในแต่ละภารกิจโดยตรง เนื่องจากนโยบายการเงิน การกำกับดูแลสถาบันการเงิน และระบบการชำระเงิน มีรายละเอียดและความเสี่ยงแตกต่างกัน จำเป็นต้องมีผู้รับผิดชอบที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน สามารถติดตามสถานการณ์และตัดสินใจได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทันต่อความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและการเงินโลก
อีกเหตุผลสำคัญคือการสร้างความเป็นอิสระให้ผู้ว่าการ ธปท. ในการบริหารจัดการและปฏิบัติหน้าที่ให้บรรลุวัตถุประสงค์ขององค์กร พร้อมวางกลไกป้องกันผลประโยชน์ทับซ้อนของผู้ว่าการ กรรมการ พนักงาน และลูกจ้าง เพื่อเสริมสร้างความโปร่งใสในการดำเนินงาน
แยก 4 คณะกรรมการหลัก แบ่งหน้าที่กำกับและกำหนดนโยบาย
โครงสร้างตามกฎหมายแบ่งคณะกรรมการหลักออกเป็น 4 คณะ โดยแต่ละชุดมีขอบเขตอำนาจหน้าที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน
- คณะกรรมการธนาคารแห่งประเทศไทย ทำหน้าที่ควบคุมดูแลกิจการและการดำเนินงานของ ธปท. โดยทั่วไป ครอบคลุมการให้ความเห็นชอบแผนงานและงบประมาณ การประเมินผลการดำเนินงานและการปฏิบัติหน้าที่ของผู้ว่าการ การกำหนดข้อบังคับด้านองค์กร บุคลากร การเงิน ตลอดจนการกำกับดูแลบัญชีและรายงานประจำปี ทั้งนี้ ไม่รวมเรื่องที่กฎหมายกำหนดให้เป็นอำนาจเฉพาะของคณะกรรมการนโยบายอีก 3 ชุด
- คณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) มีผู้ว่าการ ธปท. เป็นประธาน ทำหน้าที่กำหนดและติดตามนโยบายการเงินของประเทศ รวมถึงจัดทำเป้าหมายเงินเฟ้อร่วมกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเพื่อเสนอคณะรัฐมนตรีอนุมัติ ตลอดจนกำหนดนโยบายและมาตรการที่เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการอัตราแลกเปลี่ยน
- คณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน (กนส.) มีผู้ว่าการ ธปท. เป็นประธาน รับผิดชอบนโยบายการกำกับและตรวจสอบสถาบันการเงิน เช่น การกำหนดหลักเกณฑ์และอัตราส่วนทางการเงินที่สถาบันการเงินต้องปฏิบัติตาม รวมถึงการพิจารณาข้อเสนอเกี่ยวกับการจัดตั้งสถาบันการเงินใหม่ และการให้ความช่วยเหลือทางการเงินแก่สถาบันการเงินที่ประสบปัญหาสภาพคล่องอย่างร้ายแรงตามเงื่อนไขของกฎหมาย
- คณะกรรมการระบบการชำระเงิน (กรช.) มีผู้ว่าการ ธปท. เป็นประธาน ทำหน้าที่กำหนดนโยบายและติดตามระบบการชำระเงินที่ ธปท. กำกับดูแล รวมถึงระบบการหักบัญชีระหว่างสถาบันการเงิน เพื่อให้การชำระเงินมีความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ ตลอดจนกำหนดหลักเกณฑ์กรณีจำเป็นต้องเสริมสภาพคล่องให้ระบบ
นอกจากคณะกรรมการหลักทั้ง 4 คณะแล้ว ยังมีคณะกรรมการตรวจสอบ (Audit Committee) ทำหน้าที่ตรวจสอบกิจการของ ธปท. ให้มีความถูกต้องและโปร่งใส โดยรายงานผลต่อคณะกรรมการ ธปท. และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเป็นรายไตรมาส
แยกอำนาจเพื่อความชัดเจน ไม่รวมศูนย์การตัดสินใจ
เมื่อพิจารณาจากโครงสร้างดังกล่าว จะเห็นว่า คณะกรรมการ ธปท. ทำหน้าที่กำกับดูแลกิจการและการบริหารองค์กรในภาพรวม ขณะที่คณะกรรมการนโยบายอีก 3 ชุดได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบการกำหนดนโยบายในภารกิจเฉพาะ โดยมีผู้ว่าการ ธปท. เป็นประธานในทุกชุด
การแยกหน้าที่เช่นนี้จึงเป็นการกำหนดขอบเขตความรับผิดชอบให้ชัดเจน ไม่ให้การกำกับดูแลกิจการขององค์กรกับการตัดสินใจเชิงนโยบายเฉพาะด้านรวมอยู่ในอำนาจของคณะกรรมการชุดเดียว อีกทั้งเปิดทางให้การตัดสินใจอาศัยความรู้และความเชี่ยวชาญของกรรมการที่มีองค์ประกอบแตกต่างกันตามภารกิจ
ดังนั้น บทบาทของประธานกรรมการ ธปท. จึงไม่ได้อยู่ที่การสั่งการหรือกำหนดนโยบายแทนคณะกรรมการเฉพาะด้าน แต่เป็นการกำกับดูแลกิจการของธนาคารกลางตามขอบเขตอำนาจที่กฎหมายกำหนด ขณะที่การแสดงความคิดเห็นและข้อเสนอแนะต่อคณะกรรมการนโยบายทั้ง 3 ชุดยังสามารถทำได้ แต่การตัดสินใจขั้นสุดท้ายเป็นอำนาจของคณะกรรมการแต่ละชุดตามกฎหมาย
โครงสร้างดังกล่าวสะท้อนหลักการสำคัญของธนาคารกลาง คือ การแยกบทบาทกำกับดูแล การกำหนดนโยบาย และการตรวจสอบออกจากกัน เพื่อให้การดำเนินงานมีความเป็นอิสระ โปร่งใส และมีความรับผิดชอบต่อภารกิจรักษาเสถียรภาพของระบบเศรษฐกิจและการเงิน
ปัจจัยสำคัญที่สุดคือ ธนาคารกลางต้องมีความเป็นอิสระจากแรงกดดันทางการเมือง เพราะการดำเนินนโยบายการเงินที่มุ่งตอบโจทย์ทางการเมืองระยะสั้น เช่น การกดดันให้ลดดอกเบี้ยเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ หรือการแทรกแซงการตัดสินใจด้านอัตราแลกเปลี่ยน อาจสร้างต้นทุนทางเศรษฐกิจในระยะยาว ทั้งเงินเฟ้อ ความเชื่อมั่นที่ลดลง เงินทุนไหลออก และความผันผวนของค่าเงิน







