เจาะลึกสาเหตุ THEOS-2A ไปไม่ถึงฝัน: จรวด PSLV ขัดข้องวินาที 380 ไทยเสียประโยชน์แค่ไหน?
GISTDA ส่งดาวเทียม THEOS-2A ไม่สำเร็จ เหตุข้อผิดพลาดทางเทคนิคของจรวด PSLV ส่งผลให้ไทย เสียโอกาสเข้าถึงข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมรายละเอียดสูง 0.5 เมตรด้วยตัวเองทันที
KEY
POINTS
- การส่งดาวเทียม THEOS-2A ล้มเหลวเนื่องจากจรวดนำส่ง PSLV ของอินเดียขัดข้องทางเทคนิคที่วินาที 380 จากความผิดปกติของเครื่องยนต์ท่อนที่ 3 ทำให้ความเร็วไม่ถึงระดับที่จะเข้าสู่วงโคจรได้
- ความเสียหายจำกัดอยู่แค่ดาวเทียมเสริม THEOS-2A ซึ่งมีประกันภัยคุ้มครอง ไม่ใช่ความเสียหายทั้งหมดของโครงการ 7,800 ล้านบาท เนื่องจากดาวเทียมหลัก THEOS-2 ยังคงปฏิบัติภารกิจได้ตามปกติ
- ไทยเสียประโยชน์ในเชิงโอกาส โดยเฉพาะด้านความมั่นคงทางข้อมูลที่ยังต้องพึ่งพาต่างชาติ, การขาดข้อมูลเพื่อการเกษตรแม่นยำ และต้องใช้เวลาอย่างน้อย 2-3 ปีในการสร้างดาวเทียมทดแทน
จากกรณีที่เมื่อวันที่ 12 มกราคม 2569 สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ได้มีกำหนดการนำส่งดาวเทียม THEOS-2A ขึ้นสู่วงโคจรด้วยจรวดนำส่ง PSLV-C62 ขององค์การวิจัยอวกาศแห่งอินเดีย (ISRO) เมื่อวันจันทร์ที่ 12 มกราคม 2569 เวลา 11.48 น. แต่ปรากฏว่าไม่สามารถถึงวงโคจรได้สำเร็จ
ต่อมาทาง GISTDA ได้ออกแถลการณ์ว่า ตามที่ สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ GISTDA ได้มีกำหนดการนำส่งดาวเทียม THEOS-2A ขึ้นสู่วงโคจรด้วยจรวดนำส่ง PSLV-C62 ขององค์การวิจัยอวกาศแห่งอินเดีย (ISRO) เมื่อวันจันทร์ที่ 12 มกราคม 2569 เวลา 11.48 น. และ ได้เกิดเหตุขัดข้องในช่วงท้ายของขั้นที่ 3 เกิดความผิดปกติของการควบคุมการทรงตัว ส่งผลให้วิถีการบินเบี่ยงเบนไปจากแผนที่กำหนด ทำให้ดาวเทียม THEOS-2A และดาวเทียมอีก 15 ดวงไม่สามารถปล่อยเข้าสู่วงโคจรได้ตามแผน ซึ่ง "ฐานเศรษฐกิจ" ได้นำเสนอไปก่อนหน้านี้
ความล้มเหลวครั้งนี้เกิดขึ้นในช่วงรอยต่อสำคัญของการนำส่ง ซึ่งสามารถวิเคราะห์ได้เป็น 3 ประเด็นทางเทคนิค:
- ความผิดปกติของเครื่องยนต์ท่อนที่ 3 (HPS3): จรวด PSLV ของอินเดียใช้เครื่องยนต์เชื้อเพลิงแข็งในท่อนที่ 3 วินาทีที่ 380 คือช่วงที่เครื่องยนต์นี้ควรจะให้แรงขับ (Thrust) อย่างเต็มที่ หากเกิดการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์หรือระบบควบคุมทิศทาง (Flex Nozzle) ขัดข้อง จะทำให้วิถีการบินคลาดเคลื่อนทันที
- ความเร็วไม่ถึงจุดวิกฤต (Velocity Cut-off): เมื่อท่อนที่ 3 ทำงานไม่สมบูรณ์ จรวดจะไม่สามารถพาตัวดาวเทียมไปถึงความสูงและเครื่องยนต์ท่อนที่ 4 (PS4) จะไม่สามารถชดเชยความเร็วที่ขาดหายไปได้เพียงพอ
- สถานะการร่วงหล่น: เมื่อความเร็วไม่ถึงจุดวงโคจร (Orbital Velocity) ดาวเทียมและซากจรวดจะถูกแรงดึงดูดของโลกดึงกลับเข้าสู่ชั้นบรรยากาศและเผาไหม้ไปในที่สุด
วงเงินโครงการ 7,800 ล้านบาท เสียประโยชน์จริงหรือ?
เมื่อวันที่ 14 มกราคม 2560 ครม.ได้มีมติอนุมัติวงเงินสร้างดาวเทียม THEOS – 2 ดำเนินโครงการระบบ ดาวเทียมสำรวจเพื่อการพัฒนา วงเงิน 7,800 ล้านบาท ระยะเวลาดำเนินการ 5 ปี (ปีงบประมาณ พ.ศ.2560 – 2564)
ความเสียหายจาก THEOS – 2 A ไม่ได้เท่ากับงบประมาณทั้งก้อน เนื่องจากดาวทียมหลัก THEOS-2 เป็นดาวเทียมสำรวจโลก หรือ Earth observation satellite ดาวเทียมดวงแรกของไทย ในระดับ Industrial Grade เพื่อปฏิบัติภารกิจบันทึกสภาพแวดล้อมทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ ประเมินความเสี่ยงเกิดภัยพิบัติ บริหารความมั่นคง รวมถึงพัฒนาระบบภูมิสารสนเทศ เพื่อช่วยเหลืองานด้านการบริหารทรัพยากรการเกษตรและน้ำ ระบบนิเวศ จนไปถึงระบบวางผังเมือง มีความสามารถในการถ่ายภาพและผลิตภาพสีรายละเอียดสูงมากในระดับ 50 เซนติเมตร สามารถถ่ายภาพและส่งข้อมูลกลับมายังสถานีภาคพื้นดินได้ไม่ต่ำกว่า 74,000 ตารางกิโลเมตรต่อวัน ยังทำงานอยู่มีการส่งดาวเทียมขึ้นไปตั้งแต่ปี 2566 และยังใช้งานได้ตามปกติ
ดังนั้น ความเสียหายครั้งนี้จึงจำกัดอยู่ที่ THEOS-2 A ซึ่งเป็น “ดาวเทียมเสริม” ภารกิจหลักของ THEOS-2A ไม่ได้จำกัดอยู่แค่การถ่ายภาพสำรวจทรัพยากรโลก แต่ถูกออกแบบมาอย่างมีเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์เพื่อสร้างรากฐานที่สำคัญยิ่งต่ออนาคตของอุตสาหกรรมอวกาศไทย นั่นคือ "การสร้างระบบนิเวศอวกาศ (Space Ecosystem)" ที่จะทำให้ประเทศสามารถพึ่งพาตนเองได้ในระยะยาว ผ่านการพัฒนาองค์ประกอบสำคัญต่างๆ ควบคู่กันไป
แม้ดาวเทียมTHEOS - 2A ไม่สามารถส่งไปถึงวงโคจรได้ ซึ่งดาวเทียม THEOS -2A ได้มีการทำประกันภัย ในช่วยการปล่อยไว้เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ซึ่งต้องดูในรายละเอียดว่า PSLV ของอินเดียชดเชยในลักษณะใดได้บ้าง
ไทยเสียประโยชน์แค่ไหน?
การที่ THEOS-2A ไปไม่ถึงวงโคจร ไม่ได้หมายถึงแค่ตัวดาวเทียมหายไป แต่หมายถึงการสูญเสีย "โอกาส" ในมิติต่างๆ ดังนี้ :
- มิติผลกระทบ รายละเอียดความเสียหาย
- ความมั่นคงทางข้อมูล ไทยยังต้องพึ่งพาการซื้อภาพถ่ายดาวเทียมจากต่างประเทศ ซึ่งมีราคาสูงและอาจล่าช้าในภาวะวิกฤต
- ด้านการเกษตร ขาดข้อมูลเชิงลึก (Precision Farming) เพื่อพยากรณ์ผลผลิตและประเมินความเสียหายจากภัยแล้ง/น้ำท่วม
- งบประมาณและเวลา แม้จะมีประกันภัยครอบคลุมมูลค่าดาวเทียม แต่ "เวลา" ในการต่อเรือนและเตรียมภารกิจใหม่ต้องใช้เวลาอีกอย่างน้อย 2-3 ปี
- ความเชื่อมั่นทางเทคโนโลยีกระทบต่อความต่อเนื่องของโครงการพัฒนาบุคลากรด้านอวกาศที่กำลังเติบโต
ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ อาจารย์ภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก 'Thon Thamrongnawasawat' หลังดาวทียม THEOS-2A ไม่สามารถไปถึงวงโคจรได้ว่า เศร้าครับ แต่ยังคงเป็นกำลังใจให้น้องๆ นักวิทยาศาสตร์ไทย อย่าได้ยอมแพ้ หวังว่าพรรคการเมืองไม่ว่าพรรคไหน จะสนับสนุนต่อไปและมากขึ้น
แม้วันนี้ THEOS-2A จะไปไม่ถึงฝัน แต่บทเรียนจากวินาทีที่ 380 จะเป็นข้อมูลสำคัญ (Telemetry Data) ที่ทีมวิศวกรไทยและอินเดียจะต้องร่วมกันถอดรหัส เพื่อป้องกันไม่ให้เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นซ้ำกับดาวเทียมดวงต่อไปในอนาคต.
