กินโปรตีนเท่าไหร่ถึงพอดี ก่อนเสี่ยงไตพัง ฟังหมอเฉพาะทางไขคำตอบ

กระแสการกินอาหาร “โปรตีนสูง” หรือ “เครื่อมดื่มโปรตีน” ได้รับความนิยมอย่างมาในปัจจุบัน ทั้งในกลุ่มคนลดน้ำหนัก คนรักสุขภาพ และผู้ที่ต้องการสร้างกล้ามเนื้อ แต่คำถามที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพร้อมกันคือ “การกินโปรตีนมากเกินไป ทำให้ไตทำงานหนักจนเสี่ยงไตพังหรือไม่”

ประเด็นนี้แพทย์ชี้ว่าผลกระทบจากการกินโปรตีนขึ้นอยู่กับแต่ละบุคคลและปริมาณโปรที่กินเข้าไป ซึ่งอาจเพิ่มภาระการทำงานของไตและเร่งการดำเนินของโรคต่างกัน

"โปรตีน" กับการทำงานของไต

พญ.ฉมานันท์ สัจจานนท์ (ว.49958) อายุรแพทย์โรคไต โรงพยาบาลวิมุต เปิดเผย "ฐานเศรษฐกิจ" ว่า จากคำถามเรื่องกินโปรตีนแล้วไตวายจริงไหม ขึ้นอยู่กับบุคคลและภาวะโรคประจำตัว ซึ่งโปรตีนจะต่างจากคาร์โบไฮเดรตหรือไขมันที่ร่างกายสะสมได้

ในคนปกติ(ไตปกติ) เมื่อกินโปรตีนเข้าไปร่างกายจะขับโปรตีนส่วนเกินออกภายใน 24 ชั่วโมง ผ่านทางปัสสาวะ ขณะที่เหงื่อไม่สามารถระบายโปรตีนได้ (ระบายได้เพียงน้ำและเกลือแร่)

แต่หากกินโปรตีนเยอะแต่ไม่ได้นำไปใช้ซ่อมแซมกล้ามเนื้อ โปรตีนที่ผ่านการย่อยจะกลายเป็น "ยูเรีย" ซึ่งเป็นของเสียที่ต้องขับทิ้งทางไต หากมีปริมาณยูเรียมากเกินไป ไตต้องทำงานหนักในการกรองและขับทิ้ง เกิดภาวะไตทำงานหนัก (Kidney Load) และอาจนำไปสู่ภาวะไตเสื่อมเร็วขึ้นในผู้ป่วยที่เริ่มมีภาวะไตวาย

ปริมาณการโปรตีนที่เหมาะสม

พญ.ฉมานันท์ กล่าวว่า กลุ่มหลักที่มักจะกินโปรตีนหนักๆ หรือดื่มเครื่องดื่มโปรตีนมี 3 กลุ่มคือ

• กลุ่มนักกีฬา: ต้องการสร้างและซ่อมแซมกล้ามเนื้อจากการออกกำลังกาย
• กลุ่มลดน้ำหนัก: โปรตีนช่วยให้อิ่มนานขึ้น ลดการกินจุบจิบ
• กลุ่มผู้สูงอายุ: มักเบื่ออาหารหรือเคี้ยวเนื้อสัตว์ลำบาก การดื่มนมโปรตีนช่วยป้องกันภาวะกล้ามเนื้อลีบได้

ในคนทั่วไป (สุขภาพแข็งแรง): เบื้องต้นควรได้รับโปรตีนประมาณ 1 กรัม ต่อ น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม (เช่น หนัก 60 กก. ควรทานโปรตีน 60 กรัม)

สำหรับกลุ่มออกกำลังกาย/ฟิตเนส: เพื่อซ่อมแซมและเสริมสร้างกล้ามเนื้อ แนะนำที่ 1.2-1.5 กรัม ต่อ น้ำหนักตัว

ส่วนผู้ป่วยไตเสื่อม (ค่าการทำงานของไตหรือ GFR น้อยกว่า 60): ต้องปรึกษาแพทย์เฉพาะทาง โดยเฉพาะระยะที่ 4 และ 5 (GFR น้อยกว่า 30 หรือ 15) ต้องจำกัดโปรตีนอย่างเคร่งครัด เพราะหากทานมากไปจะทำให้ไตเสื่อมเร็วขึ้น และของเสียที่คั่งอาจทำให้เกิดอาการสับสน ซึม หรือโคม่าได้

แนะนำการกินโปรตีนสำหรับผู้บริโภค

ทั้งนี้ หากกินโปรตีนปกติคนส่วนใหญ่มักไม่มีปัญหา แต่ไม่ควรเกินปริมาณที่แนะนำต่อวัน เช่น นมไฮโปรตีน 1 ขวด มีโปรตีนประมาณ 28-30 กรัม หากหนัก 60 กก. และดื่มไป 1 ขวด (30 กรัม) จะมีโควตาเหลือทานจากแหล่งอื่นอีก 30 กรัม จากการกินอาหารปกติในชีวิตประจำวัน

ตัวอย่างปริมาณโปรตีนในอาหารธรรมชาติ เช่น

• เนื้อสัตว์ปรุงสุก 2 ช้อนกินข้าว = โปรตีน 7 กรัม
• ไข่ไก่ 1 ฟอง = โปรตีน 7 กรัม
• นมทั่วไป (200-250 มล.) = โปรตีนเกือบ 10 กรัม

ความแตกต่างระหว่างโปรตีนประเภทต่างๆ

เวย์โปรตีน vs นมวัวปกติ: เวย์โปรตีนหรือนมวัวดูดซึมได้ดีและไว เหมาะกับคนออกกำลังกาย แต่ถ้าทานมากเกินไปโดยไม่ออกกำลังกายจะทำให้ไตทำงานหนัก

โปรตีนจากพืช (Plant-based): ดูดซึมได้ แต่อาจมีกรดอะมิโนจำเป็นไม่ครบถ้วนเท่านมวัวหรืออกไก่ปั่น, แต่ข้อดีคือมีฟอสฟอรัสแฝงต่ำกว่า มีพรีไบโอติกส์ช่วยเรื่องลำไส้ และช่วยชะลอไตเสื่อม/ลดแรงดันในไตได้ดี

สัญญาณเตือนและข้อควรระวัง

โรคไตหรือระบบการทำงานของไตมีปัญหา มักไม่มีสัญญาณเตือนชัดเจน และยังไม่มีข้อบ่งชี้ว่าการกินโปรตีนจะส่งผลโดยตรง เพราะยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ส่งผลกระทบร่วมด้วย การกินโปรตีนเกินหากไตดีร่างกายจะยังยังปกติ แต่ถ้าเริ่มมีภาวะไตวาย อาการที่จะพบคือ ค่าครีอะตินีนสูง, ขาบวม, ปัสสาวะน้อยลง หรือปัสสาวะเป็นฟอง

"ในกรณีดื่มนมโปรตีน ผู้บริโภคควรอ่านฉลากเพื่อดูปริมาณน้ำตาล ไขมัน ฟอสฟอรัส และโซเดียมที่อาจแฝงมากับนมโปรตีน, นักเพาะกายที่อยากกินโปรตีนถึง 2 กรัม/น้ำหนักตัว ควรเจาะเลือดเช็คค่าไตก่อน"

อย่างไรก็ตาม ผู้บริโภคควรทานโปรตีนให้เหมาะสมตามช่วงวัยและกิจกรรม ผู้สูงอายุที่มีปัญหาเรื่องฟันควรได้รับโปรตีนเสริมเพื่อป้องกันกล้ามเนื้อฝ่อ หากสุขภาพดีเน้นที่ปริมาณกรัม/น้ำหนักตัว และควรเฉลี่ยการทานให้เหมาะสมในแต่ละมื้อ