อนุทิน ประกาศวิสัยทัศน์ไทย บนเวทีประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน เสนอ 3 แนวทางขับเคลื่อนอาเซียน

13 พฤศจิกายน 2569 นายกรัฐมนตรีร่วมประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 ณ ศูนย์การประชุมนานาชาติฟิลิปปินส์ (Philippine International Convention Center: PICC) กรุงมะนิลา สาธารณรัฐฟิลิปปินส์ 

นายเอกภพ เพียรพิเศษ โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย กล่าวถ้อยแถลงในการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 แบบเต็มคณะ (Plenary Session) สรุปสาระสำคัญดังนี้

นายกรัฐมนตรีกล่าวย้อนถึงการประชุมสุดยอดอาเซียนที่เมืองเซบูเมื่อกลางปีที่ผ่านมา ซึ่งผู้นำได้หารือถึงผลกระทบจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง โดยชี้ว่าภายใต้วิกฤตดังกล่าวยังมีความท้าทายที่ลึกซึ้งยิ่งกว่า ทั้งความเชื่อมั่นต่อระเบียบระหว่างประเทศที่ตั้งอยู่บนกติกาที่ลดลง ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ และการแบ่งแยกทางเศรษฐกิจที่เพิ่มขึ้น ซึ่งล้วนตอกย้ำความจำเป็นที่อาเซียนต้องรักษาความเป็นเอกภาพ เสริมสร้างภูมิคุ้มกัน และตอบสนองต่อความต้องการของประชาชน

นายกรัฐมนตรีเสนอ 3 แนวทางสำคัญบนเวทีประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน ได้แก่

1. อาเซียนที่เป็นหนึ่งเดียว (United ASEAN) อาเซียนต้องเสริมสร้างความเป็นเอกภาพผ่านการบูรณาการระดับภูมิภาคและความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจที่แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น ไทยยินดีต่อการลงนามกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน (ASEAN Digital Economy Framework Agreement: DEFA)

พร้อมเสนอให้เร่งขับเคลื่อนควบคู่กับความตกลงการค้าสินค้าของอาเซียนฉบับยกระดับ (ASEAN Trade in Goods Agreement: ATIGA) เพื่อเพิ่มการค้าภายในอาเซียนและสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ ๆ

2. อาเซียนที่มีภูมิคุ้มกัน (Resilient ASEAN) อาเซียนจำเป็นต้องเสริมสร้างความร่วมมือให้เข้มแข็งยิ่งขึ้น โดยเฉพาะด้านพลังงาน ผ่านการต่อยอดโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน (ASEAN Power Grid) และส่งเสริมการซื้อขายไฟฟ้าจากพลังงานหมุนเวียนระหว่างประเทศ เช่น พลังงานแสงอาทิตย์

โดยประเทศสมาชิกที่มีความพร้อมและสนใจสามารถเริ่มดำเนินการร่วมกันก่อน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้ออำนวยและเป็นแรงขับเคลื่อนการบูรณาการระดับภูมิภาคในวงกว้าง

นอกจากนี้ ท่ามกลางการแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ด้านเทคโนโลยี AI อาเซียนควรพัฒนายุทธศาสตร์ AI ของตนเอง โดยยึดผลประโยชน์และลำดับความสำคัญของภูมิภาคเป็นหลัก เพื่อให้สามารถใช้ประโยชน์จากเทคโนโลยี AI ได้อย่างเต็มศักยภาพ โดยไม่จำเป็นต้องเลือกข้าง

3. อาเซียนที่ยึดประชาชนเป็นศูนย์กลาง (People-centred ASEAN) ความร่วมมือของอาเซียนต้องมุ่งคุ้มครองความปลอดภัย สุขภาพ และความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน โดยเฉพาะการเสริมสร้างความร่วมมือในการปราบปรามขบวนการหลอกลวงออนไลน์และอาชญากรรมทางไซเบอร์

ผ่านการต่อยอดข้อริเริ่มหุ้นส่วนระดับโลกเพื่อต่อต้านอาชญากรรมหลอกลวงทางอินเทอร์เน็ต (Global Partnership against Online Scams) เพื่อจัดตั้งเครือข่ายหน่วยงานหลักระดับชาติในภูมิภาค ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนข้อมูล เพิ่มประสิทธิภาพการประสานงานด้านการบังคับใช้กฎหมาย และสนับสนุนการปฏิบัติการร่วมกัน

นายกรัฐมนตรียังแสดงความยินดีต่อการบรรลุความตกลงจัดตั้งศูนย์อาเซียนว่าด้วยสาธารณสุขฉุกเฉินและโรคอุบัติใหม่ (ACPHEED) โดยไทยในฐานะหนึ่งในประเทศที่ตั้งของศูนย์ฯ ยืนยันความมุ่งมั่นในการเสริมสร้างขีดความสามารถของภูมิภาค เพื่อเตรียมพร้อมรับมือภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขในอนาคต

“ อาเซียนต้องเพิ่มความพยายามร่วมกันในการป้องกันและแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมข้ามพรมแดน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปัญหาหมอกควันข้ามแดน และมลพิษทางน้ำ ตั้งแต่ต้นทาง  รวมถึงการส่งเสริมและจัดการที่ดินและน้ำอย่างยั่งยืน โดยประเทศที่เกี่ยวข้องจะต้องมีการดำเนินการและร่วมมือกันในทันที ” นายกรัฐมนตรีกล่าวเรียกร้อง

ในช่วงท้าย นายกรัฐมนตรีกล่าวว่า การครบรอบ 60 ปีของอาเซียนในปีหน้าเป็นโอกาสสำคัญที่ประเทศสมาชิกจะร่วมกันทบทวนและยกระดับประสิทธิภาพการทำงาน เพื่อกำหนดทิศทางอนาคตของอาเซียน พร้อมแสดงความยินดีกับประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ต่อความสำเร็จในการดำรงตำแหน่งประธานอาเซียนครั้งนี้ และประเทศไทยสนับสนุนอย่างเต็มที่ในการเป็นเจ้าภาพของสิงคโปร์ในปีหน้า และมั่นใจว่าจะร่วมกันยกระดับการทำงานของอาเซียนให้ดียิ่งขึ้นไป

อีกทั้งนายกฯอนุทินและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ยังได้เข้าร่วมการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49 (แบบไม่เป็นทางการ หรือ Retreat Session) โดยมีนายแฟร์ดีนันด์ โรมูอัลเดซ มาร์โคส จูเนียร์ ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐฟิลิปปินส์ เป็นประธานการประชุม พร้อมด้วยผู้นำประเทศสมาชิกอาเซียน เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับสถานการณ์และความท้าทายสำคัญในภูมิภาค ตลอดจนแนวทางเสริมสร้างความเป็นเอกภาพและบทบาทของอาเซียนในเวทีระหว่างประเทศ สรุปสาระสำคัญ ดังนี้

นายกรัฐมนตรีกล่าวว่า ที่ผ่านมาอาเซียนสามารถก้าวผ่านวิกฤตการณ์ต่าง ๆ มาได้หลายครั้ง และกำลังเผชิญความท้าทายหลายด้านที่เกิดขึ้นพร้อมกัน ซึ่งเป็นบททดสอบต่อความเป็นเอกภาพและความสามารถในการฟื้นตัว ของอาเซียน สถานการณ์ดังกล่าวสะท้อนถึงความจำเป็นในการเสริมสร้างประสิทธิภาพในการทำงานและตอบสนองต่อความท้าทายร่วมกันของภูมิภาค

นายกรัฐมนตรีเน้นย้ำถึงการรับมือกับความท้าทายของอาเซียนว่า  ไม่จำกัดอยู่เพียงภายในภูมิภาค แต่จำเป็นต้องมองออกไปภายนอกและ โดยเฉพาะความร่วมมือใน กลุ่มประเทศรายได้ปานกลางถึงต่ำ (Global South)  และสหภาพแอฟริกา (African Union) เพื่อเปิดโอกาสใหม่ๆ ซึ่งจะช่วยให้อาเซียนรักษาความเป็นอิสระในการกำหนดทิศทางเชิงยุทธศาสตร์ และเพิ่มทางเลือกในการดำเนินความร่วมมือนอกเหนือจากประเทศมหาอำนาจดั้งเดิม โดยเฉพาะในสาขาที่มีความสำคัญต่อผลประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ระยะยาวของภูมิภาค

ด้านความมั่นคงทางพลังงาน นายกรัฐมนตรีกล่าวเห็นถึง แหล่งพลังงาน ผู้จัดหาพลังงาน และเส้นทางการขนส่งพลังงานที่หลากหลาย  เพื่อลดความเสี่ยงจากผลกระทบและความผันผวนภายนอก ตลอดจนเสริมสร้างความมั่นคงทางพลังงานของภูมิภาคในระยะยาว

โอกาสนี้  นายกรัฐมนตรีเสนอให้อาเซียนทบทวนและปรับปรุงรูปแบบการทำงานขององค์กรให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะการที่หมุนเวียนตำแหน่งประธานอาเซียนในแต่ละปี  จึงควรเสริมสร้างความเข้มแข็งและใช้ประโยชน์จากกลไก ASEAN Troika ให้เต็มศักยภาพ เพื่อสร้างความต่อเนื่องในการขับเคลื่อนข้อริเริ่มต่าง ๆ ของอาเซียน รวมทั้งสนับสนุนการทำงานของประธานอาเซียนในการประสานการหารือและดำเนินการรับมือกับความท้าทายร่วมกันได้อย่างทันท่วงที

นายกรัฐมนตรีกล่าวถึงความต่อเนื่องในการดำเนินงานของอาเซียนต่อสถานการณ์ในเมียนมาว่า  การรักษาแรงขับเคลื่อนในการแก้ไขปัญหา มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อ โดยควรนำประสบการณ์ที่ผ่านมาเป็นพื้นฐานในการดำเนินงานต่อไป  โดยเฉพาะการส่งเสริมการเจรจาที่ครอบคลุมทุกฝ่ายการยุติความรุนแรงจากทุกฝ่าย 

อย่างไรก็ตาม ความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมมีความคืบหน้าอย่างเป็นรูปธรรม โดยเฉพาะการเยือนด้านมนุษยธรรมของผู้แทนพิเศษเมื่อไม่นานมานี้ และการขยายขอบเขตความช่วยเหลือของศูนย์ประสานงานอาเซียนเพื่อความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมและการจัดการภัยพิบัติ (AHA Centre) ซึ่งเป็นโอกาสสำคัญในการต่อยอดความคืบหน้าต่อไป

นายกรัฐมนตรีเน้นย้ำว่า อาเซียนควรตระหนักและสนับสนุนพัฒนาการเชิงบวกที่เกิดขึ้น การเปลี่ยนแปลงไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในชั่วข้ามคืน ความก้าวหน้าที่ละเล็กต้องอาศัยการดำเนินการอย่างค่อยเป็นค่อยไป  และด้วยความเป็นจริงและข้อจำกัดของสถานการณ์  ไทยสนับสนุนแนวทางการกลับมามีปฏิสัมพันธ์อย่างค่อยเป็นค่อยไปและเหมาะสมกับสถานการณ์   (calibrated re-engagement) เพื่อประชาชนเมียนมาเอง สามารถ หาแนวทางสร้างสันติภาพที่ยั่งยืนได้ด้วยตนเอง

ในส่วนของความสัมพันธ์ไทย–กัมพูชา นายกรัฐมนตรีกล่าวขอบคุณประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ที่ได้เป็นเจ้าภาพจัดการหารือไตรภาคี ณ เมืองเซบู  ยืนยันไทยยังคงยึดมั่นในเจตนารมณ์แห่งเซบู (Cebu Spirit) เพื่อฟื้นฟูความไว้วางใจและความเชื่อมั่นผ่านการเจรจาด้วยความสุจริตใจ พร้อมย้ำว่าไทยมีความมุ่งมั่นที่จะเปิดบทใหม่ของความสัมพันธ์กับกัมพูชา

ทั้งหวังว่ากัมพูชาจะตอบสนองด้วยเจตนารมณ์เดียวกันบนพื้นฐานของความเป็นเพื่อนบ้านที่ดี โดยไทยยังคงมุ่งมั่นดำเนินมาตรการสร้างความไว้วางใจระหว่างกัน เพื่อปูทางไปสู่การฟื้นฟูสันติภาพและเสถียรภาพ

“ ความท้าทายที่อาเซียนกำลังเผชิญยิ่งสะท้อนถึงความสำคัญของการรักษาความเป็นเอกภาพของภูมิภาคท่ามกลางสถานการณ์โลกที่มีความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้น สมาชิกอาเซียนจำเป็นต้องร่วมกันก้าวข้ามความเห็นต่างตามวิถีอาเซียน ร่วมกันปกป้องผลประโยชน์ร่วมของภูมิภาค ซึ่งไทยพร้อมทำงานร่วมกับประเทศสมาชิกอาเซียนทุกประเทศ เพื่อบรรลุเป้าหมายดังกล่าว“  นายกรัฐมนตรีกล่าวต่อที่ประชุมอาเซียน