ธุรกิจครอบครัว “เสาหลักตลาดทุนไทย” กำไรครึ่งตลาด-ปันผลสูง

ธุรกิจครอบครัวไทยยังคงมีบทบาทสำคัญและถือเป็น “เสาหลัก” ของตลาดทุนไทย จากข้อมูลล่าสุดพบว่า ครอบครัวผู้ประกอบการยังคงเป็นเจ้าของบริษัทจดทะเบียนส่วนใหญ่ในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย โดยมีสัดส่วนสูงทั้งด้านจำนวน มูลค่าตลาด กำไร และการจ้างงาน ขณะที่ตลาดหลักทรัพย์เดินหน้าเร่งสร้างระบบนิเวศใหม่ เพื่อผลักดันให้ธุรกิจครอบครัวก้าวสู่ความยั่งยืนและแข่งขันในระดับสากลได้

ครอบครัวถือหุ้นใหญ่กว่า 646 บริษัท

ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ อุรพีพัฒนพงศ์ ประธานกรรมการตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย เปิดเผยว่า ณ เดือนมิถุนายน 2568 มีบริษัทจดทะเบียนที่เข้าข่ายธุรกิจครอบครัว หรือมีสัดส่วนผู้ถือหุ้นที่เป็นสมาชิกครอบครัวเกิน 30% มากถึง 646 บริษัท จากทั้งหมดกว่า 800 บริษัท คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 76%
ในเชิงมูลค่าตลาด (Market Capitalization) ธุรกิจครอบครัวมีมูลค่ารวมถึง 6.11 ล้านล้านบาท หรือราว 48% ของมูลค่าตลาดทั้งหมด สะท้อนพลังที่ไม่อาจมองข้ามในโครงสร้างเศรษฐกิจไทย

กำไรครึ่งตลาด-ปันผลสูง-จ้างงานกว่า 1.48 ล้านตำแหน่ง

ข้อมูลเพิ่มเติมยังชี้ให้เห็นว่า ธุรกิจครอบครัวสร้าง 53% ของกำไรรวมของบริษัทจดทะเบียนทั้งหมด และมีสถิติการจ่ายเงินปันผลที่สูงและต่อเนื่อง เนื่องจากเจ้าของหุ้นใหญ่ที่เป็นครอบครัวต้องการกระจายผลตอบแทนกลับสู่ผู้ถือหุ้น

ในด้านแรงงาน ธุรกิจครอบครัวจ้างพนักงานรวมกว่า 1.48 ล้านตำแหน่ง คิดเป็น 74% ของการจ้างงานในบริษัทจดทะเบียนทั้งหมด นับเป็นกำลังสำคัญที่ช่วยพยุงเศรษฐกิจและสร้างรายได้แก่ครัวเรือนทั่วประเทศ

ความลังเลของครอบครัวธุรกิจ

แม้จะเป็นกำลังหลักของตลาดทุน แต่ธุรกิจครอบครัวหลายแห่งยังไม่พร้อมเข้าตลาดหลักทรัพย์ โดยมีข้อกังวลทั้งเรื่องต้นทุนการจดทะเบียน การเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณะ ความเสี่ยงต่อการสูญเสียอำนาจควบคุม และการถูกเทกโอเวอร์

ประธานกรรมการตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย มองว่า เหตุผลเหล่านี้ไม่ควรเป็นอุปสรรค เพราะการเข้าตลาดหลักทรัพย์จะสร้างความยั่งยืน ช่วยหาผู้บริหารมืออาชีพเข้ามาเสริมทัพ และเปิดโอกาสให้ธุรกิจรับมือกับความเปลี่ยนแปลงได้ดีกว่า “ตลาดทุนไม่เพียงเป็นแหล่งระดมทุน แต่ยังเป็นเครื่องมือป้องกันความขัดแย้งในครอบครัว และช่วยเพิ่มความโปร่งใสในการดำเนินธุรกิจ” ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์กล่าว

พร้อมอธิบายต่อไปว่าตอนที่ตนเริ่มทำงานด้านนี้ใหม่ ๆ ประเทศไทยแทบไม่มีการศึกษาเรื่องธุรกิจครอบครัวเลย แต่วันนี้เรามีการจัดการประชุม มีศูนย์วิชาการ มีผู้เชี่ยวชาญเพิ่มขึ้นจำนวนมาก ถือเป็นพัฒนาการที่ก้าวหน้าอย่างยิ่ง

 

สูตรความสำเร็จของธุรกิจครอบครัว 6ข้อ

ศาสตราจารย์พิเศษ กิติพงศ์ได้นำเสนอ “6 สูตรสำเร็จ ธุรกิจครอบครัวยั่งยืน” ผ่านหนังสือ สูตรสำเร็จ ธุรกิจครอบครัวไทยเพื่อความยั่งยืน

ได้แก่

• โครงสร้าง (Corporate Structure)

ต้องจัดโครงสร้างผู้ถือหุ้นและบริษัทให้ชัดเจน เช่น จัดตั้ง Holding Company ใครถือหุ้นเท่าไร

• ผลตอบแทน (Compensation)

กำหนดชัดเจนเรื่องการแบ่งหุ้น เงินเดือน โบนัส ให้ลูกหลานอยากสืบทอดธุรกิจ

• การสื่อสาร (Communication)

ธุรกิจครอบครัวมักล้มเหลวเพราะไม่สื่อสารกันจริง ๆ มักจะเป็นการสั่งมากกว่าการคุย ต้องเปิดใจคุย ฟังกัน

• การจัดการความขัดแย้ง (Conflict Resolution)

ทุกครอบครัวมีความขัดแย้ง ต้องหาวิธีจัดการ เช่น ประชุมพูดคุย จัดทำสัญญาผู้ถือหุ้น ธรรมนูญครอบครัว พินัยกรรม

• ความเอื้ออาทรและความกรุณา (Compassion)

แม้มีกฎหมายหรือสัญญา แต่ถ้าไม่มีความรัก ความเอื้ออาทร ก็ยังเกิดการฟ้องร้องได้

• การเปลี่ยนแปลง (Change)

ถ้าครอบครัวไม่ปรับตัว ไม่ตระหนักถึงการเปลี่ยนแปลง เช่น เทคโนโลยี AI ก็จะถึงจุดจบของธุรกิจ