เปิดสูตร ‘New S-Curve’ ยกระดับชนชั้นกลางผ่านงานทักษะสูง

รองศาสตราจารย์ ดร.ภัทรกิตติ์ เนตินิยม ประธานมูลนิธิห้วยข้องพัฒนา และอุปนายกสมาคมนวัตกรรมการท่องเที่ยวเชิงการแพทย์อย่างยั่งยืน เปิดเผยว่า เศรษฐกิจไทยที่ซบเซาต่อเนื่องในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ทำให้คำว่า New S-Curve หรือเศรษฐกิจฐานนวัตกรรม กลายเป็นวาระสำคัญในนโยบายของรัฐบาลแทบทุกยุค 

อย่างไรก็ตาม เป้าหมายของแนวคิดดังกล่าวไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการผลักดันตัวเลข GDP ให้สูงขึ้น แต่ต้องหมายถึงการพาประเทศไทยหลุดพ้นจากการเติบโตแบบมูลค่าต่ำ ไปสู่ระบบเศรษฐกิจที่สร้างรายได้สูงขึ้นจากความรู้ เทคโนโลยี และบริการมูลค่าสูง

ทั้งนี้ ความจำเป็นของการสร้าง New S-Curve ยิ่งชัดเจนมากขึ้น เมื่อโลกกำลังเผชิญทั้งความก้าวหน้าของ AI และการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประชากร ขณะที่ไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัยอย่างเต็มรูปแบบ ประเทศจึงจำเป็นต้องมองหาอุตสาหกรรมที่ใช้ทักษะมนุษย์ และทุนทางวัฒนธรรมเป็นฐานในการสร้างมูลค่าเพิ่ม 

อุตสาหกรรมwellness จึงเป็นหนึ่งในตัวเลือกที่โดดเด่นที่สุด เพราะไทยมีทั้งทรัพยากร องค์ความรู้ และโครงสร้างบริการที่พร้อมต่อยอด ไม่ว่าจะเป็นอาหารไทย สมุนไพรไทย การนวดไทย การแพทย์แผนไทย การแพทย์ทางเลือก โรงพยาบาลเอกชนคุณภาพสูง โรงแรม รีสอร์ต และระบบการท่องเที่ยวที่รองรับชาวต่างชาติได้ดี

จุดแข็งสำคัญของอุตสาหกรรมดังกล่าวอยู่ที่การเชื่อมโยงห่วงโซ่มูลค่าอย่างกว้างขวาง ตั้งแต่บริการสุขภาพเชิงป้องกัน ธุรกิจท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ ธุรกิจที่พัก สปา คลินิก ไปจนถึงผู้ผลิตสมุนไพร เครื่องหอม และอาหารเพื่อสุขภาพ การเติบโตของภาคธุรกิจเหล่านี้ไม่ได้สร้างประโยชน์เฉพาะผู้ประกอบการรายใหญ่เท่านั้น 

แต่ยังสามารถยกระดับรายได้ของชนชั้นกลางไทยผ่านการจ้างงานที่ต้องใช้ทักษะและมาตรฐานการบริการที่สูงขึ้น เมื่อรายได้ชนชั้นกลางเพิ่มขึ้น การบริโภคภายในประเทศก็มีแนวโน้มขยายตัวอย่างมีเสถียรภาพมากกว่าการพึ่งพามาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้นแบบประชานิยม

ข้อมูลล่าสุดจาก Global Wellness Institute ระบุว่า มูลค่า wellness economy ของไทยอยู่ที่ 42.7 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 1.45 ล้านล้านบาท ในปี 2567 ซึ่งสะท้อนว่า wellness ไม่ใช่เพียงแนวคิดเชิงภาพลักษณ์ แต่เป็นกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่มีขนาดใหญ่และมีนัยสำคัญต่อประเทศอย่างแท้จริง โดยการเติบโตดังกล่าวเกิดจากความเชื่อมโยงของหลายภาคส่วน ทั้ง wellness tourism, medical wellness, wellness real estate, mental wellness และบริการสุขภาพเชิงป้องกันในรูปแบบต่าง ๆ

แม้การท่องเที่ยวจะเป็นหนึ่งในเครื่องยนต์หลักของเศรษฐกิจไทยมาโดยตลอด แต่ที่ผ่านมา จุดขายสำคัญของไทยในสายตานักท่องเที่ยวต่างชาติยังคงอยู่ที่ความคุ้มค่าด้านราคา หรือภาพของการเป็นประเทศที่เที่ยวถูกและดี หากไทยยังแข่งขันด้วยราคาเป็นหลัก ก็ย่อมยากที่จะยกระดับรายได้เฉลี่ยต่อหัวของนักท่องเที่ยวและยกระดับคุณภาพของการจ้างงานได้อย่างแท้จริง แต่หากไทยสามารถปรับยุทธศาสตร์จากการขายประสบการณ์ท่องเที่ยวราคาคุ้มค่า ไปสู่การขายประสบการณ์พักผ่อนพร้อมดูแลสุขภาพและป้องกันโรคได้อย่างเป็นระบบ ไทยก็จะสามารถเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจต่อคนได้มากขึ้น และสร้างงานที่มีค่าตอบแทนสูงขึ้นตามระดับทักษะของแรงงานไทย

ในบริบทนี้ Thailand Digital Arrival Card (TDAC) อาจเป็นเครื่องมือสำคัญที่ควรถูกมองให้ไกลกว่าการเป็นเพียงระบบลงทะเบียนข้อมูลขาเข้า ปัจจุบัน TDAC เริ่มใช้อย่างเป็นทางการตั้งแต่ 1 พฤษภาคม 2568 สำหรับชาวต่างชาติที่เดินทางเข้าประเทศไทย และถูกออกแบบให้ใช้แทนแบบฟอร์มขาเข้าเดิมในรูปแบบดิจิทัล โดยข้อมูลที่เกี่ยวข้องครอบคลุมข้อมูลหนังสือเดินทาง ข้อมูลส่วนบุคคล ข้อมูลการเดินทาง ข้อมูลที่พัก และข้อมูลด้านสุขภาพตามที่หน่วยงานกำหนด

อย่างไรก็ดี หากมองในเชิงนโยบายสาธารณะ TDAC ยังมีศักยภาพที่จะพัฒนาไปได้มากกว่าการเป็นเพียงเครื่องมือด้านตรวจคนเข้าเมือง กล่าวคือ หากรัฐบาลเปิดโอกาสให้เอกชนไทยสามารถประชาสัมพันธ์ digital public infrastructure ภายใต้กรอบความยินยอมของผู้เดินทางและกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล ที่เอื้อต่อการเชื่อมต่อบริการสุขภาพเชิงป้องกันอย่างสมัครใจ ก็อาจทำให้ TDAC กลายเป็นจุดเชื่อมต่อสำคัญระหว่างนักท่องเที่ยวกับระบบเศรษฐกิจ wellness ของไทยได้ ไม่ว่าจะเป็นบริการ health monitoring, preventive screening, wellness concierge, telehealth follow-up หรือแพลตฟอร์มดูแลสุขภาพระหว่างพำนักในประเทศ แนวทางเช่นนี้ไม่เพียงเพิ่มทางเลือกให้ผู้เดินทาง แต่ยังเปิดพื้นที่ทางเศรษฐกิจใหม่ให้ผู้ประกอบการไทยด้วย

ประเด็นดังกล่าวนี้ยิ่งมีน้ำหนักมากขึ้น เมื่อพิจารณาควบคู่กับภาระด้านสุขภาพของประเทศในอนาคต ไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงวัย ซึ่งย่อมนำไปสู่ค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพที่สูงขึ้นในระยะยาว มีการอ้างอิงจาก TDRI ว่าค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพของไทยอาจแตะระดับ2.2 ล้านล้านบาทในปี 2575 หากประเทศยังไม่เร่งส่งเสริมสุขภาพเชิงป้องกันอย่างจริงจัง 

ขณะเดียวกัน รัฐบาลไทยก็เคยจัดสรรงบประมาณ 50 ล้านบาทในปี 2024 เพื่อดูแลกรณีนักท่องเที่ยวต่างชาติได้รับบาดเจ็บหรือเสียชีวิตระหว่างท่องเที่ยวในไทย ซึ่งสะท้อนว่าเรื่องสุขภาพของนักท่องเที่ยวไม่ใช่ประเด็นปลายทาง แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความเชื่อมั่นทางเศรษฐกิจและภาระของรัฐเช่นกัน

หากรัฐออกแบบระบบให้เหมาะสม ผลลัพธ์ที่ตามมาอาจเกิดขึ้นพร้อมกันหลายด้าน ประการแรก ผู้ประกอบการไทย ไม่ว่าจะเป็นstartup healthtech ผู้ให้บริการ preventive care ธุรกิจโรงแรม สปา คลินิก ผู้ผลิตสมุนไพรและเครื่องหอม หรือผู้ให้บริการดูแลผู้สูงอายุ จะมีโอกาสเข้าถึงตลาดนานาชาติได้มากขึ้น 

ประการที่สอง ประเทศไทยอาจเกิด economy of scale ในการพัฒนาระบบสุขภาพดิจิทัล เพราะมีฐานผู้ใช้ต่างชาติจำนวนมากเดินทางเข้ามาในประเทศอยู่แล้ว ประการที่สาม ไทยจะสามารถเปลี่ยนการท่องเที่ยวจากธุรกิจที่แข่งขันด้วยราคา ไปสู่เศรษฐกิจสุขภาพที่แข่งขันด้วยมูลค่าและคุณภาพ 

และประการสุดท้าย แนวทางดังกล่าวอาจช่วยลดแรงกดดันต่อระบบสาธารณสุขในระยะยาว ด้วยการเปลี่ยนจากการรักษาเมื่อป่วย ไปสู่การป้องกันก่อนป่วยมากขึ้น

“ภายใต้แรงกดดันจากการแข่งขันระดับโลก เทคโนโลยี AI และภาระจากสังคมสูงวัย รัฐบาลไทยไม่ควรปล่อยให้คำว่า New S-Curve เป็นเพียงถ้อยคำในเอกสารนโยบาย หากต้องการให้ชนชั้นกลางไทยมีงานที่ค่าตอบแทนสูงขึ้น มีทักษะที่ยากต่อการถูกแทนที่ และมีโอกาสเติบโตในเศรษฐกิจยุคใหม่ ไทยจำเป็นต้องเลือกอุตสาหกรรมที่มีรากฐานในประเทศและต่อยอดได้จริง และในบรรดาทางเลือกเหล่านั้น wellness คือหนึ่งในคำตอบที่ชัดเจนที่สุด เพราะไทยมีทั้งอุปสงค์จากนักท่องเที่ยว มีทุนทางวัฒนธรรม มีเครือข่ายผู้ประกอบการ และมีโจทย์ด้านสาธารณสุขที่ทำให้การลงทุนเชิงป้องกันคุ้มค่ากว่าการรอจ่ายเมื่อปัญหาปะทุแล้ว การผลักดัน wellness จึงไม่ใช่เรื่องฟุ่มเฟือย แต่คือยุทธศาสตร์เศรษฐกิจและสังคมที่ไทยควรเริ่มทำอย่างจริงจัง”