การพัฒนาลุ่มน้ำ “ห้วยน้ำโมง” เพิ่มน้ำ-ลดท่วม 3 จังหวัดอีสานตอนบน

บริเวณภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย มีลุ่มน้ำหลายแห่งที่เป็นแหล่งน้ำสำคัญ และใช้หล่อเลี้ยงวิถีชีวิตของชาวอีสาน โดยที่ผ่านมา กรมชลประทาน ได้เข้าไปพัฒนาและฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การบริหารจัดการน้ำในลุ่มน้ำต่างๆเกิดประสิทธิภาพสูงสุด ปัจจุบันกรมชลประทานได้ทำการศึกษา “โครงการศึกษาความเหมาะสมการพัฒนาแหล่งน้ำลุ่มน้ำห้วยน้ำโมง จังหวัดหนองบัวลำภู จังหวัดหนองคาย และจังหวัดอุดรธานี” เพื่อจัดทำแผนหลักการพัฒนาลุ่มน้ำห้วยน้ำโมงและกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหาการขาดแคลนน้ำและบรรเทาอุทกภัยอย่างเป็นระบบ 

เนื่องจากลุ่มน้ำห้วยน้ำโมง มีพื้นที่รับน้ำฝนค่อนข้างกว้าง ประมาณ 2,678 ตารางกิโลเมตร โดยตอนบนของลุ่มน้ำเป็นพื้นที่ลาดชัน มักประสบปัญหาขาดแคลนน้ำเพื่ออุปโภคบริโภคและการเกษตร ขณะที่พื้นที่ตอนกลางถึงตอนปลายของลุ่มน้ำมีลักษณะคดเคี้ยวและได้รับอิทธิพลจากแม่น้ำโขง มักประสบปัญหาน้ำท่วมพื้นที่การเกษตรอยู่เป็นประจำ

นายวิทยา แก้วมี รองอธิบดีกรมชลประทาน กล่าวว่า การจัดทำแผนหลักการพัฒนาลุ่มน้ำห้วยน้ำโมง ได้จัดทำแผนปฏิบัติการเป็นแผนระยะสั้น และระยะยาว ประกอบด้วย โครงการของแผนงานระดับลุ่มน้ำ ระดับโครงการ และระดับท้องถิ่น ใน 2 ยุทธศาสตร์หลัก คือ แผนการพัฒนาแหล่งน้ำเพื่อบรรเทาปัญหาการขาดแคลนน้ำ และแผนการบรรเทาอุทกภัย รวม 297 โครงการ โดยได้คัดเลือกโครงการที่มีความสำคัญเร่งด่วนเพื่อศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อม จำนวน 3 โครงการ คือ

โครงการเพิ่มความจุอ่างเก็บน้ำห้วยทอน(ตอนบน)อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดหนองคาย เพื่อเพิ่มความจุอ่างเก็บน้ำให้สามารถเก็บกักได้เพิ่ม 3.65 ล้านลูกบาศก์เมตร เพิ่มพื้นที่ชลประทานได้ 1,572 ไร่

โครงการศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น โครงการปรับปรุงลำน้ำห้วยโมง พร้อมก่อสร้างประตูระบายน้ำ 2 แห่ง จังหวัดอุดรธานี เพื่อบรรเทาอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มน้ำห้วยน้ำโมงตอนกลาง ได้ประมาณ 3,864 ไร่ และยังช่วยเก็บกักน้ำไว้ใช้เพื่อการอุปโภคบริโภคและการเกษตร สามารถส่งน้ำให้พื้นที่ชลประทานได้อีก 8,500 ไร่

โครงการศึกษาความเหมาะสมและผลกระทบสิ่งแวดล้อมเบื้องต้น โครงการคลองผันน้ำห้วยลาน-ห้วยคุก จังหวัดหนองคาย เพื่อบรรเทาอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มน้ำห้วยน้ำโมงตอนล่าง ได้ประมาณ 21,463 ไร่ และยังสามารถเก็บกักน้ำไว้ในคลองผันน้ำสำหรับใช้ในการอุปโภคบริโภคและการเกษตรได้อีกประมาณ 1.75 ล้าน ลบ.ม.

การพัฒนาลุ่มน้ำห้วยน้ำโมง จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการเก็บกักน้ำและการระบายน้ำ ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ อย่างเป็นระบบ ทำให้ประชาชนใน 3 จังหวัดภาคอีสานตอนบน (จังหวัดหนองบัวลำภู จังหวัดหนองคาย และจังหวัดอุดรธานี) มีแหล่งเก็บน้ำเพิ่มขึ้น ช่วยบรรเทาปัญหาขาดแคลนน้ำในการอุปโภคบริโภคและการเกษตร ตลอดจนปรับปรุงระบบการกระจายน้ำในพื้นที่ให้มีเสถียรภาพมากขึ้น ช่วยบรรเทาและลดปัญหาอุทกภัยในช่วงน้ำหลาก ซึ่งการศึกษาความเหมาะสมดังกล่าว ได้ดำเนินการควบคู่ไปกับการสำรวจและออกแบบเบื้องต้น คาดว่าจะสามารถเริ่มดำเนินโครงการฯ ได้ในปี 2568