ปวดท้องประจำเดือนบ่อย ไม่ใช่เรื่องเล็ก สัญญาณเตือนโรคร้าย

“เนื้องอกมดลูก” เป็นก้อนเนื้อชนิดไม่ร้ายแรงที่พบได้บ่อยในผู้หญิง บางรายอาจไม่แสดงอาการ ขณะที่บางรายอาจมีอาการ เช่น ประจำเดือนผิดปกติ ปวดท้องน้อย หรือมีภาวะมีบุตรยาก การวินิจฉัยทำได้จากการซักประวัติ ตรวจร่างกาย และการอัลตราซาวนด์ โดยแนวทางการรักษาจะพิจารณาตามอาการและความรุนแรงของโรค

พญ. จุฑาธิป พูนศรัทธา สูตินรีแพทย์ชำนาญการด้านการผ่าตัดผ่านกล้องทางนรีเวช โรงพยาบาลเวชธานี อินเตอร์เนชันแนล  อธิบายว่า เนื้องอกมดลูก  (Uterine Fibroids) เป็นก้อนเนื้อที่เกิดจากกล้ามเนื้อมดลูก ซึ่งเป็นเนื้องอกชนิดไม่ร้าย (ไม่ใช่มะเร็ง) ก้อนเนื้องอกอาจเจริญเติบโตเข้าไปในโพรงมดลูก หรือโตออกมานอกมดลูก ขนาดอาจใหญ่จนสามารถคลำได้จากหน้าท้อง

โดยทั่วไป เนื้องอกที่เจริญเติบโตในมดลูกมักมีการเจริญเติบโตช้าๆ ในบางรายอาจไม่มีอาการ ปัจจัยที่มีผลต่อการเติบโตของเนื้องอกในมดลูก ได้แก่

• ฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งเป็นฮอร์โมนเพศหญิง
• การได้รับยา หรือสารที่มีฮอร์โมนเอสโตรเจน
• พันธุกรรม หากมารดามีเนื้องอกมดลูก บุตรสาวจะมีความเสี่ยงต่อเนื้องอกมดลูกมากขึ้น

ชนิดของเนื้องอกในมดลูกสามารถแบ่งตามตำแหน่งที่พบได้ ดังนี้

1. เนื้องอกที่ผิวผนังมดลูก (Subserous Myoma) : เป็นก้อนเนื้องอกนูนออกจากผนังมดลูก มักไม่แสดงอาการชัดเจน แต่หากก้อนมีขนาดใหญ่ อาจกดเบียดอวัยวะข้างเคียง เช่น กระเพาะปัสสาวะ หรือลำไส้

2. เนื้องอกในผนังกล้ามเนื้อมดลูก (Intramural Myoma) : เป็นชนิดที่พบบ่อย อาจทำให้มีอาการ เช่น ประจำเดือนมามาก มานาน ปวดประจำเดือน หรือมีบุตรยาก

3. เนื้องอกในโพรงมดลูก (Submucous Myoma) : ก้อนเนื้องอกยื่นเข้าไปในโพรงมดลูก จะทำให้ประจำเดือนผิดปกติได้แม้ก้อนขนาดเล็ก

อาการที่พบบ่อย ได้แก่

• ประจำเดือนมามาก มานาน หรือมาบ่อย จนอาจเกิดภาวะโลหิตจาง
• ปวดประจำเดือน หรือปวดหน่วงท้องน้อย
• ปัสสาวะบ่อย กลั้นปัสสาวะลำบาก หรือท้องผูก จากการที่เนื้องอกกดเบียดอวัยวะข้างเคียง
• คลำพบก้อนบริเวณอุ้งเชิงกราน
• มีบุตรยาก หรือแท้งบ่อย

ทั้งนี้ ผู้ป่วยอาจไม่มีอาการ แต่ตรวจพบเนื้องอกจากการตรวจภายในหรืออัลตราซาวนด์ได้

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้ เช่น

• การบิดขั้วของก้อนเนื้องอก ทำให้เกิดอาการปวดเฉียบพลัน
• เนื้องอกโตกดทับท่อไต จนมีไตบวม
• อาการปวดจากการขาดเลือดของเนื้องอก (degeneration) มักพบในหญิงตั้งครรภ์ที่มีเนื้องอกมดลูก

มะเร็งมดลูกจากเนื้องอกมดลูกพบได้น้อยมาก (น้อยกว่า1%)

การวินิจฉัยโรค สามารถทำได้จาก

• การซักประวัติและตรวจร่างกาย
• การตรวจภายใน
• การอัลตราซาวน์อุ้งเชิงกราน
• การวางแผนการรักษา จะประเมินจากอาการ ตำแหน่ง และขนาดของเนื้องอก ซึ่งแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละคน

แนวทางการรักษามีดังนี้

1.การติดตามอาการและอัลตราซาวนด์ ในผู้ป่วยที่ไม่มีอาการ เนื้องอกขนาดไม่ใหญ่ และไม่มีภาวะแทรกซ้อน

2. การใช้ยา  ปัจจุบันยังไม่มียาที่ลดขนาดของเนื้องอกในมดลูกได้ถาวร จะเป็นยาเพื่อควบคุมอาการ เช่น ยาแก้ปวด ยาลดปริมาณประจำเดือน

3. การผ่าตัด เพื่อการรักษา เป็นการตัดเนื้องอกออก หรือตัดมดลูก

ปัจจุบันมีเทคนิคในการผ่าตัดหลายวิธี ซึ่งมีข้อดีข้อเสียแตกต่างกันไป

การผ่าตัดส่องกล้อง (Laparoscopic Surgery)

แพทย์จะเปิดแผลขนาดเล็ก 0.5-1ซม. ประมาณ 3–4 แผล แล้วใช้กล้องและอุปกรณ์เข้าไปผ่าตัด แผลผ่าตัดที่เล็กจะช่วยลดการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อโดยรอบ ทำให้ผู้ป่วยมีอาการปวดแผลน้อย และฟื้นตัวได้เร็ว

การผ่าตัดส่องกล้องแบบไร้แผล (NOTES)

เป็นการผ่าตัดผ่านรูเปิดตามธรรมชาติของร่างกาย เช่นช่องคลอด จึงไม่มีแผลที่หน้าท้อง ลดอาการเจ็บแผลหลังผ่าตัด เหมาะกับผู้ที่ต้องการตัดมดลูก

การผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ดาวินชี (Da Vinci Robotic Surgery)

เป็นเทคนิคการผ่าตัดผ่านกล้องที่ใช้ระบบหุ่นยนต์ช่วยควบคุมเครื่องมือ แพทย์ผู้ผ่าตัดควบคุมการทำงานผ่านคอนโซลซึ่งมีการแสดงผลที่มีความละเอียดสูง เป็นภาพ 4มิติ ทำให้สามารถเคลื่อนไหวเครื่องมือได้อย่างละเอียดและแม่นยำ

ในขั้นตอนการผ่าตัด แพทย์จะเปิดแผลขนาดเล็ก 4-5แผล เพื่อใส่กล้องและเครื่องมือเข้าไปทำการผ่าตัด จากนั้นจะใช้ระบบ Robotic system ในการควบคุมเคลื่อนไหวเครื่องมือผ่าตัด ทำให้เข้าไปทำผ่าตัดได้แม้ในบริเวณเล็กที่เข้าถึงยาก หรือบริเวณที่มีพังผืดเยอะ ลดการกระทบกระเทือนอวัยวะข้างเคียง

เทคนิคนี้เหมาะในกรณีที่ต้องการความละเอียดในการผ่าตัด เช่น ก้อนที่อยู่ในตำแหน่งลึกหรือใกล้โครงสร้างสำคัญ ซึ่งต้องอาศัยความแม่นยำในการแยกเนื้อเยื่อ และอาจช่วยลดการกระทบกระเทือนต่อเนื้อเยื่อโดยรอบ นอกจากนี้ ยังเหมาะสมกับผู้ป่วยที่มีน้ำหนักมาก เนื่องจากใช้แก๊สในการผ่าตัดน้อยกว่าการผ่าตัดส่องกล้องแบบปกติ ลดอาการท้องอืดหลังการผ่าตัด

สำหรับผู้ป่วย การผ่าตัดรูปแบบนี้จัดเป็นการผ่าตัดแผลเล็ก (Minimally Invasive Surgery) ที่จะช่วยลดอาการปวดหลังผ่าตัด ฟื้นตัวได้เร็วขึ้น ช่วยให้กลับไปใช้ชีวิตประจำวันได้เร็วขึ้น อย่างไรก็ตาม การเลือกใช้วิธีผ่าตัดด้วยระบบหุ่นยนต์ดาวินชีจำเป็นต้องได้รับการประเมินจากแพทย์ เพื่อพิจารณาความเหมาะสมตามลักษณะของโรคและสภาพของผู้ป่วยแต่ละราย