มติผู้ตรวจฯ ส่งศาล รธน.ชี้ขาดเลือกตั้ง 2569 ขัดรัฐธรรมนูญหรือไม่

เมื่อวันที่ 13 มีนาคม 2569 สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดิน แจ้งว่า สำนักงานผู้ตรวจการแผ่นดินได้รับคำร้องเรียนจากประชาชนที่ได้ยื่นเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 โดยขอให้ผู้ตรวจการแผ่นดินพิจารณายื่นคำร้องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตามมาตรา 213 ของรัฐธรรมนูญ กรณีบัตรเลือกตั้งมีการใช้รหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code) ซึ่งสามารถสืบทราบและตรวจสอบตัวตนผู้ลงคะแนน 

รวมถึงผลการลงคะแนนได้ ทำให้การออกเสียงลงคะแนนมิได้เป็นไปโดยลับ มีลักษณะเป็นการกระทำละเมิดสิทธิและเสรีภาพของผู้ร้องเรียน ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย จำนวน 21 คำร้องเรียน

และเมื่อวันที่ 10 มี.ค. ผู้ตรวจการแผ่นดินได้ปรึกษาหารือร่วมกัน โดยได้พิจารณาข้อมูลจากการแสวงหาข้อเท็จจริงและประกอบกับข้อกฎหมายแล้วเห็นว่า 

ประเด็นดังกล่าวมีน้ำหนักและเหตุผลเพียงพอที่จะวินิจฉัยว่า การที่คณะกรรมการการเลือกตั้ง เลขาธิการคณะกรรมการการเลือกตั้ง และ สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง ดำเนินการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป เมื่อวันที่ 8 ก.พ. โดยกำหนดรูปแบบและจัดพิมพ์บัตรเลือกตั้งที่มีการใช้รหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code) ซึ่งน่าเชื่อได้ว่า สามารถเชื่อมโยง หรือ สืบค้นย้อนกลับถึงตัวผู้ใช้สิทธิเลือกตั้ง ทำให้การออกเสียงลงคะแนนไม่เป็นความลับ ซึ่งขัดกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญมาตรา 83 และมาตรา 85 อันมีลักษณะเป็นการกระทำที่ละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพของผู้ร้องเรียนและประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งตามที่รัฐธรรมนูญให้การรับรองและคุ้มครองไว้ 

ในวันนี้ จึงเห็นชอบวินิจฉัยให้ยื่นคำร้องพร้อมด้วยความเห็นต่อศาลรัฐธรรมนูญ ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 213 เพื่อพิจารณาวินิจฉัยตามอำนาจหน้าที่ต่อไป

นอกจากนี้ ยังมีประเด็นเรื่องร้องเรียนที่เกี่ยวเนื่องกับการจัดการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ได้แก่ กรณีระเบียบคณะกรรมการการเลือกตั้งว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2566 ข้อ 129 วรรคสอง ที่กำหนดให้คณะกรรมการการเลือกตั้งอาจกำหนดให้มีรหัส หรือเครื่องหมาย หรือข้อความอื่นใดเพิ่มเติมเป็นกรณีพิเศษในบัตรเลือกตั้ง มีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ มาตรา 85 และพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2561 และที่แก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 84 และมาตรา 96 

กรณีจำนวนบัตรเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขตเลือกตั้งและแบบบัญชีรายชื่อมีจำนวนไม่เท่ากัน และกรณีบัตรเลือกตั้งที่มีการใช้รหัสแท่ง (Barcode) และรหัสคิวอาร์ (QR Code) เป็นการกระทำที่ฝ่าฝืนต่อพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 ซึ่งประเด็นดังกล่าวอยู่ระหว่างการพิจารณาตามหน้าที่และอำนาจของผู้ตรวจการแผ่นดิน
 

ปมคิวอาร์โค้ดบัตรเลือกตั้ง 

ประเด็นการพิมพ์บาร์โค้ด และ QR Code บนบัตรเลือกตั้ง กลายเป็นข้อถกเถียงทางกฎหมายและการเมือง โดยมีนักวิชาการและนักการเมืองบางส่วนตั้งคำถามว่า หากมีการเก็บข้อมูล หรือ เชื่อมโยงกับต้นขั้วบัตรเลือกตั้ง อาจทำให้สามารถติดตามย้อนกลับถึงผู้ใช้สิทธิได้

ขณะที่สำนักงาน กกต. ได้ชี้แจงหลายครั้งว่า บาร์โค้ดและ QR Code ที่พิมพ์บนบัตรเลือกตั้ง มีวัตถุประสงค์เพื่อป้องกันการปลอมแปลงบัตรเลือกตั้ง และใช้ในการตรวจสอบกระบวนการจัดพิมพ์และการกระจายบัตรเท่านั้น โดยยืนยันว่า ไม่สามารถใช้ระบุตัวผู้ลงคะแนนได้ และไม่กระทบต่อหลักการลงคะแนนลับ

อย่างไรก็ตาม การยื่นคำร้องของผู้ตรวจการแผ่นดินครั้งนี้ ทำให้ประเด็นดังกล่าวถูกส่งเข้าสู่การพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ ซึ่งคำวินิจฉัยของศาล อาจมีผลต่อการตีความมาตรฐานการออกแบบบัตรเลือกตั้งในอนาคต รวมถึงอาจส่งผลสะเทือนต่อความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกระบวนการจัดการเลือกตั้งที่ผ่านมา