รวมเหตุการณ์ ‘บัตรเขย่ง‘ ปมคาใจผลเลือกตั้ง 2569

การเลือกตั้ง 2569 เมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ที่ผ่านมา แม้บทสรุปผลการนับคะแนนอย่างไม่เป็นทางการจะได้รู้ว่าพรรคไหนที่เป็นแกนนำรัฐบาล หรือ แต่ละพรรคได้จำนวนสส.ได้จำนวนบัญชีแล้วกี่คน แต่ในบางพื้นที่ บางจังหวัดยังคงมีเหตุการณ์ความวุ่นวาย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของเจ้าหน้าที่ประจำหน่วยฉีกบัตรผิด ,การทำผิดกฎหมายเลือกตั้ง ที่อาจนำไปสู่การเลือกตั้งใหม่ หรือที่กำลังเป็นข่าวในตอนนี้อย่างเรื่องของบัตรเขย่ง ซึ่งคำว่าบัตรเขย่งที่พูดกันในตอนนี้ คืออะไร ทำไมต้องเรียกว่าบัตรเขย่ง วันนี้ "ฐานเศรษฐกิจ"จะพามาไขคำตอบ หาที่มาที่ไปของคำคำนี้ว่าคืออะไรมานำเสนอ

บัตรเขย่งคืออะไร

• บัตรเขย่ง คือ สถานการณ์ที่ จำนวนผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้ง ไม่ตรงกับ จำนวนบัตรเลือกตั้งที่ถูกใช้ไป หรือหากจะอธิบายง่ายๆให้เห็นภาพคือ สมมติว่าในบัญชีรายชื่อระบุว่ามีคนเดินเข้าคูหามาเซ็นชื่อรับบัตรไป 100 คน แต่พอเปิดหีบนับคะแนน กลับพบว่ามีบัตรเลือกตั้ง (ทั้งบัตรดี บัตรเสีย และไม่ประสงค์ลงคะแนน) รวมกันได้ 101 ใบ (เกินมา 1ใบ) หรือ 99 ใบ (หายไป 1 ใบ) ซึ่งปรากฏการณ์นี้ทำให้เกิดส่วนต่างของตัวเลข
• กกต.เคยระบุว่า สาเหตุที่ทำให้เกิดบัตรเขย่ง เป็นผลมาจากความผิดพลาดของกรรมการประจำหน่วยเลือกตั้ง ที่อาจนับจำนวนผู้มาใช้สิทธิผิด หรือนับจำนวนบัตรในหีบบผิด หรืออีกกรณีหนึ่ง อาจเป็นผลมาจากมีผู้ใช้สิทธิหยิบกระดาษติดกันไปสองใบ (จะโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจ) แล้วหย่อนลงหีบทั้งคู่ และประการต่อมา ผู้ใช้สิทธิอาจจะมาเซ็นชื่อ แต่ไม่ได้หย่อนบัตร กล่าวคือเซ็นชื่อรับบัตรเลือกตั้งไปแล้ว อาจเปลี่ยนใจไม่เข้าคูหาเลือกตั้ง หรือบางรายมีการฉีกบัตรทิ้ง (การกระทำนี้ผิดกฏหมาย) ทำให้จำนวนบัตรในหีบน้อยกว่าจำนวนคน
   

"บัตรเขย่ง" ช่องโหว่สู่การทุจริตการเลือกตั้ง

ปรากฎการณ์ของ "บัตรเขย่ง" ถูกมองว่าเป็นช่องโหว่ที่อาจนำไปสู่ การทุจริต ได้ เช่น การนำบัตรผีมาเติมใส่หีบ หรือการทำให้คะแนนของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหายไป ซึ่งส่งผลต่อความโปร่งใสและความเชื่อมั่นในการเลือกตั้ง เนื่องจากจำนวน "บัตรเขย่ง" ในบางพื้นที่หรือบางหน่วย อาจมีนัยสำคัญจนอาจเปลี่ยนแปลงผลการเลือกตั้งในเขตนั้นๆ ซึ่งในกรณีนี้ กกต. ก็อาจสั่งให้มีการนับคะแนนใหม่หรือเลือกตั้งใหม่ในหน่วยนั้นได้ 
 

ย้อนรอย "บัตรเขย่ง"ปรากฎการณ์ที่มิใช่เรื่องใหม่ในการเมืองไทย

เลือกตั้งปี 2548

• พบการ "เขย่ง" ของตัวเลขทั้งแบบแบ่งเขตและบัญชีรายชื่อ รวมทั้งสิ้น 35 ใบ 

เลือกตั้งปี 2550

• พบส่วนต่างจากการเลือกตั้งแบบสัดส่วน จำนวน 6 ใบ ขณะที่แบบแบ่งเขตไม่สามารถสรุปยอดรวมได้เนื่องจากระบบการเลือกเบอร์ที่ซับซ้อน

เลือกตั้งปี 2562 

• "บัตรเขย่ง"ถูกเอ่ยขึ้นครั้งแรกหลังการเลือกตั้งปี 2562 โดยในขณะนั้นกกต.ชี้แจงว่า จำนวนผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งไม่ตรงกับยอดบัตร จึงเกิด"บัตรเขย่ง"อย่างไรก็ตามเมื่อมีการตรวจสอบและพบว่าบางจุดบางหน่วยเลือกตั้งพบความไม่โปร่งใส ทำให้ต้องมีการนับคะแนนใหม่ และบางจุดก็ต้องเลือกตั้งใหม่

เลือกตั้งปี 2566 

• "บัตรเขย่ง" ถูกนำมาพูดอีกครั้งในการเลือกตั้งปี 2566 โดยเฉพาะการเลือกตั้งในพื้นที่กทม.และปริมณฑล ซึ่งในครั้งนั้น กกต.ก็ออกมายอมรับและเผยว่าหน่วยเลือกตั้งหลายหน่วยมีตัวเลขไม่ตรงกัน ซึ่งการแก้ไขในตอนนั้นก็ได้สั่งให้มีการนับคะแนนใหม่เพื่อความโปร่งใส

เลือกตั้งปี 2569 

ปรากฎการณ์บัตรเขย่งในการเลือกตั้ง 2569 พบในหลายพื้นที่ ซึ่งจากการรวบรวมข้อมูลขณะนี้พบว่า มีทั้งที่จังหวัดชลบุรี เขต 1 ,สกลนคร เขต 1 ,พะเยา ,ขอนแก่น ,ลำปาง

• จังหวัดชลบุรี เขต 1 มีนักศึกษาและประชาชนออกมาประท้วงหน้ากกต.จังหวัด หลังพบไฟดับช่วงนับคะแนน และพบบัตรเขย่งในบางหน่วย รวมไปถึง พบหีบบัตรถูกเก็บไว้ที่รถยนต์ 
• จังหวัดสกลนคร เขต 1 พบบัตรเขย่งเกินกว่า 100 ใบ (คะแนนเกินจำนวนผู้มาใช้สิทธิ) ซึ่งทางกกต. ชี้แจงเบื้องต้นว่าอาจเกิดจากความสับสนในการนับคะแนนพร้อมกัน 3 ใบ จนต้องมีการสั่งนับคะแนนใหม่
• จังหวัดพะเยา พบ "บัตรเขย่ง" จำนวน 7 ใบ ซึ่ง กกต. กำลังเร่งสอบสวนว่าเกิดจากข้อผิดพลาดของเจ้าหน้าที่ประจำหน่วย (กปน.) หรือไม่
• จังหวัดขอนแก่น เขต 3 และ จังหวัดลำปาง เขต 2  พรรคประชาชน  ได้ยื่นเรื่องให้ตรวจสอบเป็นพิเศษ เนื่องจากพบว่ามี จำนวนบัตรเสียสูงผิดปกติ โดยในส่วนของลำปางเขต 2 มีบัตรเสียกว่า 7,000 ใบและมีตัวเลข "ผู้เซ็นชื่อ" กับ "จำนวนบัตร" ไม่ตรงกันในบางหน่วย