เปิด 4 ศูนย์กลางอาชญากรรมอาเซียน สามเหลี่ยมทองคำ-เมียวดี-สีหนุวิลล์-ปอยเปต ล้อมไทย

รายงาน Borderless Global Threats: Criminal Hubs and Regional Security in Southeast Asia ของสถาบันระหว่างประเทศเพื่อการศึกษายุทธศาสตร์ (International Institute for Strategic Studies: IISS) เผยแพร่เมื่อเดือนตุลาคม 2569 ระบุศูนย์กลางอาชญากรรมสำคัญ 4 พื้นที่ ได้แก่ สามเหลี่ยมทองคำ จากอดีตฐานยาเสพติดสู่ศูนย์รวมอาชญากรรมหลายรูปแบบ ,เมียวดี ฐานเครือข่ายหลอกลวงออนไลน์และค้ามนุษย์ ,สีหนุวิลล์ เมืองท่าที่เติบโตเร็วและมีเครือข่ายอาชญากรรมแทรกตัว และปอยเปต เมืองชายแดนและศูนย์กลางคาสิโนที่เชื่อมโยงกับอาชญากรรมไซเบอร์ การค้ามนุษย์ และการฟอกเงิน

แม้ประเทศไทยไม่ได้ถูกจัดเป็นศูนย์กลางหลักแยกต่างหาก แต่ที่ตั้งทางภูมิศาสตร์ทำให้ไทยมีความเกี่ยวข้องกับเครือข่ายเหล่านี้อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทั้งในฐานะประเทศเพื่อนบ้าน เส้นทางคมนาคม จุดผ่านแดน และพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ เป็นเครือข่ายอีกทั้งอาชญากรรมหลายประเภทยังเชื่อมโยงเป็นเครือข่ายเดียวกัน ทำให้ปัญหาดังกล่าวนี้มีความซับซ้อนมากขึ้น

IISS อธิบายปรากฏการณ์ดังกล่าวด้วยแนวคิด Criminal Convergence หรือการบรรจบกันของเครือข่ายอาชญากรรมหลายประเภท ตั้งแต่ยาเสพติด การค้ามนุษย์ การพนันผิดกฎหมาย การฟอกเงิน ไปจนถึงการหลอกลวงออนไลน์ ซึ่งอาจใช้เส้นทางขนส่ง ระบบการเงิน และเครือข่ายผลประโยชน์ร่วมกัน เมื่อกิจกรรมเหล่านี้กระจุกตัวและเชื่อมโยงกันในพื้นที่หนึ่ง ก็อาจพัฒนาเป็น Criminal Hub หรือศูนย์กลางอาชญากรรมที่มีอิทธิพลข้ามพรมแดน

รายงานฉบับดังกล่าวได้รับการเปิดเผยภายในการประชุม Asia Security Conference & Exhibition 2026 ที่กรุงเทพฯ โดยมีหน่วยงานศุลกากร หน่วยงานกำกับดูแล และภาคอุตสาหกรรมจากประเทศต่างๆ ร่วมให้ข้อมูลและหารือแนวทางต่อต้านการค้าผิดกฎหมาย

ดันแลกเปลี่ยนข่าวกรองศุลกากรอาเซียน

นายเอ็มมานูเอล หลุยส์ ดี. ลิคัพ รองอธิบดีกรมศุลกากรฟิลิปปินส์ (BOC) กล่าวว่า ในฐานะประธานอาเซียน (Philippine ASEAN Chairship) ฟิลิปปินส์จะทำมากขึ้น โดยจะผลักดันการแลกเปลี่ยนข่าวกรองระหว่างศุลกากรอาเซียน เสนอปฏิบัติการควบคุมศุลกากรร่วมที่เน้นยาสูบและผลิตภัณฑ์ไอ และกระทบยอดข้อมูลส่งออก–นำเข้าเป็นระยะ รวมถึงเสนอให้อาเซียนมีข้อกำหนดร่วมในการตรวจสอบสินค้าส่งออกให้สอดคล้องกับกฎหมายประเทศปลายทาง

นอกจากนี้ ฟิลิปปินส์จะเข้มงวดการควบคุมเขตเศรษฐกิจและการถ่ายลำภายในประเทศ ทำให้ความร่วมมือภาครัฐ–เอกชนเป็นระบบมากขึ้น และส่งต่อวาระนี้ให้สิงคโปร์ในปี 2570

อย่างไรก็ดี ช่วงของการเสวนาหัวข้อ Strengthening ASEAN Customs Cooperation: Intelligence Sharing, Joint Enforcement &Cross-Border Collaboration เพื่อหารือในประเด็นที่มุ่งส่งเสริมความร่วมมือด้านศุลกากรในอาเซียน ผ่านการแลกเปลี่ยนข่าวกรอง การปฏิบัติการร่วมเพื่อปราบปรามการค้าผิดกฎหมายข้ามชาติและความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายควบคู่กับการอำนวยความสะดวกทางการค้าที่ถูกกฎหมาย ผู้ร่วมเสวนาชี้ว่าเครือข่ายการค้าผิดกฎหมายสามารถใช้ประโยชน์จากความแตกต่างของกฎหมายและข้อจำกัดในการบังคับใช้กฎหมายของแต่ละประเทศ ทำให้การปราบปรามเฉพาะพื้นที่ไม่เพียงพอ

นอกจากนี้ ยังได้ยกตัวอย่างการค้าบุหรี่ผิดกฎหมายที่แพร่ระบาดไปในหลายประเทศทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ว่า ควรจัดตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจ (ASEAN Task Force) เพื่อรับมือกับปัญหาการค้าผิดกฎหมายในประเด็นใดประเด็นหนึ่งโดยเฉพาะ คณะทำงานดังกล่าวควรประกอบด้วยผู้เชี่ยวชาญจากประเทศสมาชิกอาเซียน รวมถึงผู้เชี่ยวชาญจากประเทศพันธมิตรภายนอกภูมิภาค เช่น หน่วยงานศุลกากรและป้องกันชายแดนสหรัฐอเมริกา (US Customs and Border Protection: CBP) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของออสเตรเลีย ซึ่งการค้าบุหรี่เถื่อนนั้นเป็นภัยคุกคามความมั่นคงแบบผสมผสาน และต้องแก้ไขปัญหาตั้งแต่ต้นทาง 

แนะยกระดับการรับรู้-กำหนดนโยบาย

รัฐบาลของประเทศสมาชิกควรยกระดับการรับรู้และการกำหนดนโยบาย โดยยอมรับว่าการค้าบุหรี่ผิดกฎหมายเป็นภัยคุกคามต่อความมั่นคงแห่งชาติในหลายมิติ ซึ่งมาตรการสำคัญควรครอบคลุมการกำกับดูแลตั้งแต่ต้นทาง ได้แก่ การควบคุมการผลิต การกำกับดูแลการส่งออก การควบคุมการขนส่งผ่านแดน การกำหนดให้ผู้ผลิตและผู้ส่งออกต้องเคารพกฎหมายและข้อกำหนดของประเทศปลายทาง

จึงเสนอให้มองการค้าผิดกฎหมายเป็นภัยคุกคามที่เชื่อมโยงทั้งเศรษฐกิจ สาธารณสุข และความมั่นคง พร้อมผลักดันความร่วมมือระดับอาเซียนเพื่อแก้ปัญหาตั้งแต่การผลิต การส่งออก และการขนส่งผ่านแดน แทนการมุ่งปราบปรามเฉพาะตลาดปลายทาง