นักเศรษฐศาสตร์ชี้ทางรอดเศรษฐกิจไทย ปักธงเกษตรแปรรูป New Growth Engine

ท่ามกลางเศรษฐกิจไทยที่ยังติดอยู่ในกับดักการเติบโตต่ำ และความพยายามค้นหาเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่เพื่อสร้างการเติบโตในระยะยาว คำถามสำคัญคือประเทศไทยควรเดิมพันกับอุตสาหกรรมเทคโนโลยีแห่งอนาคตอย่าง AI และรถยนต์ไฟฟ้า หรือหันกลับมายกระดับจุดแข็งดั้งเดิมอย่างเกษตรและอาหารแปรรูปให้กลายเป็นอุตสาหกรรมมูลค่าสูง ซึ่งอาจเป็นโอกาสสำคัญในการพลิกโครงสร้างเศรษฐกิจไทย

รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต และผู้เชี่ยวชาญด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศและอาเซียน เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ”  โดยประเมินเศรษฐกิจไทยปี 2569  ว่า ในเบื้องต้นคาดจะขยายตัวได้ประมาณ 2% ต่ำกว่าประมาณการของหน่วยงานราชการที่ 2.3-2.5% และกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ที่ 2.1% โดยยังต้องติดตามตัวเลขเศรษฐกิจไตรมาส 3 และ 4 ก่อนประเมินภาพรวมอย่างเป็นทางการอีกครั้ง

ส่วนแนวโน้มปี 2570 คาดว่าเศรษฐกิจไทยจะขยายตัวใกล้เคียงกับปีนี้ที่ประมาณ 2% ในกรอบ 1.9-2.1% แต่หากปัจจัยบวกเอื้ออำนวย มีโอกาสเติบโตเพิ่มขึ้นจากปีนี้อีก 0.1-0.2%

สำหรับปัจจัยบวกที่ต้องจับตา คือทิศทางความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกากับอิหร่านที่มีแนวโน้มปรับตัวดีขึ้น จากผลของการเลือกตั้งกลางเทอมสหรัฐฯ ซึ่งอาจช่วยให้ราคาน้ำมันในตลาดโลกมีเสถียรภาพมากขึ้น อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามคือภัยคุกคามและการโจมตีทางไซเบอร์  ซึ่งจะยังเป็นปัญหาตราบใดที่โลกยังมีความขัดแย้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ แม้สงครามโดยตรงอาจผ่อนคลายลง แต่ความเสี่ยงทางไซเบอร์จะยังคงดำรงอยู่และส่งผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ

ชี้ AI-EV ไม่ใช่จุดแข็ง ปักธงเกษตรแปรรูป

สำหรับเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ของไทยนั้น หลายฝ่ายมักมองไปที่เทคโนโลยี AI เศรษฐกิจดิจิทัล และอุตสาหกรรมไฮเทคในกลุ่ม New S-Curve แต่ในมุมมองของตน อุตสาหกรรมที่มีศักยภาพจะเป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ที่แท้จริงของประเทศไทย คือ “อุตสาหกรรมเกษตรและอาหารแปรรูป” เนื่องจากไทยมีฐานรากทางการเกษตรที่เข้มแข็งและมีทรัพยากรพร้อมอยู่แล้ว สิ่งที่ต้องทำคือการนำมาต่อยอดด้วยนวัตกรรมเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม

โดยเฉพาะการพัฒนาอาหารแห่งอนาคต (Future Food) อาหารเพื่อสุขภาพ (Health Food) และอาหารเชิงรักษา หรือแนวคิดการกินอาหารแทนยา ซึ่งสามารถแตกไลน์ผลิตภัณฑ์และสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจได้อีกมหาศาล

ทั้งนี้ ปัญหาของไทยคือมีสินค้าเกษตรหลากหลาย แต่ยังเน้นการจำหน่ายวัตถุดิบขั้นต้นมากกว่าการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง จึงจำเป็นต้องนำนวัตกรรมและเทคโนโลยีเข้ามาเติมเต็ม ทั้งการประยุกต์ใช้ AI ในภาคเกษตร เทคโนโลยีแปรรูป และการลดการปล่อยคาร์บอน ตั้งแต่กระบวนการเพาะปลูกจนถึงการผลิต เพื่อเพิ่มมูลค่าตลอดห่วงโซ่อุปทาน

ขณะที่การมุ่งหวังให้ AI หรือรถยนต์ไฟฟ้า (EV) เป็นเครื่องยนต์ใหม่เพียงอย่างเดียว อาจไม่สอดคล้องกับความเชี่ยวชาญและความพร้อมของผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะกรณีการเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรม EV ที่ผู้ประกอบการ SME และซัพพลายเออร์ไทยซึ่งมีความชำนาญด้านรถยนต์เครื่องยนต์สันดาปจำนวนมากปรับตัวไม่ทัน จนต้องปิดกิจการและเกิดปัญหาการจ้างงาน ดังนั้น ไทยควรกลับมาใช้จุดแข็งที่มีอยู่เป็นฐานสร้างการเติบโต แทนการวิ่งตามเทคโนโลยีที่ยังไม่มีความเชี่ยวชาญเพียงพอ

รื้อจุดอ่อนเศรษฐกิจ ผนึกรัฐ-เอกชนยกระดับ SME

อย่างไรก็ตาม การผลักดันเกษตรแปรรูปให้เป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากยังไม่แก้ไขจุดอ่อนเชิงโครงสร้างที่สะสมมาในอดีต โดยภาครัฐและเอกชนต้องปรับรูปแบบความร่วมมือจากการมุ่งดำเนินงานเฉพาะหน้า มาเป็นการร่วมกันทบทวนปัญหาเดิมและแก้ไขให้ตรงจุดก่อนเดินหน้าสู่อนาคต

ประเด็นเร่งด่วนคือการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของ SME ไทยที่ลดลง การแก้ไขปัญหาการขาดดุลการค้าที่เพิ่มขึ้น รวมถึงการลดการพึ่งพาวัตถุดิบนำเข้าในกระบวนการผลิตสินค้าเพื่อส่งออก ซึ่งสะท้อนให้เห็นจากกรณีข้าว แม้เป็นสินค้าเกษตรส่งออกสำคัญของไทย แต่เบื้องหลังกระบวนการผลิตยังต้องพึ่งพาการนำเข้าเครื่องจักรกล น้ำมัน และปุ๋ยเคมีจากต่างประเทศ ส่งผลให้มูลค่าเศรษฐกิจที่ตกอยู่กับคนไทยจริง (Value Content) อาจมีเพียง 20-30% ของมูลค่าทั้งระบบ

นอกจากนี้ ต้องเร่งเตรียมความพร้อมรับมือภัยไซเบอร์ควบคู่กับการผลักดัน AI ให้เกิดประโยชน์ในภาคการผลิตจริง โดยเฉพาะกลุ่ม SME และเกษตรกร เพื่อเพิ่มผลิตภาพการผลิต (Productivity) และลดต้นทุน ไม่ใช่จำกัดการใช้งานอยู่เพียงในกลุ่มนักศึกษาเท่านั้น

ลุ้นเกษตรแปรรูปดัน GDP 30% 

สำหรับศักยภาพการเติบโตในระยะยาว ปัจจุบันภาคเกษตรกรรมมีสัดส่วนต่อ GDP ของไทยยังไม่ถึง 10% แต่หากสามารถยกระดับสู่เกษตรและอาหารแปรรูปยุคใหม่ นำเทคโนโลยีมาเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และบริหารจัดการลดการปล่อยคาร์บอนอย่างเป็นระบบ เชื่อว่าภาคเกษตรแปรรูปมีโอกาสขยายสัดส่วนขึ้นไปอยู่ที่ 20-30% ของ GDP ประเทศ

ขณะเดียวกัน ไทยยังมีโอกาสก้าวสู่การเป็นศูนย์กลางเกษตรสมัยใหม่ (Modern Agricultural Hub) ในระดับภูมิภาค เอเชีย และระดับโลก เนื่องจากปัจจุบันยังไม่มีประเทศใดในอาเซียนหรือเอเชียประกาศตัวเป็นศูนย์กลางด้านนี้อย่างชัดเจน ขณะที่ประเทศไทยมีความพร้อมจากฐานทรัพยากรและความหลากหลายของสินค้าเกษตร

โจทย์สำคัญจึงไม่ได้อยู่ที่ประเทศไทยมีศักยภาพเพียงพอหรือไม่ แต่อยู่ที่ผู้กำหนดนโยบายและภาคส่วนที่เกี่ยวข้องจะกล้าประกาศทิศทางและผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางเกษตรสมัยใหม่ของภูมิภาค เอเชีย และโลกได้จริงหรือไม่