สภาหอการค้าฯ ส่งหนังสือค้าน ครม. เคาะกฎหมายนำเข้าสุรา นำร่อง 'ไวน์เสรี'

จากกรณีที่ประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) วันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2569 ที่ผ่านมา มีมติอนุมัติหลักการร่างกฎกระทรวงการอนุญาตนำสุราเข้ามาในราชอาณาจักร (ฉบับที่ ... ) พ.ศ. .... ตามที่กระทรวงการคลัง เสนอ โดยมีสาระสำคัญเป็นการยกเลิกหลักเกณฑ์เกี่ยวกับคุณสมบัติของผู้ที่ประสงค์จะขอใบอนุญาตนำสุราเข้ามาในราชอาณาจักรประเภทที่ 1 โดยไม่จำเป็นต้องเป็นตัวแทนขายสุราที่จะนำเข้ามาในราชอาณาจักรแต่เพียงผู้เดียว (Sole Agent) 

พร้อมกำหนดข้อยกเว้นให้อธิบดีกรมสรรพสามิต มีอำนาจกำหนดให้ผู้ประสงค์จะขอใบอนุญาตประเภทที่หนึ่งต้องเป็นตัวแทนขายสุราที่จะนำเข้ามาในราชอาณาจักรแต่เพียงผู้เดียวก็ได้ เนื่องจากในระยะแรก กรมสรรพสามิตจะกำหนดให้เฉพาะการนำเข้าสุราแช่ชนิดไวน์และสปาร์กลิ้งไวน์เท่านั้นที่ผู้ขอใบอนุญาต ไม่จำเป็นต้องเป็นตัวแทนขายสุราที่จะนำเข้ามาในราชอาณาจักรแต่เพียงผู้เดียว

ดร.พจน์ อร่ามวัฒนานนท์ ประธานกรรมการหอการค้าไทย และสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ได้ทำหนังสือแจ้งต่อเลขาธิการคณะรัฐมนตรี เพื่อแสดงความคิดเห็นของสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ประกอบการพิจารณาวาระครม. เกี่ยวกับร่างกฎกระทรวงการอนุญาตนำสุราเข้ามาในราชอาณาจักร ฉบับใหม่

โดยสภาหอการค้าแห่งประเทศไทย ไม่เห็นด้วยต่อร่างกฎกระทรวงฉบับดังกล่าว เนื่องจากร่างกฎกระทรวงนี้ อาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อหลักธรรมาภิบาลทางการค้า ระบบการจัดเก็บภาษีสรรพสามิต ความเป็นธรรมในการแข่งขันทางการค้า ความปลอดภัยของผู้บริโภค รวมทั้งเสถียรภาพรายได้ของรัฐ อันไม่สอดคล้องกับหลักการกำกับดูแลและเจตนารมณ์ของกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

ตามหนังสือชี้แจงรายละเอียดเป็นข้อ ๆ ว่า 1. ระบบ Sole Agent เป็นกลไกสำคัญในการเสริมสร้างธรรมาภิบาลทางการค้า (Trade Governance) เนื่องจากเป็นระบบที่กำหนดให้มีผู้รับผิดชอบหลักต่อสินค้าที่นำเข้าอย่างชัดเจน โดยเฉพาะสินค้าที่อยู่ภายใต้การควบคุมภาษีสรรพสามิต ซึ่งรัฐให้ความสำคัญกับการจัดเก็บภาษีให้ถูกต้องตามเจตนารมณ์ของกฎหมาย 

เมื่อมีการเปิดให้มีผู้นำเข้าคู่ขนาน จะก่อให้เกิดการบิดเบือนการแข่งขัน (Competitive Distortion) และส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบภาษีที่เป็นธรรม (Fair Taxation) เนื่องจากผู้นำเข้าคู่ขนานได้รับความได้เปรียบด้านต้นทุน (Cost Advantage)

โดยไม่ได้แบกรับต้นทุนสำคัญเช่นเดียวกับผู้นำเข้าอย่างเป็นทางการ ไม่ว่าจะเป็นต้นทุนการทำตลาดและการสร้างแบรนด์ (Branding and Marketing Costs) ซึ่งผู้นำเข้าคู่ขนานได้รับประโยชน์จากปัญหา Free-Rider โดยไม่ต้องลงทุนสร้างความต้องการหรือภาพลักษณ์ของสินค้า

ตลอดจนต้นทุนด้านการบริการหลังการขาย การรับประกันและความรับผิดชอบต่อผู้บริโภค (Service and Liability Costs) ซึ่งผู้นำเข้าคู่ขนานไม่ต้องรับภาระดังกล่าว ความเหลื่อมล้ำด้านต้นทุนนี้เป็นการลดแรงจูงใจทางเศรษฐกิจ (Economic Incentives) สำหรับผู้ประกอบการที่ปฏิบัติตามกฎหมายในการลงทุนระยะยาว

2. ผู้นำเข้าคู่ขนานยังสามารถกำหนดราคาขายปลีกแนะนำ (Retail Selling Price : RSP) ในระดับที่ต่ำกว่ามูลค่าทางเศรษฐกิจของสินค้า เนื่องจากมีต้นทุนรวมต่ำกว่าอย่างมากการกำหนดราคาที่ต่ำกว่าความเป็นจริงดังกล่าวถูกนำไปใช้เป็นฐานภาษี (Tax Base) ซึ่งทำให้ภาษีสรรพสามิตที่จัดเก็บได้ลดลงอย่างมีนัยสำคัญ ส่งผลให้รัฐสูญเสียรายได้โดยไม่จำเป็น และขัดต่อเจตนารมณ์ของกฎหมายภาษีอากร 

นอกจากนี้ยังสร้างแรงจูงใจเชิงลบ (Perverse Incentives) ให้เกิดการหาช่องทางลดฐานภาษีต่ำกว่าความเป็นจริงเป็นภัยต่อเสถียรภาพรายได้ของรัฐ (Fiscal Stability) และยิ่งทำให้ผู้นำเข้าอย่างเป็นทางการที่ต้องแบกรับต้นทุนทั้งหมดตกอยู่ในภาวะเสียเปรียบอย่างรุนแรง

3. ในด้านการกำกับดูแลคุณภาพสินค้า ระบบ Sole Agent ยังช่วยให้รัฐสามารถตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) ห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในขณะที่การเปิดให้มีผู้นำเข้าคู่ขนานทำให้ยากต่อการยืนยันแหล่งที่มาของสินค้า เพิ่มความเสี่ยงต่อการปนเปื้อนหรือการปลอมปนในทุกขั้นตอนของห่วงโซ่อุปทาน การตรวจสอบสารอันตรายสินค้าเพียงตัวอย่างตามมาตรฐาน ไม่ได้ตรวจสอบถึงสินค้าปลอมแปลงหรือสินค้าด้อยคุณภาพ จึงไม่เพียงพอในการประกันความปลอดภัยตามหลักสากล (Product Safety Standards)

4. ผู้นำเข้าคู่ขนานยังขาดกลไกความรับผิดชอบที่ชัดเจน เนื่องจากไม่มีพันธะสัญญากับเจ้าของแบรนด์ และขาดกรอบกฎหมายที่กำหนดความรับผิดชอบต่อความเสียหายของผู้บริโภค ไม่ว่าจะเป็นการเรียกคืนสินค้า หรือการชดเชยความเสียหายต่อแบรนด์ 

นอกจากนี้ยังมีความเสี่ยงต่อความน่าเชื่อถือของตราอากรสรรพสามิต (Excise Stamp) เมื่อสินค้าที่ไม่ชัดเจนแหล่งที่มาได้รับตราภาษี อาจทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดว่าสินค้าได้รับการตรวจสอบคุณภาพจากรัฐแล้ว หากเกิดปัญหากับสินค้าที่มีตราภาษี ความเชื่อมั่นต่อระบบภาษี (Tax System Credibility) อาจถูกบั่นทอน และนำไปสู่การหันไปซื้อสินค้าที่หลีกเลี่ยงภาษี ทำให้รัฐสูญเสียรายได้ซ้ำซ้อน

5. ในส่วนของข้อเสนอให้ผ่อนปรนข้อกำหนดการจดแจ้งรายละเอียดฉลากสินค้า การลดทอนข้อกำหนดดังกล่าวจะสร้างช่องโหว่ทางกฎหมาย ที่เปิดโอกาสให้ผู้นำเข้าหลีกเลี่ยงภาษี เช่น การจดแจ้งไวน์องุ่นที่มีอัตราภาษีสูงกว่าให้เป็น “สุราแช่ประเภทอื่น” ซึ่งมีอัตราภาษีต่ำกว่า อันจะก่อให้เกิดความเสียหายต่อระบบภาษีและทำลายความเป็นธรรมในตลาดอย่างกว้างขวาง 

การควบคุมฉลากจึงไม่ใช่ภาระราชการที่เกินความจำเป็น แต่เป็นกลไกทางกฎหมายที่สำคัญ (Regulatory Safeguard) ที่ช่วยให้รัฐสามารถยืนยันประเภทสินค้า (Product Classification) และมั่นใจว่าการจัดเก็บภาษีเป็นไปอย่างถูกต้องตามเจตนารมณ์ของกฎหมายรวมถึงป้องกันการหลีกเลี่ยงภาษีอย่างเป็นระบบ

6. ตลาดไวน์ในประเทศไทยประมาณ 98% เป็นไวน์ที่มีราคาจำหน่ายปลีกต่ำกว่า 2,000 บาทต่อขวด ซึ่งโดยสภาพตลาดมักอยู่ภายใต้ระบบตัวแทนจำหน่ายแต่เพียงผู้เดียว และจำเป็นต้องได้รับการกำกับดูแลเป็นพิเศษ เนื่องจากเป็นตลาดขนาดใหญ่ ผู้บริโภคมีระดับความรู้เกี่ยวกับสินค้าในระดับจำกัด และผู้ผลิตมีข้อจำกัดในการควบคุมห่วงโซ่อุปทานมากกว่าไวน์ที่มีราคาสูง 

จึงมีความเสี่ยงสูงต่อการเล็ดลอดของไวน์ด้อยคุณภาพหรือไวน์ปลอมเข้าสู่ตลาด อันอาจกระทบต่อผู้บริโภค ระบบภาษี และความเป็นธรรมทางการค้าโดยรวม

จากข้อพิจารณาและเหตุผลทั้งหกประการดังกล่าวข้างต้น สภาหอการค้าแห่งประเทศไทย จึงไม่เห็นด้วยต่อร่างกฎกระทรวงว่าด้วยการอนุญาตให้นำสุราเข้ามาในราชอาณาจักร (ฉบับที่ ... ) พ.ศ. ....