
ปส. ปรับกติกากำกับดูแลตามระดับความเสี่ยง รองรับ SMR หลากเทคโนโลยี
ปส. ปรับกฎระเบียบให้ยืดหยุ่นขึ้น เน้นตรวจ 3 จุด คือ Passive Safety เขตวางแผนฉุกเฉิน และชิ้นส่วนที่ผลิตจากโรงงาน พร้อมเปิดให้เอกชนหารือก่อนยื่นขอใบอนุญาต และเร่งดันกฎหมายความรับผิดทางแพ่งนิวเคลียร์ เพื่อให้นักลงทุนมั่นใจมากขึ้น
สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (ปส.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กำลังปรับปรุงกฎระเบียบสำหรับกำกับดูแลเครื่องปฏิกรณ์นิวเคลียร์ขนาดเล็กแบบโมดูลาร์ (Small Modular Reactor: SMR) ให้ยืดหยุ่นขึ้น รองรับเทคโนโลยีได้หลายแบบ และพิจารณาตามระดับความเสี่ยงของแต่ละโครงการ เป้าหมายคือให้กฎหมายไทยพร้อมรับเทคโนโลยีนิวเคลียร์รุ่นใหม่ โดยยังคงมาตรฐานความปลอดภัยไว้เท่าเดิม
นพ.รุ่งเรือง กิจผาติ เลขาธิการ ปส. ให้ข้อมูลนี้ในเวทีเสวนาหัวข้อ "Safety & Regulatory Readiness" ซึ่งมี ศ.ดร.สมบูรณ์ รัศมี หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมนิวเคลียร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองด้วย หัวข้อหลักของเวทีคือความปลอดภัยและความพร้อมของระบบกำกับดูแล เพื่อรองรับการพัฒนา SMR ในไทย
แยกพิจารณาตามความเสี่ยง ไม่ใช้เกณฑ์เดียวกับทุกโครงการ
SMR มีหลายแบบ ทั้งขนาด กำลังผลิต และการออกแบบระบบความปลอดภัย จึงมีระดับความเสี่ยงไม่เท่ากัน การกำกับดูแลที่ดูตามระดับความเสี่ยงจะช่วยให้หน่วยงานกำกับดูแลกำหนดข้อกำหนดได้เหมาะกับแต่ละเทคโนโลยี และไม่ต้องใช้เกณฑ์ชุดเดียวกับทุกโครงการ
เลขาธิการ ปส. ระบุว่า การกำกับดูแล SMR จะเน้น 3 ประเด็นสำคัญ ดังนี้
- ระบบความปลอดภัยเชิงรับ (Passive Safety) เป็นจุดเด่นของ SMR หลายรุ่น ระบบนี้อาศัยหลักธรรมชาติ เช่น แรงโน้มถ่วงและการไหลเวียนตามธรรมชาติ ในการระบายความร้อนและหยุดเครื่องเมื่อเกิดเหตุผิดปกติ โดยไม่ต้องพึ่งไฟฟ้าหรือการสั่งการจากผู้ปฏิบัติงานเพียงอย่างเดียว
- การกำหนดเขตวางแผนฉุกเฉิน (Emergency Planning Zone) ต้องประเมินให้เหมาะกับลักษณะของเทคโนโลยีและพื้นที่ตั้งจริงของแต่ละโครงการ
- การตรวจสอบคุณภาพชิ้นส่วนที่ผลิตจากโรงงาน (Factory Fabrication) SMR ผลิตชิ้นส่วนสำเร็จรูปจากโรงงานแล้วนำไปประกอบที่หน้างาน การกำกับดูแลจึงต้องครอบคลุมตั้งแต่สายการผลิต เพื่อให้มั่นใจว่าทุกขั้นตอนเป็นไปตามมาตรฐานความปลอดภัย
กฎหมายหลักครอบคลุม 3S เร่งดันกฎหมายความรับผิดทางแพ่ง
ปัจจุบันไทยใช้พระราชบัญญัติพลังงานนิวเคลียร์เพื่อสันติ พ.ศ. 2559 และที่แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2562 เป็นกฎหมายหลักในการกำกับดูแลความปลอดภัยทางนิวเคลียร์และรังสี ครอบคลุมความปลอดภัย ความมั่นคงปลอดภัย และการพิทักษ์ความปลอดภัยทางนิวเคลียร์ (Safety, Security and Safeguards: 3S) ปส. มุ่งพัฒนาระบบกำกับดูแลให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล
ปส. ยังผลักดันร่างพระราชบัญญัติความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายจากนิวเคลียร์ เพื่อให้ชัดเจนว่าใครต้องรับผิดชอบหากเกิดความเสียหาย ซึ่งจะช่วยให้นักลงทุนมั่นใจมากขึ้น
เปิดช่องหารือก่อนยื่นขออนุญาต
เพื่อรองรับเทคโนโลยีที่หลากหลาย ปส. เปิดให้ผู้พัฒนาเทคโนโลยีและภาคเอกชนมาปรึกษาแนวทางการกำกับดูแลได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ก่อนยื่นขอใบอนุญาต ปส. จะประเมินความพร้อมของเทคโนโลยีเบื้องต้นก่อนเข้าสู่กระบวนการขอใบอนุญาตจริง ผู้พัฒนาจะรู้ข้อกำหนดและจุดที่ต้องเตรียมตั้งแต่ต้น และลดความเสี่ยงที่จะต้องแก้แบบหรือเอกสารภายหลัง
เอกชนในห่วงโซ่อุปทานต้องพร้อมด้วย
ภาคเอกชนที่ต้องการเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานอุตสาหกรรมนิวเคลียร์ต้องเตรียมตัวใน 3 ด้าน ได้แก่ การสร้างวัฒนธรรมความปลอดภัย (Nuclear Safety Culture) ในองค์กร การยกระดับมาตรฐานการผลิตและระบบรับรองคุณภาพ และการพัฒนาบุคลากรด้านวิศวกรรมและกฎหมายให้เข้าใจกระบวนการขออนุญาตและข้อกำหนดด้านความปลอดภัย
3 - 5 ปีข้างหน้า ช่วงเวลาสำคัญของการเตรียมพร้อม
ในช่วง 3 - 5 ปีข้างหน้า ไทยต้องเร่งเตรียมความพร้อมในทุกภาคส่วน ทั้งการกำหนดนโยบายและแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) การพัฒนากฎหมายที่เกี่ยวข้อง การผลิตบุคลากรเฉพาะทาง การศึกษาความเป็นไปได้ของโครงการ การคัดเลือกพื้นที่ตั้ง และการสร้างความร่วมมือกับผู้พัฒนาเทคโนโลยี
ภาคเอกชนควรติดตาม 3 เรื่อง ได้แก่ ความชัดเจนของแผน PDP การประกาศใช้กฎหมายความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายจากนิวเคลียร์ และหลักเกณฑ์การประเมินพื้นที่ตั้งโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ ทั้งสามเรื่องเป็นข้อมูลพื้นฐานที่ใช้ประเมินความเสี่ยงและตัดสินใจลงทุน
การปรับกฎกำกับดูแลให้พิจารณาตามระดับความเสี่ยงเป็นอีกก้าวหนึ่งที่ ปส. ทำเพื่อเตรียมระบบให้พร้อมรับเทคโนโลยีใหม่ ควบคู่กับการสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาควิชาการ เพื่อวางรากฐานการใช้พลังงานนิวเคลียร์อย่างปลอดภัยและยั่งยืนในไทย







