เจาะลึกสาเหตุ THEOS-2A ไปไม่ถึงฝัน: จรวด PSLV ขัดข้องวินาที 380 ไทยเสียประโยชน์แค่ไหน?

จากกรณีที่เมื่อวันที่ 12 มกราคม  2569 สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA  ได้มีกำหนดการนำส่งดาวเทียม THEOS-2A ขึ้นสู่วงโคจรด้วยจรวดนำส่ง PSLV-C62 ขององค์การวิจัยอวกาศแห่งอินเดีย (ISRO) เมื่อวันจันทร์ที่ 12 มกราคม 2569 เวลา 11.48 น. แต่ปรากฏว่าไม่สามารถถึงวงโคจรได้สำเร็จ

ต่อมาทาง GISTDA ได้ออกแถลการณ์ว่า  ตามที่ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ได้มีกำหนดการนำส่งดาวเทียม THEOS-2A ขึ้นสู่วงโคจรด้วยจรวดนำส่ง PSLV-C62 ขององค์การวิจัยอวกาศแห่งอินเดีย (ISRO) เมื่อวันจันทร์ที่ 12 มกราคม 2569 เวลา 11.48 น. และ ได้เกิดเหตุขัดข้องในช่วงท้ายของขั้นที่ 3 เกิดความผิดปกติของการควบคุมการทรงตัว ส่งผลให้วิถีการบินเบี่ยงเบนไปจากแผนที่กำหนด ทำให้ดาวเทียม THEOS-2A และดาวเทียมอีก 15 ดวงไม่สามารถปล่อยเข้าสู่วงโคจรได้ตามแผน ซึ่ง "ฐานเศรษฐกิจ" ได้นำเสนอไปก่อนหน้านี้

ความล้มเหลวครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงรอยต่อสำคัญของการนำส่ง ซึ่งสามารถวิเคราะห์ได้เป็น 3 ประเด็นทางเทคนิค:

1. ความผิดปกติของเครื่องยนต์ท่อนที่ 3 (HPS3): จรวด PSLV  ของอินเดียใช้เครื่องยนต์เชื้อเพลิงแข็งในท่อนที่ 3 วินาทีที่ 380 คือช่วงที่เครื่องยนต์นี้ควรจะให้แรงขับ (Thrust) อย่างเต็มที่  หากเกิดการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์หรือระบบควบคุมทิศทาง (Flex Nozzle)  ขัดข้อง จะทำให้วิถีการบินคลาดเคลื่อนทันที
2. ความเร็วไม่ถึงจุดวิกฤต (Velocity Cut-off):  เมื่อท่อนที่ 3 ทำงานไม่สมบูรณ์ จรวดจะไม่สามารถพาตัวดาวเทียมไปถึงความสูงและเครื่องยนต์ท่อนที่ 4 (PS4) จะไม่สามารถชดเชยความเร็วที่ขาดหายไปได้เพียงพอ
3. สถานะการร่วงหล่น: เมื่อความเร็วไม่ถึงจุดวงโคจร (Orbital Velocity) ดาวเทียมและซากจรวดจะถูกแรงดึงดูดของโลกดึงกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศและเผาไหม้ไปในที่สุด

วงเงินโครงการ 7,800 ล้านบาท เสียประโยชน์จริงหรือ?

เมื่อวันที่ 14 มกราคม 2560  ครม.ได้มีมติอนุมัติวงเงินสร้างดาวเทียม THEOS – 2  ดำเนินโครงการระบบ ดาวเทียมสำรวจเพื่อการพัฒนา วงเงิน 7,800 ล้านบาท ระยะเวลาดำเนินการ 5  ปี (ปีงบประมาณ พ.ศ.2560 – 2564)

ความเสียหายจาก THEOS – 2 A ไม่ได้เท่ากับงบประมาณทั้งก้อน   เนื่องจากดาวทียมหลัก THEOS-2 เป็นดาวเทียมสำรวจโลก หรือ Earth observation satellite ดาวเทียมดวงแรกของไทย ในระดับ Industrial Grade เพื่อปฏิบัติภารกิจบันทึกสภาพแวดล้อมทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ ประเมินความเสี่ยงเกิดภัยพิบัติ บริหารความมั่นคง รวมถึงพัฒนาระบบภูมิสารสนเทศ เพื่อช่วยเหลืองานด้านการบริหารทรัพยากรการเกษตรและน้ำ ระบบนิเวศ จนไปถึงระบบวางผังเมือง มีความสามารถในการถ่ายภาพและผลิตภาพสีรายละเอียดสูงมากในระดับ 50 เซนติเมตร สามารถถ่ายภาพและส่งข้อมูลกลับมายังสถานีภาคพื้นดินได้ไม่ต่ำกว่า 74,000 ตารางกิโลเมตรต่อวัน ยังทำงานอยู่มีการส่งดาวเทียมขึ้นไปตั้งแต่ปี 2566 และยังใช้งานได้ตามปกติ

ดังนั้น ความเสียหายครั้งนี้จึงจำกัดอยู่ที่ THEOS-2 A ซึ่งเป็น “ดาวเทียมเสริม” ภารกิจหลักของ THEOS-2A ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การถ่ายภาพสำรวจทรัพยากรโลก แต่ถูกออกแบบมาอย่างมีเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์เพื่อสร้างรากฐานที่สำคัญยิ่งต่ออนาคตของอุตสาหกรรมอวกาศไทย นั่นคือ "การสร้างระบบนิเวศอวกาศ (Space Ecosystem)" ที่จะทำให้ประเทศสามารถพึ่งพาตนเองได้ในระยะยาว ผ่านการพัฒนาองค์ประกอบสำคัญต่างๆ ควบคู่กันไป

แม้ดาวเทียมTHEOS - 2A ไม่สามารถส่งไปถึงวงโคจรได้ ซึ่งดาวเทียม THEOS -2A  ได้มีการทำประกันภัย ในช่วยการปล่อยไว้เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ซึ่งต้องดูในรายละเอียดว่า PSLV ของอินเดียชดเชยในลักษณะใดได้บ้าง

ไทยเสียประโยชน์แค่ไหน? 

การที่ THEOS-2A ไปไม่ถึงวงโคจร ไม่ได้หมายถึงแค่ตัวดาวเทียมหายไป แต่หมายถึงการสูญเสีย "โอกาส" ในมิติต่างๆ ดังนี้ :

• มิติผลกระทบ รายละเอียดความเสียหาย
• ความมั่นคงทางข้อมูล ไทยยังต้องพึ่งพาการซื้อภาพถ่ายดาวเทียมจากต่างประเทศ ซึ่งมีราคาสูงและอาจล่าช้าในภาวะวิกฤต
• ด้านการเกษตร ขาดข้อมูลเชิงลึก (Precision Farming) เพื่อพยากรณ์ผลผลิตและประเมินความเสียหายจากภัยแล้ง/น้ำท่วม
• งบประมาณและเวลา แม้จะมีประกันภัยครอบคลุมมูลค่าดาวเทียม แต่ "เวลา" ในการต่อเรือนและเตรียมภารกิจใหม่ต้องใช้เวลาอีกอย่างน้อย 2-3 ปี
• ความเชื่อมั่นทางเทคโนโลยีกระทบต่อความต่อเนื่องของโครงการพัฒนาบุคลากรด้านอวกาศที่กำลังเติบโต

ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ อาจารย์ภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก 'Thon Thamrongnawasawat'  หลังดาวทียม THEOS-2A ไม่สามารถไปถึงวงโคจรได้ว่า เศร้าครับ แต่ยังคงเป็นกำลังใจให้น้องๆ นักวิทยาศาสตร์ไทย อย่าได้ยอมแพ้ หวังว่าพรรคการเมืองไม่ว่าพรรคไหน จะสนับสนุนต่อไปและมากขึ้น

แม้วันนี้ THEOS-2A จะไปไม่ถึงฝัน แต่บทเรียนจากวินาทีที่ 380 จะเป็นข้อมูลสำคัญ (Telemetry Data) ที่ทีมวิศวกรไทยและอินเดียจะต้องร่วมกันถอดรหัส เพื่อป้องกันไม่ให้เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นซ้ำกับดาวเทียมดวงต่อไปในอนาคต.