ทำความรู้จักระบบโซลาร์เซลล์มีแบบไหนบ้าง ข้อดี-ข้อเสีย ก่อนติดตั้งหนีค่าไฟแพง

โซลาร์เซลล์กำลังเป็นประเด็นที่ได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก หลังจากที่การประชุมคณะรัฐมนตรี (ครม.) ล่าสุดวันที่ 28 เมษายน 2569 ได้มีมติเห็นชอบการกำหนดวาระแห่งชาติด้านพลังงาน โดยเน้นแนวทางการบรรเทาผลกระทบจากราคาพลังงานที่ผันผวน และการส่งเสริมการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพ 

หนึ่งในนั้นคือ การปรับปรุงอัตราค่าไฟฟ้าแบบก้าวหน้า สำหรับผู้ใช้ไฟฟ้าบ้านอยู่อาศัย ให้การใช้ไฟฟ้า 200 หน่วยแรก อัตราไม่เกิน 3 บาทต่อหน่วย

โดยคณะกรรมการพลังงานแห่งชาติ (กพช.) วันที่ 29 เมษายน 2569

มีมติเห็นชอบ 2 วาระสำคัญด้านพลังงาน ซึ่งดำเนินการตามมติ ครม. เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2569 ที่เห็นชอบในหลักการวาระแห่งชาติด้านพลังงานได้แก่ 

การปรับปรุงนโยบายอัตราค่าไฟฟ้าสำหรับผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทบ้านอยู่อาศัย โดยปรับปรุงค่าไฟฟ้าแบบก้าวหน้า (Progressive Rate) สำหรับผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทบ้านที่อยู่อาศัยมุ่งส่งเสริมการใช้พลังงานไฟฟ้าอย่างมีประสิทธิภาพ แก้ปัญหาวิกฤติพลังงานอย่างเร่งด่วน และมุ่งเน้นลดภาระค่าครองชีพของประชาชนโดย กพช. มีมติสำคัญ ดังนี้

เห็นชอบอัตราค่าไฟฟ้าแบบก้าวหน้า (Progressive Rate) สำหรับการใช้ไฟฟ้า 200 หน่วยแรก ในอัตราไม่เกิน 3 บาทต่อหน่วย และการใช้ไฟฟ้าที่มากกว่า 200 หน่วยขึ้นไปเป็นอัตราก้าวหน้าที่สะท้อนและส่งเสริมให้เกิดการใช้ไฟฟ้าอย่างประหยัดและมีประสิทธิภาพที่เพิ่มขึ้น 

อย่างไรก็ดี ได้มอบหมายคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (กกพ.) ร่วมกับ การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) และการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) ดำเนินการปรับปรุงการออกแบบอัตราค่าไฟฟ้าแบบก้าวหน้า (Progressive Rate) ให้เป็นไปตามนโยบายและกฎหมายว่าด้วยการประกอบกิจการพลังงาน ให้แล้วเสร็จภายในเดือนมิถุนายน 2569

นอกจากนี้ ยังให้การไฟฟ้าฝ่ายจำหน่าย ได้แก่ กฟน. และ กฟภ. ร่วมกับ กกพ. ศึกษาแนวทางการลงทุนติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนหลังคาให้กับบ้านอยู่อาศัย เพื่อให้บริการจำหน่ายไฟฟ้าที่ผลิตได้ให้กับบ้านอยู่อาศัยดังกล่าว ในอัตราค่าไฟที่เหมาะสมและเป็นธรรม และนำเสนอผลการศึกษา ต่อ กพช. โดยเร็ว

อย่างไรก็ตาม กพช. ยังมีมติเห็นชอบการส่งเสริมการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์แบบติดตั้งบนหลังคา (Solar Rooftop)ภาคประชาชนผู้ใช้ไฟฟ้าประเภทบ้านอยู่อาศัย โดย กพช. มีมติสำคัญ ประกอบด้วย

การรับซื้อไฟฟ้าส่วนเกินจากประชาชนที่ติดตั้งโซลาร์เซลล์บนหลังคาที่พักอาศัย รูปแบบ Net Billing เป้าหมายรับซื้อรวมทั้งประเทศไม่เกิน 500 เมกะวัตต์ โดยกำหนดปริมาณไฟฟ้าเสนอขายต่อมิเตอร์ไม่เกิน 5 กิโลวัตต์ โดยการไฟฟ้าฝ่ายจำหน่ายจะรับซื้อไฟฟ้าในอัตรา 2.20 บาท/หน่วย มีระยะเวลารับซื้อ 10 ปี

รวมถึงมอบหมาย กกพ. ออกระเบียบและประกาศรับซื้อไฟฟ้าตามแนวทางดังกล่าว ให้แล้วเสร็จภายในเดือนมิถุนายน 2569 และให้กฟผ. กฟภ. และ กฟน. ปรับปรุงข้อกำหนดโครงข่ายไฟฟ้า (Grid Code) พร้อมระบบจำหน่าย สถานีไฟฟ้า และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อรองรับเป้าหมายโซลาร์ภาคประชาชนโดยไม่กระทบต่อความมั่นคงระบบไฟฟ้าของประเทศ

อย่างไรก็ดี ก่อนที่จะตัดสินใจติดตั้งโซลาร์เซลล์เพื่อสู้กับค่าไฟแพง “ฐานเศรษฐกิจ” จะพาไปทำความรู้จักกับระบบโซลาร์เซลล์ให้เพิ่มมากขึ้น

โซลาร์เซลล์ออนกริด (On Grid)

ระบบโซลาร์จะเชื่อมต่อกับสายส่งไฟฟ้าหลักของการไฟฟ้า เหมาะสำหรับบ้านพักอาศัยทั่วไปที่ต้องการลดค่าไฟฟ้า โดยระบบโซลาร์จะผลิตไฟฟ้าจากแสงอาทิตย์ในช่วงกลางวัน และใช้ไฟฟ้าจากการไฟฟ้าในช่วงกลางคืนหรือเมื่อแสงแดดไม่เพียงพอ ข้อดีคือไม่มีค่าใช้จ่ายในการติดตั้งแบตเตอรี่

ข้อดี

• ลดค่าไฟ สามารถผลิตไฟฟ้าใช้เองในช่วงกลางวัน ช่วยลดค่าไฟได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• บำรุงรักษาง่าย มีอุปกรณ์น้อยชิ้น ทำให้สะดวกต่อการดูแลรักษา
• ไม่จำกัดการใช้ไฟ หากผลิตไฟไม่พอ สามารถดึงไฟจากสายส่งของการไฟฟ้ามาใช้ได้ตลอดเวลา
• คืนทุนภายใน 6 ปี  อายุของระบบโซลาร์โดยส่วนมากอยู่ได้ถึง 25 ปี ดังนั้น ปีที่ 7 – ปีที่ 25 จะได้กำไรจากการลดค่าไฟของระบบโซลาร์
• มีหลายโครงการที่รัฐบาลให้การสนับสนุน

• หากไฟฟ้าจากการไฟฟ้าดับ ระบบโซลาร์ก็จะดับด้วยเพราะ ระบบโซลาร์มีอุปกรณ์ที่ยังต้องการไฟจากการไฟฟ้าเข้ามาหล่อเลี้ยงการทำงาน เปรียบเหมือนเครื่องใช้ไฟฟ้าทั่วไป  
• ไม่เหมาะกับพื้นที่ไฟเข้าไม่ถึง จำเป็นต้องติดตั้งในพื้นที่ที่มีไฟฟ้าเข้าถึงเท่านั้น
• มีความอันตรายอย่างมาก หากการติดตั้งระบบโซลาร์ไม่ได้มาตรฐาน 
• ลงทุนเริ่มต้นอาจมีราคาสูง  เนื่องจากต้องอาศัยความเชี่ยวชาญ และอุปกรณ์ที่มีมาตรฐานในช่วงแรกที่ติดตั้งระบบโซลาร์

โซลาร์เซลล์ออฟกริด (Off Grid)

ระบบโซลาร์จะไม่เชื่อมต่อกับสายส่งไฟฟ้าหลัก เหมาะสำหรับพื้นที่ห่างไกลที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึง ทำให้ต้องผลิตไฟฟ้าจากแสงแดดเพื่อใช้เอง ระบบนี้จำเป็นต้องติดตั้งแบตเตอรี่เพื่อกักเก็บพลังงานไว้ใช้ในยามที่ไม่มีแสงแดด ทำให้มีค่าใช้จ่ายในการติดตั้งและบำรุงรักษาสูงกว่าระบบออนกริด

 ข้อดี

• มีไฟฟ้าใช้ในที่ห่างไกล เหมาะสำหรับพื้นที่ที่ไฟฟ้าเข้าไม่ถึง เช่น พื้นที่การเกษตร หรือบ้านสวน
• พึ่งพาตนเองด้านพลังงาน ไม่ต้องพึ่งพาสายส่งจากการไฟฟ้า ไฟดับก็ยังมีไฟฟ้าสำรองใช้จากแบตเตอรี่
• ไม่ต้องเสียค่าไฟ ผลิตไฟฟ้าใช้เอง 100% จึงไม่ต้องชำระค่าไฟรายเดือน 

ข้อเสีย

• ไม่เหมาะกับการใช้กับอุปกรณ์ที่ต้องการกำลังไฟฟ้าสูง หรือต้องเปิดตลอด 24 ชม. เพราะไฟจากแบตเตอรี่ไม่สามารถจ่ายไฟแทนไฟจากการไฟฟ้าได้ทั้งวัน
• ค่าบำรุงรักษาสูง แบตเตอรี่มีอายุการใช้งานจำกัด ต้องมีการบำรุงรักษาและเปลี่ยนใหม่เมื่อเสื่อมสภาพ
• มีไฟฟ้าจำกัด สามารถใช้ไฟฟ้าได้เท่าที่ผลิตและเก็บไว้ในแบตเตอรี่เท่านั้น หากใช้ไฟเยอะหรือช่วงที่แดดน้อยอาจมีไฟฟ้าไม่เพียงพอ

โซลาร์เซลล์ไฮบริด (Hybrid)

ระบบผสมผสานที่รวมข้อดีของทั้งระบบออนกริดและออฟกริดเข้าด้วยกัน สามารถเชื่อมต่อกับไฟของการไฟฟ้าและมีแบตเตอรี่สำรองไว้ใช้งาน เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการความมั่นคงด้านพลังงานสูง หรือต้องการสำรองไฟไว้ใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าที่สำคัญมาก ๆ ในกรณีไฟดับ เช่น ตู้แช่ไวน์ บ่อปลาคาร์ฟ ห้องเซิร์ฟเวอร์ แม้จะมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าระบบออนกริดและออฟกริด แต่ให้ความยืดหยุ่นในการใช้งานมากกว่า

ข้อดี

• มีระบบไฟฟ้าที่เสถียรสูง เป็นระบบที่รวมข้อดีของทุกระบบไว้ด้วยกัน
• เมื่อไฟดับ ระบบจะดึงไฟจากแบตเตอรี่มาใช้กับอุปกรณ์ที่จำเป็นได้ทันที
• สามารถผลิตไฟใช้เอง เพื่อลดค่าไฟในตอนกลางวัน และเก็บไฟส่วนเกินไว้ในแบตเตอรี่เพื่อใช้ตอนกลางคืนได้ ช่วยลดการพึ่งพาสายส่งจากการไฟฟ้า
• ยืดหยุ่นสูงสุด สามารถเลือกได้ว่าจะใช้ไฟจากโซลาร์เซลล์ แบตเตอรี่ หรือการไฟฟ้าตามความเหมาะสม

ข้อเสีย

• มีค่าใช้จ่ายในการติดตั้งสูงกว่าทุกระบบ เพราะมีทั้งอุปกรณ์เชื่อมต่อกริดและแบตเตอรี่
• ระบบซับซ้อน มีอุปกรณ์หลายส่วน ทำให้การติดตั้งและบำรุงรักษามีความซับซ้อนกว่า
• มีค่าใช้จ่ายที่ต้องให้ผู้เชี่ยวชาญดูแล บำรุงรักษาทุกปี