ความจริงคดียิ่งลักษณ์ ศาลสั่งชดใช้หมื่นล้าน เพราะทุจริต G2G ไม่ใช่ขาดทุนจำนำข้าว

เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม 2568 ที่ผ่านมาศาลปกครองสูงสุดอ่านคำพิพากษา ให้ "ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร" ชดใช้ค่าเสียหาย 10,028 ล้านบาท แทนที่จะเป็น 35,717 ล้านบาทตามที่กระทรวงการคลังเรียกร้องเดิม หลายคนอาจเข้าใจผิดว่าเป็นเรื่องของความขาดทุนจากโครงการรับจำนำข้าว

ความจริงแล้ว คำพิพากษาครั้งนี้ไม่ได้เกี่ยวกับการขาดทุนของโครงการจำนำข้าวโดยรวม หากเป็นเรื่องของการทุจริตในการระบายข้าวแบบรัฐต่อรัฐ (Government to Government หรือ G2G) เท่านั้น

เพราะถ้าเป็นเรื่องขาดทุนของโครงการจริงๆ ยิ่งลักษณ์อาจต้องจ่ายหลายแสนล้านบาท เพราะข้อมูลจาก ธ.ก.ส. แสดงว่าโครงการใช้เงินไปทั้งสิ้น 881,262 ล้านบาท และงานวิจัยจาก TDRI ระบุว่าโครงการขาดทุนทางบัญชี 539,000 ล้านบาท หรืออาจสูงถึง 660,000 ล้านบาท

แยกแยะให้ชัดเจน: นโยบาย vs การทุจริต

คดีนี้ศาลได้แยกเรื่องราวออกเป็น 2 ส่วนอย่างชัดเจน

ส่วนแรก คือ การดำเนินนโยบายจำนำข้าวที่ยิ่งลักษณ์แถลงต่อรัฐสภา ซึ่งศาลเห็นว่าเป็นเรื่องทางการเมืองที่ไม่ต้องรับผิดทางละเมิด

ส่วนที่สอง คือ การปฏิบัติงานในการดำเนินตามนโยบาย ซึ่งยิ่งลักษณ์อยู่ในฐานะเจ้าหน้าที่ของรัฐที่ต้องรับผิดชอบ

นี่เป็นการตีความที่สำคัญมาก เพราะหมายความว่าแม้นโยบายจำนำข้าวจะขาดทุนหรือไม่ก็ตาม ยิ่งลักษณ์ไม่ต้องรับผิดชอบในฐานะผู้กำหนดนโยบาย แต่ต้องรับผิดชอบในฐานะผู้บริหารที่ปล่อยให้การทุจริตเกิดขึ้นได้

เรื่องจริงของ G2G: โกงกันยังไง

การทุจริตระบายข้าวแบบ G2G เกิดขึ้นระหว่างปี 2555-2556 ผ่านสัญญาซื้อขายข้าว 4 ฉบับจากทั้งหมด 8-10 สัญญา โดยอ้างว่าเป็นการขายข้าวแบบรัฐต่อรัฐให้กับรัฐวิสาหกิจจีน ได้แก่ บริษัท Guangdong และบริษัท Hainan

แต่ความจริงแล้ว บริษัททั้งสองไม่ได้รับมอบหมายจากรัฐบาลจีนให้มาซื้อข้าวแบบ G2G การทำสัญญาครั้งนี้เป็นการปลอมแปลงข้อเท็จจริง โดยข้าวที่อ้างว่าจะส่งไปจีนกลับถูกขายให้กับเอกชนในไทยในราคาต่ำกว่าตลาด จนทำให้รัฐเสียหาย

ยิ่งลักษณ์ผิดตรงไหน

ศาลเห็นว่ายิ่งลักษณ์ได้รับการแจ้งเตือนจากสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน (สตง.) และสำนักงาน ป.ป.ช. เกี่ยวกับการทุจริตในโครงการแล้ว มีสมาชิกสภาฯ ตั้งกระทู้ถามและเสนอญัตติไม่ไว้วางใจ แต่เธอกลับไม่ดำเนินการใดๆ เพื่อระงับยับยั้งการทุจริต

ในฐานะประธานกรรมการนโยบายข้าวแห่งชาติ ยิ่งลักษณ์เข้าร่วมประชุมเพียงครั้งเดียว ไม่ได้ติดตามควบคุมการดำเนินงานอย่างจริงจัง เมื่อได้รับรายงานจากเจ้าหน้าที่ว่า "ไม่มีการทุจริต" ก็เชื่อเอาเฉยๆ ทั้งที่รายงานนั้นขัดแย้งกับผลการตรวจสอบของหน่วยงานอิสระอย่างมีนัยสำคัญ

ศาลถือว่านี่เป็น "การปฏิบัติหน้าที่ด้วยความประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง" จนเป็นเหตุให้เจ้าหน้าที่ของรัฐและเอกชนแสวงหาผลประโยชน์ได้โดยง่าย

ทำไมลดจาก 35,717 เป็น 10,028 ล้านบาท

ศาลกำหนดให้ยิ่งลักษณ์รับผิดชอบเพียง 50% ของความเสียหายจากการทุจริต G2G ที่มีมูลค่า 20,057 ล้านบาท เหตุผลก็คือการทุจริตครั้งนี้มีผู้เกี่ยวข้องหลายฝ่าย แต่ละคนต้องรับผิดเฉพาะส่วนของตน

ผู้ที่เป็นคีย์แมนสำคัญของขบวนการทุจริตที่ถูกจำคุกในคดี G2G ได้แก่ นายภูมิ สาระผล (อดีต รมช.พาณิชย์) จำคุก 36 ปี, นายบุญทรง เตริยาภิรมย์ (อดีต รมว.พาณิชย์) จำคุก 42 ปี, และนายอภิชาติ จันทร์สกุลพร หรือ "เสี่ยเปี๋ยง" จำคุก 48 ปี 

ยิ่งลักษณ์ไม่ได้เป็นผู้ก่อการโดยตรง แต่เป็นผู้ที่ประมาทเลินเล่อให้การทุจริตเกิดขึ้นได้ จึงรับผิดในสัดส่วนที่น้อยกว่า

เทียบความเสียหายทุจริต G2G-จำนำข้าว

ทีนี้มาดูการเปรียบเทียบตัวเลขที่แสดงให้เห็นความแตกต่างอย่างชัดเจนระหว่าง "ความขาดทุนของโครงการ" กับ "การทุจริตที่ต้องรับผิดชอบ"

หากศาลตัดสินให้ยิ่งลักษณ์รับผิดต่อความขาดทุนของโครงการทั้งหมด ตัวเลขจะสูงมากกว่านี้ เพราะโครงการรับจำนำข้าว 3 ปีในสมัยรัฐบาลยิ่งลักษณ์นั้น:

• เงินที่ใช้จริง: 881,262 ล้านบาท (ข้อมูลจาก ธ.ก.ส.)
• ผลขาดทุนทางบัญชี: 539,000-660,000 ล้านบาท ตามรายงานวิจัย "การคอร์รัปชัน กรณีศึกษา: โครงการรับจำนำข้าวทุกเม็ด" ของ ดร.นิพนธ์ พัวพงศกร จาก TDRI ที่เผยแพร่เดือน พ.ย. 2557
• แต่ยิ่งลักษณ์ต้องชดใช้เพียง: 10,028 ล้านบาท เฉพาะการทุจริต G2G เท่านั้น

ความแตกต่างของตัวเลขนี้สะท้อนหลักการสำคัญที่ศาลยึด คือ การแยกแยะระหว่างความรับผิดชอบทางการเมืองกับความรับผิดชอบทางปกครอง นักการเมืองมีสิทธิกำหนดนโยบาย แม้นโยบายนั้นจะไม่ประสบความสำเร็จหรือขาดทุนก็ตาม แต่เมื่อมาอยู่ในฐานะผู้บริหาร ก็ต้องรับผิดชอบต่อการปฏิบัติงานที่บกพร่อง

คำพิพากษาครั้งนี้สะท้อนหลักการสำคัญหลายประการ

ประการแรก การแยกแยะระหว่างนโยบายทางการเมืองกับการบริหารจัดการ นักการเมืองมีสิทธิกำหนดนโยบาย แม้นโยบายนั้นจะไม่ประสบความสำเร็จหรือขาดทุนก็ตาม แต่เมื่อมาอยู่ในฐานะผู้บริหาร ก็ต้องรับผิดชอบต่อการปฏิบัติงานที่บกพร่อง

ประการที่สอง ผู้ดำรงตำแหน่งระดับสูงต้องใช้อำนาจหน้าที่ด้วยความระมัดระวัง เมื่อได้รับการเตือนเรื่องการทุจริต ไม่สามารถนิ่งเฉยหรือเชื่อรายงานเพียงด้านเดียวได้ ต้องตรวจสอบให้ถี่ถ้วนและดำเนินการแก้ไขอย่างจริงจัง

ประการที่สาม เมื่อมีผู้เกี่ยวข้องในการทุจริตหลายฝ่าย แต่ละฝ่ายต้องรับผิดชอบตามสัดส่วนความผิดของตน ไม่ใช่รับผิดชอบทั้งหมดคนเดียว

สุดท้าย คำพิพากษานี้ยืนยันว่าคดีทางแพ่งกับคดีอาญาเป็นคนละเรื่องกัน แม้คำพิพากษาครั้งนี้จะลดจำนวนเงินค่าชดเชย แต่ยิ่งลักษณ์ยังคงต้องรับโทษจำคุก 5 ปีในคดีอาญาฐานละเว้นปฏิบัติหน้าที่ ซึ่งเป็นประเด็นแยกต่างหากโดยสิ้นเชิง

คำพิพากษาครั้งนี้จึงไม่ใช่การตัดสินว่าโครงการจำนำข้าวถูกหรือผิด แต่เป็นการตัดสินว่าการปล่อยให้การทุจริตเกิดขึ้นได้นั้นผิด และผู้ที่มีอำนาจหน้าที่ต้องรับผิดชอบต่อความบกพร่องในการควบคุมดูแล