ผลสำรวจคุณธรรมปี 69 ชี้วัยทำงาน 25-40 คะแนนต่ำสุด จากภาวะเศรษฐกิจ

ศูนย์คุณธรรมเผยผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 จากกลุ่มตัวอย่าง 39,490 ราย ครอบคลุม 6 ภูมิภาค พบคะแนนเฉลี่ยพฤติกรรมคุณธรรมของคนไทย 4.63 จากคะแนนเต็ม 6 อยู่ในระดับ “พอใช้” ขณะที่วัยผู้ใหญ่ตอนต้น อายุ 25–40 ปี ได้คะแนนเฉลี่ย 4.39 ต่ำที่สุดเมื่อเทียบกับอีกสองช่วงวัย

สะท้อนความท้าทายของวัยที่ต้องรับผิดชอบทั้งการทำงาน เศรษฐกิจ การสร้างครอบครัว และการดูแลคนต่างรุ่น ท่ามกลางโลกดิจิทัลและเทคโนโลยี AI ที่กำลังเปลี่ยนวิธีคิดและการแสดงออกด้านคุณธรรม พร้อมจัดเวที “THE MORAL SURVIVAL” ชวนถอดรหัส “เราจะรอดอย่างไร โดยไม่ทิ้งความเป็นมนุษย์ไว้ข้างหลัง”

รศ.นพ.สุริยเดว ทรีปาตี ผู้อำนวยการศูนย์คุณธรรม กล่าวว่า “คุณธรรม” ไม่ควรถูกมองเป็นเพียงหลักคิดหรือคำสวยหรู แต่ต้องสะท้อนผ่านพฤติกรรมจริง โดยเฉพาะเมื่อผู้คนต้องเผชิญแรงกดดันรอบด้านและตัดสินใจภายใต้ข้อจำกัดของชีวิต ทั้งนี้ รายงานผลสำรวจดัชนีชี้วัดคุณธรรมและทุนชีวิต ปี 2569 มุ่งสะท้อนระดับพฤติกรรมคุณธรรมของคนไทยแต่ละช่วงวัย รวมถึงบริบทที่ทำให้การ “ทำสิ่งที่ถูกต้อง” มีความซับซ้อนมากขึ้น

ผลสำรวจพิจารณาพฤติกรรมคุณธรรม 5 มิติ ได้แก่

• พอเพียง
• วินัย
• สุจริต
• จิตสาธารณะ และ
• กตัญญู

โดยใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods) แบ่งประชากรศึกษาเป็น 3 ช่วงวัย คือ วัยรุ่นและวัยเยาวชน อายุ 13–24 ปี วัยผู้ใหญ่ตอนต้น อายุ 25–40 ปี และวัยกลางคนและวัยผู้ใหญ่ตอนปลาย อายุ 41 ปีขึ้นไป พบว่า วัย 13–24 ปี มีคะแนนเฉลี่ย 4.53 วัย 25–40 ปี 4.39 และวัย 41 ปีขึ้นไป 4.79 ขณะที่คะแนนเฉลี่ยรวมของประเทศอยู่ที่ 4.63 จาก 6 คะแนน โดยทั้งหมดอยู่ในระดับ “พอใช้”

ทั้งนี้ กลุ่มอายุ 25–40 ปีเป็นช่วงที่ต้องรับผิดชอบหลายด้าน ทั้งการทำงาน การสร้างฐานะ การดูแลครอบครัว การเลี้ยงดูบุตร และการรับผิดชอบต่อคนต่างรุ่น ขณะเดียวกันยังเผชิญแรงกดดันจากเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และรูปแบบการทำงานที่เปลี่ยนแปลงรวดเร็ว ทำให้โจทย์คุณธรรมไม่ได้อยู่เพียงการรู้ว่าอะไรถูกหรือผิด แต่รวมถึงการรักษาหลักการเมื่อการทำสิ่งที่ถูกต้องอาจมีต้นทุนต่อชีวิต การงาน หรือความสัมพันธ์

รศ.นพ.สุริยเดว กล่าวว่า โลกดิจิทัลไม่ได้ทำให้คุณธรรมหมดความหมาย แต่เปลี่ยน “วิธีทำความดี” และทำให้การตัดสินใจซับซ้อนขึ้น เมื่อผู้คนต้องอยู่ท่ามกลางข้อมูลจำนวนมาก อัลกอริทึม โซเชียลมีเดีย และ AI ที่เข้ามามีบทบาทในการสื่อสาร การทำงาน และการใช้ชีวิต คุณธรรมจึงต้องแปลงจากหลักการสู่พฤติกรรมที่เห็นได้จริง เช่น การรับผิดชอบต่อข้อมูลที่เผยแพร่ การเคารพผู้อื่น การรู้เท่าทันเทคโนโลยี การไม่เอาเปรียบ และการคำนึงถึงผลกระทบต่อผู้อื่น

ประเด็นดังกล่าวสอดคล้องกับแนวคิดของเวทีวิชาการประจำปี 2569 “THE MORAL SURVIVAL : นิยามคุณธรรมในโลกที่บีบคั้นให้เราเอาตัวรอด” ซึ่งชวนตั้งคำถามว่า “เราจะเอาตัวรอด โดยไม่ทิ้งความเป็นมนุษย์ได้อย่างไร?” ผ่านแรงกดดัน 3 ระดับ ได้แก่

• โลก
• ธรรมชาติ และ
• ความสัมพันธ์

โจทย์ใหญ่คือเริ่มเปลี่ยน "ผู้ใหญ่" ไม่ส่งต่อพฤติกรรมสู่คนรุ่นถัดไป

รศ.นพ.สุริยเดว กล่าวว่า โจทย์ใหญ่วันนี้ไม่ใช่สอนเด็ก แต่ต้องเริ่มเปลี่ยนที่ “ผู้ใหญ่” โดยเฉพาะวัย 25–40 ปี ซึ่งเป็นช่วงที่กำลังทำงาน สร้าง GDP ให้ประเทศ และรับผิดชอบทั้งพ่อแม่และลูก เมื่อพฤติกรรมของผู้ใหญ่มีผลต่อการเรียนรู้และการเติบโตของคนรุ่นใหม่ จึงควรเริ่มการเปลี่ยนแปลงจากผู้ใหญ่ เพื่อไม่ให้แรงกดดันจากเศรษฐกิจ สังคม และความคาดหวังถูกส่งต่อไปยังคนรุ่นถัดไป

เพาาะในระดับพฤติกรรม ควรเสนอให้รักษาจุดแข็งด้านความกตัญญูของสังคมไทย พร้อมส่งเสริมความพอเพียงและความสุจริต รวมถึงเพิ่มวินัยและความรับผิดชอบในกลุ่มวัยพ่อแม่ โดยเชื่อมโยงการส่งเสริมคุณธรรมกับบริบทชีวิตจริง ไม่จำกัดอยู่เพียงห้องเรียน

ขณะเดียวกัน การสร้างคุณธรรมยุคใหม่ควรเปลี่ยนจากการ “สอนให้เป็นคนดี” ไปสู่การสร้างเงื่อนไขให้คนประพฤติดีได้จริง โดยเฉพาะการเสริมทักษะรู้เท่าทันสื่อและ AI เพื่อรับมือกับข้อมูล เทคโนโลยี และรูปแบบการสื่อสารที่เปลี่ยนไป พร้อมรักษาความรับผิดชอบ ความซื่อสัตย์ และการคำนึงถึงผลกระทบต่อผู้อื่น แนวทางนี้มุ่งสร้าง “ระบบนิเวศคุณธรรม” ที่เอื้อต่อการทำความดีแม้ต้องเผชิญแรงกดดันของโลกยุคใหม่

อีกด้านหนึ่ง ศูนย์คุณธรรมเสนอให้เสริมพลัง “ชุมชน” ผ่านการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่และเครื่องมืออย่างธรรมนูญชุมชน ธนาคารความดี และกองทุนหมู่บ้าน ควบคู่กับการทำงานของครอบครัว โรงเรียน และสังคม เพื่อให้การส่งเสริมคุณธรรมตอบโจทย์ปัญหาในแต่ละพื้นที่ และเกิดขึ้นเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิต

เปิดเวที “THE MORAL SURVIVAL”

นอกจากนี้ ภายในงานมีการเสวนา SESSION: SURVIVE THE CLIMATE พูดถึงผลกระทบของวิกฤตสภาพภูมิอากาศและความไม่เท่าเทียมในการรับภาระจากการเปลี่ยนแปลง โดยมี "สฤณี อาชวานันทกุล" และ "ชณัฐ วุฒิวิกัยการ" หรือ KongGreenGreen ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองเรื่องความเป็นธรรมและความรับผิดชอบร่วมกัน

โดย SESSION: SURVIVE TOGETHER ชวนสำรวจคุณธรรมในความสัมพันธ์ เมื่อเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และโซเชียลมีเดียทำให้คนในครอบครัวและสังคมมีประสบการณ์และมุมมองต่อคำว่า “ถูกต้อง” แตกต่างกันมากขึ้น จาก ศ.ดร.ชลิดาภรณ์ ส่งสัมพันธ์ นักวิชาการคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และโฮสต์รายการ Open Relationship ร่วมกับ ณัฐธีร์ โกศลพิศิษฐ์ พิธีกร คุณพ่อลูก 4 และผู้ก่อตั้งเพจ Around the Learn

ยังมี SESSION: SURVIVE THE WORLD ที่ช่วยขยายภาพไปสู่แรงกดดันจากการเปลี่ยนแปลงของโลก เศรษฐกิจ และเทคโนโลยี ผ่านมุมมองของ "ธนา เธียรอัจฉริยะ" นักบริหารและนักคิด และ รศ.ดร.จิตติภัทร พูนขำ รองคณบดีฝ่ายวิชาการและวิเทศสัมพันธ์ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ร่วมด้วย