ไขข้อข้องใจ ทำไมหน้าหนาวจึงมาพร้อมกับฝุ่นละออง PM2.5 

เชื่อว่า หลายคนเคยตั้งคำถามว่า เมื่อประเทศไทยเข้าสู่ช่วงฤดูหนาวปัญหาเรื่องของฝุ่น PM2.5 มักกลับมาทั้งยังทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้นด้วย สำหรับเรื่องนี้ กองวิชาการวิทยาศาสตร์ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) ได้อธิบายคลายข้อสงสัยที่ว่า ทำไมฤดูหนาว ? จึงมาพร้อมกับฝุ่น ไว้ดังนี้  

ปัญหาฝุ่น PM2.5 ที่เกิดตั้งแต่ต้นปี พ.ศ. 2562 ได้กลับมาเพิ่มขึ้นอีกครั้งเมื่อเข้าสู่ช่วงฤดูหนาวซึ่งฝุ่น PM2.5 เหล่านี้นอกจากจะลดความสามารถในการมองเห็นของเราแล้วยังทำลายสุขภาพของประชาชนอย่างร้ายแรงจนหลายคนเริ่มกลัว 

PM2.5 หรือ Particulate Matters คือ อนุภาคของฝุ่นละเอียด (Fine particulate matter) ที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่า 2.5 ไมครอน หรือมีขนาดประมาณ 1 ใน 25 ส่วนของเส้นผ่านศูนย์กลางของเส้นผมมนุษย์ ด้วยขนาดอนุภาคที่เล็กนี้ทำให้ขนจมูกของมนุษย์ไม่สามารถกรองฝุ่น PM 2.5 ได้ 

การสูดฝุ่น PM 2.5 เข้าไปในร่างกายจะเป็นอันตรายต่อสุขภาพ เพราะสามารถผ่านเข้าสู่ถุงลมและปอด จนถึงกระแสเลือด แล้วแทรกซึมกระบวนการทำงานในอวัยวะต่าง ๆ เพิ่มโอกาสการเป็นโรคหัวใจ โรคทางเดินหายใจ และโรคหลอดเลือด 

ในปี พ.ศ. 2556 องค์การอนามัยโลก (WHO) จัดให้ฝุ่น PM2.5 อยู่ในกลุ่มสารก่อมะเร็ง ทำให้มีโอกาสเป็นมะเร็งปอด เพราะฝุ่น PM2.5 สามารถทำหน้าที่เป็นตัวกลางพาสารอื่น ๆ เข้าสู่ปอด เช่น โลหะหนัก อย่าง ปรอท และแคดเมียม

ฝุ่น PM2.5 มีแหล่งกำเนิดจากการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์ เช่น การเผาไหม้จากเครื่องยนต์ดีเซลที่ไม่สมบูรณ์ การเผาไหม้จากโรงงานอุตสาหกรรม และโรงไฟฟ้าที่ไม่มีกระบวนการกรองฝุ่น PM2.5 ก่อนออกสู่ชั้นบรรยากาศ การเผาเศษซากวัชพืชทางการเกษตร รวมถึงไฟป่า การเผาไหม้เหล่านี้ทำให้เกิดฝุ่น PM2.5 ลอยขึ้นสูง และถูกกระแสลมพัดออกไป

ในช่วงปลายฤดูหนาวที่กำลังเข้าสู่ฤดูร้อน ประเทศไทยจะได้รับความกดอากาศสูงจากทางตอนเหนือแผ่ลงมาปกคลุมไปทั่วพื้นที่ของประเทศ ทำให้รูปแบบการเคลื่อนตัวของชั้นบรรยากาศด้านบนเกิดการเปลี่ยนแปลง

พื้นดินคายความร้อนออกมาอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้อุณหภูมิเหนือพื้นดินเย็นกว่าชั้นบรรยากาศด้านบน เนื่องจากมีการคายความร้อนของพื้นผิวโลก จึงทำให้เกิดปรากฏการณ์อุณหภูมิผกผันขึ้น (Temperature inversion) เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นตรงข้ามกับเหตุการณ์ของอุณหภูมิปกติในชั้นบรรยากาศ ส่งผลให้เกิดลักษณะคล้ายเพดานห้องที่กักฝุ่นละอองหรือแก๊สมลพิษที่ก่อตัวในระดับพื้นผิวโลกไม่ให้ลอยขึ้น 

การไหลเวียนและถ่ายเทของอากาศไม่ดี หรือ เรียกว่า "อากาศปิด" จึงทำให้เกิดการสะสมของฝุ่นละออง หมอก และควันในบรรยากาศมีปริมาณเพิ่มสูงขึ้นมากกว่าปกติเมื่อดูจากปัจจัยแวดล้อมทั้งฤดูกาล ความกดอากาศ กิจกรรมต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องทั้งในประเทศและนอกประเทศ 

สะท้อนให้เห็นว่า วงรอบคุณภาพอากาศของประเทศไทยมีโอกาสเกิดฝุ่นละออง PM2.5 ต่อเนื่องตลอดปี โดยมีแนวโน้มที่จะพุ่งขึ้นในช่วงต้นปี และลดต่ำลงในช่วงกลางปีที่เป็นฤดูฝน

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า ในภาวะที่เกิดมลพิษทางอากาศควรหลีกเลี่ยงการอยู่ในที่โล่งแจ้ง แต่ในผู้ที่จำเป็นต้องอยู่กลางแจ้ง ควรสวมใส่หน้ากากอนามัยประเภท N95 ซึ่งหน้ากากชนิดนี้ต่างจากหน้ากากอนามัยที่ใช้กันทั่วไป

เนื่องจากสามารถป้องกันฝุ่นขนาด 0.1 - 0.3 ไมครอน ได้ 95% และถ้าเป็นไปได้ ควรลดระยะเวลาในการทำกิจกรรมกลางแจ้ง พร้อมกับสังเกตตนเองอยู่ตลอดว่าหากมีอาการผิดปกติควรรีบไปพบแพทย์ทันที