ปส. เปิดโรดแมปโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก กรอบกฎหมายพร้อม ไทม์ไลน์ชัด เหลือโจทย์ "คน"

การอบรมเชิงปฏิบัติการ IAEA–United States Regional Workshop on Scaling SMR Deployment: From FOAK to NOAK Financing Models ซึ่งจัดโดยสำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมกับทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) และกระทรวงพลังงานสหรัฐอเมริกา ระหว่างวันที่ 2–6 พฤศจิกายน 2569 ที่กรุงเทพฯ

ปส. ได้ข้อสรุปชัดเจนว่า ความแน่นอนของระบบกำกับดูแลคือปัจจัยชี้ขาดในการดึงเงินลงทุนโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดเล็ก (Small Modular Reactor: SMR) พร้อมวางขั้นตอนถัดไปของไทยไว้ครบทั้งด้านกฎหมาย กำลังคน และความร่วมมือระหว่างประเทศ

นายแพทย์รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการ ปส.ให้สัมภาษณ์ถึงข้อสรุปสำคัญจากเวทีนี้ และสิ่งที่ ปส. จะเดินหน้าต่อหลังปิดเวที โดยสรุปความคืบหน้าได้ 6 ด้าน ได้แก่ การเปิดกลไกหารือล่วงหน้ากับผู้พัฒนาเทคโนโลยี การยกร่างกฎหมายลำดับรองรองรับการอนุมัติแบบสร้างซ้ำที่คืบหน้าตามกรอบเวลา ความพร้อมด้านกฎหมายและมาตรฐานที่ On-track สู่เป้าหมายปี 2580 หลักการเร่งใบอนุญาตโดยไม่ลดมาตรฐานความปลอดภัย แผนเพิ่มบุคลากรเฉพาะทางหลายสิบอัตราภายใน 5 ปี และการต่อยอดความร่วมมือกับ U.S. NRC, IAEA และอาเซียน

บทเรียนที่สำคัญที่สุดจากเวทีครั้งนี้คือ "ความแน่นอนของระบบกำกับดูแล หรือ Regulatory Certainty คือหัวใจของการดึงดูดเงินลงทุน"  เพราะสถาบันการเงินระดับโลกมองว่าความล่าช้าในการออกใบอนุญาตคือความเสี่ยงทางการเงินที่ใหญ่ที่สุดของโรงแรก (First-of-a-Kind: FOAK) โจทย์ของผู้กำกับดูแลจึงอยู่ที่การทำให้กติกาชัดตั้งแต่ต้นทาง

"สิ่งที่ ปส. ต้องทำเพิ่มเติมทันทีคือการจัดตั้งกลไกหารือทางเทคนิคล่วงหน้า (Pre-licensing Engagement / Vendor Design Review) ให้ผู้พัฒนาเทคโนโลยีเข้ามาหารือกับเราได้ตั้งแต่ขั้นตอนการออกแบบ ซึ่งจะช่วยลดข้อผิดพลาดที่อาจทำให้โครงการล่าช้าในอนาคต" เลขาธิการ ปส. กล่าว

ไม่ต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ ทุกครั้งที่สร้างโรงถัดไป

ในด้านกฎหมาย เลขาธิการ ปส. ชี้ว่าไทยมีฐานอยู่แล้ว "พ.ร.บ.พลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 และที่แก้ไขเพิ่มเติม วางกรอบการออกใบอนุญาตแบบเป็นลำดับขั้นไว้แล้ว ตั้งแต่ประเมินพื้นที่ตั้ง ก่อสร้าง ไปจนถึงเดินเครื่อง"

สิ่งที่กำลังเร่งคือการรับรองแบบมาตรฐาน (Standard Design Approval) เพื่อให้อนุมัติเครื่องที่สร้างซ้ำ (Nth-of-a-Kind: NOAK) ได้เร็วขึ้น โดย ปส. กำลังยกร่างกฎกระทรวงและประกาศ ปส. ที่นำแนวทาง Risk-Informed และ Technology-Neutral มาใช้

"เราจะประเมินเฉพาะส่วนที่เปลี่ยนแปลง หรือสภาพแวดล้อมเฉพาะพื้นที่ โดยไม่ต้องเริ่มนับหนึ่งใหม่ทั้งหมด งานส่วนนี้คืบหน้าไปมาก และอยู่ในกรอบเวลาที่วางไว้" นพ.รุ่งเรือง กล่าว

นับถอยหลังสู่ปี 2580: กฎหมายพร้อม แต่ต้องเร่งคน

เมื่อมองไปที่เป้าหมาย SMR โรงนำร่อง เลขาธิการ ปส. ไล่ไทม์ไลน์ย้อนกลับให้เห็นภาพ "หากโรงไฟฟ้า SMR ต้องจ่ายไฟเข้าระบบในปี 2580 การก่อสร้างต้องเริ่มภายในปี 2575–2576 นั่นหมายความว่า ปส. ต้องพร้อมรับคำขอและออกใบอนุญาตพื้นที่ตั้งล่วงหน้า (Early Site Permit) ภายในปี 2571–2573"

นพ.รุ่งเรือง ประเมินว่าวันนี้ ปส. "อยู่ในเกณฑ์ที่สอดคล้องกับแผน (On-track)" ในด้านการเตรียมกฎหมายและมาตรฐาน "แต่สิ่งที่เรากำลังเร่งเครื่องอย่างหนักคือการสร้างกำลังคน เพราะการประเมินความปลอดภัย (Safety Evaluation Report: SER) ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญจำนวนมากเพื่อทำงานแข่งกับเวลา"

"ความเร็วที่แท้จริงเกิดจากความชัดเจน ไม่ใช่การลัดขั้นตอน"

ต่อข้อกังวลว่าการเร่งใบอนุญาตจะต้องแลกกับความปลอดภัยหรือไม่ นพ.รุ่งเรือง ยืนยันว่าสองเรื่องนี้ไปด้วยกันได้ หากกำหนดเกณฑ์มาตรฐาน (Guideline) ที่โปร่งใสและคาดเดาได้ไว้ตั้งแต่ต้นทาง

"เมื่อผู้ลงทุนทราบกติกาชัดเจน การออกแบบและยื่นเอกสารก็จะถูกต้องตั้งแต่ครั้งแรก ทำให้กระบวนการพิจารณาเร็วขึ้นโดยธรรมชาติ" นพ.รุ่งเรือง กล่าว ก่อนย้ำว่า "ประชาชนสามารถมั่นใจได้ว่า ปส. จะประเมินข้อมูลทุกบรรทัดตามมาตรฐานสากลของ IAEA การเร่งใบอนุญาตสำหรับเครื่อง NOAK เป็นเพียงการลดความซ้ำซ้อนของงานเอกสาร แต่ระบบนิรภัยและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมจะถูกตรวจสอบอย่างเข้มงวด 100% เช่นเดิม"

เพิ่มคนหลายสิบอัตรา รั้งหัวกะทิไว้ด้วยงานวิจัย

เรื่องกำลังคน เลขาธิการ ปส. ยอมรับตรงไปตรงมาว่าเป็นความท้าทายระดับชาติ "วันนี้ ปส. มีบุคลากรแกนหลักที่มีความเชี่ยวชาญ แต่ยังไม่เพียงพอในเชิงปริมาณหากต้องรองรับโครงการ SMR เต็มรูปแบบ เราจำเป็นต้องเพิ่มบุคลากรเฉพาะทางอีกหลายสิบอัตราภายใน 5 ปีข้างหน้า"

ทางออกที่ ปส. วางไว้คือการจับมือกับสถาบันอุดมศึกษา เช่น จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ควบคู่กับการใช้โมเดลเดียวกับ SNRSI ของสิงคโปร์ "คือการตั้งกองทุนหรือหน่วยงานวิจัยอิสระที่รักษาบุคลากรหัวกะทิไว้ด้วยงานวิจัย การวิเคราะห์ความปลอดภัย และความร่วมมือระหว่างประเทศอย่างต่อเนื่อง แม้จะยังไม่มีการก่อสร้างก็ตาม"

ต่อยอดความร่วมมือ ทั้งสหรัฐฯ IAEA และอาเซียน

นพ.รุ่งเรือง เล่าว่าเวทีครั้งนี้นำไปสู่การต่อยอดความร่วมมือเชิงลึกอีกหลายด้าน กับสหรัฐอเมริกา (U.S. NRC) จะมีการแลกเปลี่ยนผู้เชี่ยวชาญเพื่ออบรมเทคนิคการประเมินแบบจำลองความปลอดภัยของเทคโนโลยี SMR และ HTGR ส่วนกับ IAEA ปส. จะขอรับการประเมินอิสระ (Peer Review) อย่างต่อเนื่อง เช่น IPPAS Mission ที่กำลังจะเกิดขึ้น เพื่อยืนยันความโปร่งใส

ในระดับภูมิภาค ไทยกำลังวางตัวเป็นศูนย์กลางเครือข่ายหน่วยงานกำกับดูแลความปลอดภัย (ASEANTOM) "ปส. พร้อมแบ่งปันประสบการณ์การสร้างกรอบกฎหมายและการจัดตั้งองค์กรกำกับดูแลที่เป็นอิสระ ให้กับประเทศเพื่อนบ้านที่เพิ่งเริ่มต้นโครงการ" เขากล่าว

โจทย์ที่ต้องปลดล็อกต่อ: ไม่ใช่เทคโนโลยี แต่คือ "นโยบายที่นิ่ง"

เมื่อถามถึงความเสี่ยงที่ใหญ่ที่สุด เลขาธิการ ปส. มองว่าสิ่งที่อาจทำให้ SMR โรงแรกไปไม่ถึงปี 2580 ไม่ใช่เรื่องเทคโนโลยี แต่คือ "การขาดความต่อเนื่องของนโยบายรัฐ (Lack of Policy Continuity) และความเชื่อมั่นของประชาชน"

หากจุดยืนระดับชาติ (National Position) ไม่นิ่ง หรือกลไกขับเคลื่อนโครงการพลังงานนิวเคลียร์ (NEPIO) ไม่เด็ดขาด ผู้ลงทุนจะชะลอการตัดสินใจ เมื่อไม่มีความชัดเจน ปส. ก็จะขออนุมัติงบประมาณระยะยาวเพื่อสร้างบุคลากรและโครงสร้างพื้นฐานได้ยาก

"ฉันทามติทางสังคมและการสนับสนุนทางการเมืองที่มั่นคง คือปัจจัยชี้เป็นชี้ตายของโครงการนี้" เลขาธิการ ปส. กล่าวทิ้งท้าย

เช็กลิสต์ความพร้อมกำกับดูแล SMR ของไทย