“ยศชนัน”ประกาศชู MOIP พลิกโฉมนโยบาย อววน. สู่มาตรฐานโลก

รัฐบาลเดินหน้าปรับโฉมนโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) ด้วยแนวคิด Mission-Oriented Innovation Policy (MOIP) เป็นกลไกกำหนด “ภารกิจแห่งชาติ” เพื่อยกระดับขีดความสามารถการแข่งขัน รับมือ Tech War วิกฤตสภาพภูมิอากาศ และสังคมสูงวัย พร้อมเชื่อมโยงการทำงานทุกภาคส่วน 

ขณะที่ สอวช.เปิดเวทีประชุมวิชาการนโยบายสาธารณะครั้งแรก ดึงผู้เชี่ยวชาญระดับโลกจาก OECD และ University College London ถ่ายทอดประสบการณ์และแนวปฏิบัติสู่การจัดทำกรอบนโยบาย อววน. ระยะ 5 ปี (2571–2575)

สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ภายใต้กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) จัดการประชุมวิชาการนโยบายสาธารณะของ สอวช. ครั้งที่ 1 ภายใต้หัวข้อ “พลิกโฉมประเทศไทยด้วย Mission-Oriented Innovation Policy (MOIP)” หรือ “The 1st NXPO Public Policy Conference: Thailand Strategic Leap through MOIP” ณ ห้องอินฟินิตี้ บอลรูม โรงแรมพูลแมน คิง เพาเวอร์ กรุงเทพฯ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2569

                      

การประชุมครั้งนี้ ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและ รัฐมนตรีว่าการกระทรวง อว. ในประธานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ เป็นประธานเปิดงาน โดยมีผู้บริหารระดับสูงจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา นักวิชาการ และผู้กำหนดนโยบายของประเทศเข้าร่วมกว่า 200 คน

MOIP เครื่องมือใหม่กำหนดภารกิจประเทศ ยกระดับแข่งขันไทย

ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และ เทคโนโลยี ทำให้การกำหนดนโยบายแบบเดิมไม่เพียงพอต่อการรับมือความท้าทายในอนาคต จึงจำเป็นต้องนำแนวคิด Mission-Oriented Innovation Policy (MOIP) มาใช้เป็นกลไกสำคัญในการกำหนดทิศทางการพัฒนาประเทศ

แนวคิดดังกล่าวจะถูกนำมาใช้เป็นฐานในการจัดทำ กรอบนโยบายและยุทธศาสตร์การอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อววน.) ระยะ 5 ปี พ.ศ.2571–2575 เพื่อกำหนด “ภารกิจสำคัญของประเทศ” (National Missions) ที่ชัดเจน เชื่อมโยงการทำงานของทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และภาคประชาสังคม ให้ขับเคลื่อนไปในทิศทางเดียวกัน

ไทยไม่จำเป็นเริ่มจากศูนย์แต่ต้องต่อยอดองค์ความรู้สู่การใช้ประโยชน์

รองนายกรัฐมนตรี ระบุว่า ประเทศไทยมีฐานองค์ความรู้ งานวิจัย และศักยภาพด้านวิทยาศาสตร์อยู่แล้ว สิ่งสำคัญคือการนำองค์ความรู้ที่มีอยู่มาต่อยอดให้สามารถตอบโจทย์การพัฒนาประเทศอย่างเป็นรูปธรรม

                     

พร้อมทั้งศึกษาบทเรียนจากประเทศที่ประสบความสำเร็จในการใช้นโยบาย MOIP เพื่อยกระดับประเทศ และก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลาง โดยการกำหนดภารกิจที่ชัดเจนจะช่วยให้ประเทศสามารถวางแผนได้ว่า

ควรลงทุนวิจัยในสาขาใด

ต้องการกำลังคนประเภทใด

ต้องดึงดูดการลงทุนในระดับใด

จำเป็นต้องพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมอย่างไร

ทั้งหมดนี้จะนำไปสู่การยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขัน เพิ่มผลิตภาพ และสร้างรายได้ที่เพียงพอต่อคุณภาพชีวิตของประชาชนในระยะยาว

3 ภารกิจใหญ่ประเทศไทยต้องเร่งขับเคลื่อน

ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวว่า ประเทศไทยมีความท้าทายสำคัญที่ต้องเร่งดำเนินการ 3 ด้าน ได้แก่

1. รับมือสงครามเทคโนโลยีโลก (Tech War)

ประเทศไทยต้องเร่งพัฒนาเทคโนโลยีแห่งอนาคต ได้แก่

ปัญญาประดิษฐ์ (AI)

เซมิคอนดักเตอร์ (Semiconductor)

การผลิตขั้นสูง (Advanced Manufacturing)

หุ่นยนต์และระบบอัตโนมัติ (Robotics)

รวมถึงยกระดับอุตสาหกรรมแห่งอนาคต เพื่อผลักดันไทยสู่การเป็นศูนย์กลางนวัตกรรมของภูมิภาค

2. รับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ประเทศไทยต้องเร่งสร้างเศรษฐกิจสีเขียว ผ่านการผลักดัน

Circular Economy

Green Energy

Space Economy

การใช้ข้อมูลและเทคโนโลยีอวกาศ

การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity)

เพื่อสร้างการเติบโตที่สมดุลและยั่งยืน

3. รองรับสังคมสูงวัยและการเปลี่ยนแปลงประชากร

ประเทศไทยจำเป็นต้องเร่งพัฒนาเศรษฐกิจใหม่ที่ตอบโจทย์โครงสร้างประชากร ได้แก่

Wellness Economy

Precision Medicine

Future Food

Creative Economy

เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน ควบคู่กับการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจ

                                

บูรณาการทุกกระทรวง พร้อมยกระดับมาตรฐานวิจัยไทยสู่ OECD

ศ.ดร.ยศชนัน กล่าวว่า การขับเคลื่อนนโยบายเชิงพันธกิจจะประสบความสำเร็จได้ ต้องอาศัยการบูรณาการของทุกกระทรวง การใช้เครื่องมือเชิงนโยบายที่หลากหลาย การปรับปรุงกฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการติดตามประเมินผลและวัดผลกระทบอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สามารถปรับนโยบายได้อย่างทันท่วงที

ขณะเดียวกัน ประเทศไทยยังต้องยกระดับมาตรฐานการวิจัยให้สอดคล้องกับแนวทางขององค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) เพื่อสร้างความเชื่อมั่นด้านคุณภาพงานวิจัย ระบบการให้ทุน และมาตรฐานการดำเนินงาน รองรับความร่วมมือกับนักวิจัยและองค์กรนานาชาติในอนาคต

รองนายกรัฐมนตรีกล่าวด้วยว่า ประเทศไทยจำเป็นต้องเปิดกว้างสู่ความร่วมมือระดับนานาชาติ เชื่อมโยงหน่วยงานของไทยกับเครือข่ายวิจัยและนวัตกรรมระดับโลก เพื่อร่วมกันสร้างองค์ความรู้ เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่ตอบโจทย์อนาคต พร้อมแสดงความหวังว่า การประชุมครั้งนี้จะเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการยกระดับนโยบาย อววน. ของไทยให้ก้าวสู่มาตรฐานสากลอย่างเป็นรูปธรรม

                        

สอวช.เดินหน้าจัดทำยุทธศาสตร์ อววน. 2571–2575

ด้าน ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ผู้อำนวยการ สอวช. กล่าวว่า การประชุมครั้งนี้จัดขึ้นเพื่อเปิดเวทีแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ประสบการณ์ และแนวปฏิบัติที่ดีจากผู้เชี่ยวชาญระดับโลก รวมทั้งสร้างพื้นที่หารือระหว่างหน่วยงานด้านนโยบายสำคัญของประเทศ เพื่อเตรียมความพร้อมในการนำแนวคิด MOIP มาประยุกต์ใช้ในการจัดทำกรอบนโยบายและยุทธศาสตร์ อววน. พ.ศ.2571–2575

ภายในการประชุมมีผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบายนวัตกรรมจากต่างประเทศร่วมถ่ายทอดประสบการณ์ ได้แก่

Philippe Larrue จาก OECD บรรยายหัวข้อ “MOIP: Global

Lessons on Mission Design, Governance, and Delivery”

Mariana Mazzucato จาก University College London ผู้บุกเบิก

แนวคิด Mission-Oriented Innovation Policy บรรยายพิเศษในหัวข้อ “From Ambition to Implementation: Missions, Portfolios, and Government Capacity”

                          

นอกจากนี้ ยังมีเวทีเสวนาจากผู้เชี่ยวชาญระดับนานาชาติ ได้แก่ Hazami Habib จาก Academy of Sciences Malaysia และ Benjamin Kumpf กับ Charles McIvor จาก OECD ในหัวข้อ “What Good MOIP Looks Like in Practice” เพื่อแลกเปลี่ยนประสบการณ์การออกแบบและขับเคลื่อนนโยบายเชิงพันธกิจที่ประสบความสำเร็จในหลายประเทศ

เวทีระดมสมองกำหนดภารกิจประเทศไทย

ช่วงบ่ายเป็นการเสวนาระดับนโยบายว่าด้วยการประยุกต์ใช้ MOIP ในบริบทประเทศไทย โดย ดร.สุรชัย สถิตคุณารัตน์ ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับ นายอธิพงศ์ หิรัญเรืองโชค และ นางอารีย์พันธ์ เจริญสุข ผู้แทนหน่วยงานด้านยุทธศาสตร์และการปฏิรูประบบราชการ

ต่อด้วยเวทีเสวนาหัวข้อ “Thailand’s MOIP: What it should look like and how to make it work” ซึ่งมีผู้ทรงคุณวุฒิร่วมอภิปราย ได้แก่ ดร.ไพรินทร์ ชูโชติถาวร รศ.ดร.ปัทมาวดี โพชนุกูล และ ดร.แบ๊งค์ งามอรุณโชติ เพื่อร่วมกันเสนอแนวทางกำหนด “ภารกิจสำคัญของประเทศ” ที่สามารถขับเคลื่อนเศรษฐกิจ สังคม และยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของไทยในระยะยาว

โดยมีเป้าหมายให้กรอบนโยบาย อววน. ฉบับใหม่เป็นกลไกสำคัญในการนำพาประเทศก้าวสู่การเติบโตบนฐานวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิจัย และนวัตกรรมอย่างยั่งยืน