thansettakij
thansettakij
อ้วนลงพุง-พุงยื่น สัญญาณเตือนป่วย "มะเร็งตับ"

อ้วนลงพุง-พุงยื่น สัญญาณเตือนป่วย "มะเร็งตับ"

ไม่ว่าจะ "อ้วนลงพุง" หรือ “พุงยื่น” ที่หลายคนคิดว่าแค่อ้วน แต่ในความเป็นจริง อาการเหล่านี้ อาจจะสัญญาณเตือนว่าคุณกำลังเสี่ยงที่จะป่วย “มะเร็งตับ”

นายแพทย์สกานต์ บุนนาค รองอธิบดีกรมการแพทย์ กล่าวว่า คนส่วนใหญ่มักคิดว่าโรคมะเร็งตับเกิดจากการดื่มสุราเรื้อรัง หรือติดเชื้อไวรัสตับอักเสบบีและซี แต่ภัยเงียบที่น่ากลัวไม่แพ้กันในยุคนี้คือ "ภาวะอ้วนลงพุง" ปัจจุบันคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไปกว่า 45% มีภาวะอ้วนและน้ำหนักเกิน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของภาวะไขมันพอกตับที่พัฒนากลายเป็นตับแข็งและมะเร็งตับได้

ปฏิกิริยาลูกโซ่นี้สามารถอธิบายให้เห็นภาพได้ใน 4 ขั้นตอน ได้แก่

1. อ้วนลงพุง เมื่อเรากินอาหารที่ให้พลังงานเกินกว่าร่างกายใช้หมด โดยเฉพาะแป้งและน้ำตาล ร่างกายจะนำไปเปลี่ยนเป็นไขมันสะสมตามอวัยวะภายในช่องท้องและ "ตับ"

2. ไขมันพอกตับ ไขมันที่เกาะอยู่จะกระตุ้นให้ตับอักเสบเรื้อรัง ภาวะนี้คือภัยเงียบที่ไม่มีอาการ ตรวจวินิจฉัยทำได้โดยการตรวจเลือดร่วมกับการตรวจอัลตราซาวนด์ หรือการตรวจด้วยเครื่องมือพิเศษ เช่น Fibro Scan หรือ MRI

3. ตับแข็ง เมื่อตับอักเสบเป็นเวลานาน ร่างกายจะสร้าง "พังผืด" มาซ่อมแซมตัวเองจนเนื้อตับที่เคยนุ่มกลายเป็นก้อนแข็งและมีผิวขรุขระ

4. มะเร็งตับ เซลล์ตับที่ถูกทำลายจะมีการแบ่งตัวและซ่อมแซมตัวเอง เมื่อวงจรดังกล่าวเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่านานนับปี ส่งผลให้เกิดความผิดปกติของสารพันธุกรรมจนกลายเป็นมะเร็งในที่สุดข่าวดีคือปฏิกิริยาลูกโซ่นี้ "หยุดและย้อนกลับได้"

ด้านนายแพทย์ดลสุข พงษ์นิกร ผู้อำนวยการสถาบันมะเร็งแห่งชาติ กล่าวว่า การปรับพฤติกรรมตั้งแต่เนิ่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นการปรับ "อาหาร" และ "การออกกำลังกาย" โดยปรับการกินสามารถลดภาระตับ เพียงลดพลังงานอาหารที่กินให้น้อยกว่าที่พลังงานที่ใช้ประมาน 500 กิโลแคลอรีต่อวัน (เทียบเท่างดชานมไข่มุก 1 แก้ว หรือ ของทอด 1 จาน)

น้ำหนักจะค่อย ๆ ลดลงประมาณครึ่งกิโลกรัมต่อสัปดาห์ นอกจากจะลดพลังงานที่กินแล้ว การจัดสัดส่วนสารอาหารก็มีความสำคัญเช่นเดียวกัน แนะนำให้จัดจานอาหารสุขภาพ สูตร 2:1:1 (ผัก 2 ส่วน : ข้าว 1 ส่วน : เนื้อสัตว์ 1 ส่วน) อาหารที่ควรหลีกเลี่ยง เช่น น้ำตาล (น้ำหวาน น้ำอัดลม ขนมหวาน) แป้งขัดขาว (เค้ก เบเกอรี่) และไขมันทรานส์

อ้วนลงพุง-พุงยื่น สัญญาณเตือนป่วย "มะเร็งตับ"

ส่วนอาหารที่แนะนำ เช่น โปรตีนคุณภาพดี (เนื้อสัตว์ ปลา เต้าหู้ ถั่ว) คาร์โบไฮเดรตเชิงซ้อน (ข้าวกล้อง ธัญพืช) ผักไฟเบอร์สูง (ช่วยชะลอการดูดซึมน้ำตาล) และไขมันดี (น้ำมันปลา น้ำมันมะกอก อะโวคาโด ถั่ว)

นายแพทย์วีริศ อุฬารเสถียร นายแพทย์ชำนาญการ สาขาศัลยศาสตร์ ตับ ตับอ่อน และทางเดินน้ำดี สถาบันมะเร็งแห่งชาติ กล่าวว่า นอกจากการปรับอาหารแล้วการออกกำลังกายยังสามารถช่วยเผาไขมันส่วนเกิน ซึ่งเป็นการลดภาวะไขมันพอกตับได้ การออกกำลังกายควรผสมผสานทั้งการเผาผลาญไขมัน และการสร้างกล้ามเนื้อ

ไม่ว่าจะเป็นการออกกำลังกายแบบคาร์ดิโอ (Cardio) ที่เป็นการเสริมความแข็งแรงของระบบหัวใจไหลเวียนเลือดและปอดให้สามารถนำออกซิเจนมาใช้ได้มากขึ้น เช่น เดินเร็ว วิ่ง ปั่นจักรยาน เต้นแอโรบิก หรือว่ายน้ำ โดยการออกกำลังกายให้เหนื่อยระดับ "พอคุยได้แต่ร้องเพลงไม่จบ" ซึ่งเป็นระดับที่ร่ายกายสามารถเผาผลาญไขมันได้ดี

ควรออกกำลังกายแบบคาร์ดิโอ 3-5 ครั้งต่อสัปดาห์ เวลารวมอย่างน้อยสัปดาห์ละ 150 นาที และออกกำลังกายแบบใช้แรงต้าน (Resistance Exercise) เพื่อสร้างความแข็งแรงและเพิ่มมวลของกล้ามเนื้อ เช่น การฝึกยกน้ำหนักโดยใช้อุปกรณ์ต่าง ๆ (ดัมเบลล์ บาร์เบล ยางยืด เครื่องออกกำลังกายแบบใช้แรงต้าน) หรือการฝึกโดยใช้น้ำหนักตัวของเราเอง (การวิดพื้น หรือลุกนั่ง) กล้ามเนื้อที่เพิ่มขึ้นจะช่วยเพิ่มอัตราการเผาผลาญ และยังช่วยเป็นคลังเก็บน้ำตาลแทนตับ

เคล็ดลับปรับพฤติกรรมให้ทำได้ต่อเนื่อง การลดไขมันต้องใช้เวลาอย่างน้อย 3-6 เดือนจึงจะเห็นผลชัดเจน ความสม่ำเสมอจึงเป็นหัวใจสำคัญ เริ่มจากก้าวเล็ก ๆ อย่าเพิ่งหักดิบ ค่อย ๆ ลดของหวานจากทุกวันเป็นวันเว้นวัน และค่อยๆ เพิ่มเวลาออกกำลังกาย ร่างกายจะได้ไม่เครียดจนเกินไป ผูกนิสัยใหม่กับนิสัยเดิม เช่น จอดรถให้ไกลขึ้น หรือลงรถไฟฟ้าก่อนถึงจุดหมาย 1 สถานี เพื่อบังคับตัวเองให้ได้เดินมากขึ้น ดู "รูเข็มขัด" แทนตัวเลขบนตาชั่ง

การออกกำลังกายแบบใช้แรงต้านเพิ่มมวลกล้ามเนื้อมากขึ้น ทดแทนไขมันที่ลดลงไป การชั่งน้ำหนักอาจพบว่าตัวเลขน้ำหนักอาจไม่ลดลงได้ แนะนำให้ดูที่ความหลวมของเสื้อผ้า หรือขนาดรอบเอวที่เล็กลงแทน (รอบเอวชายไม่ควรเกิน 90 ซม. หญิงไม่ควรเกิน 80 ซม.) หรือหาเพื่อนร่วมอุดมการณ์ ชวนคนในครอบครัวหรือเพื่อนมาเปลี่ยนพฤติกรรมไปด้วยกัน จะช่วยเพิ่มแรงจูงใจและกำลังใจได้มหาศาล

มะเร็งตับจากภาวะไขมันพอกตับ ไม่ใช่โรคที่เกิดขึ้นในวันเดียว แต่เป็นผลที่สะสมจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตตลอดหลายปีที่ผ่านมา เริ่มต้นสิ่งดี ๆ ได้ตั้งแต่วันนี้ ขยับร่างกายพร้อมปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินอาหาร ตับของคุณก็สามารถฟื้นฟูและกลับมาแข็งแรงได้เช่นกัน