‘ยศชนัน’ ชู AI ปลดล็อกเศรษฐกิจไทย ปั้น 3 สยาม สร้าง New Growth Engines

ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวในหัวข้อ Unlocking New Growth Engine ว่า การนำเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาใช้เป็นเรื่องที่ประเทศไทยต้องเร่งดำเนินการ เพราะหากไม่ปรับตัวตั้งแต่วันนี้ ไม่เพียงแต่จะทำให้ประเทศตกขบวนเทคโนโลยีโลก แต่ยังเสี่ยงทำให้ความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจรุนแรงขึ้น จากปัจจุบันที่เศรษฐกิจมีลักษณะ K-Shape อาจขยายตัวเป็นรูปตัว I ซึ่งหมายถึงการถ่างตัวของความเหลื่อมล้ำอย่างชัดเจน

ทั้งนี้ AI ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือช่วยอำนวยความสะดวกในการทำธุรกิจและการค้าเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการค้นพบองค์ความรู้และสร้างนวัตกรรมใหม่ (Discovery) โดยผู้ที่สามารถเข้าถึงและใช้ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพก่อน จะมีโอกาสสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขันและชิงส่วนแบ่งตลาดโลกได้ก่อน

ปัจจุบันการแข่งขันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงภายในประเทศ แต่เป็นการแข่งขันกับผู้เล่นทั่วโลก ขณะเดียวกันวงจรการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีและแนวโน้มธุรกิจเกิดขึ้นรวดเร็ว จากเดิมที่เปลี่ยนแปลงเป็นรายปี กลายเป็นรายเดือนหรือแม้แต่ราย 2-3 เดือน ส่งผลให้ภาคธุรกิจต้องปรับตัวอยู่ตลอดเวลา

ชู AI จากเครื่องมือช่วยงาน สู่เครื่องมือสร้างนวัตกรรม

ดร.ยศชนัน กล่าวว่า ประเทศไทยต้องเปลี่ยนวิธีคิดจากการใช้ AI เพื่อช่วยทำงานหรือคาดการณ์อนาคต (Predictive) ไปสู่การใช้ AI เพื่อค้นพบสิ่งใหม่และออกแบบอนาคตได้ (Discovery and Modify) โดยนำต้นทุนที่ประเทศมีอยู่ ทั้งทรัพยากรธรรมชาติ ทุนทางวัฒนธรรม และภาคการเกษตร มาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ เทคโนโลยี และธุรกิจใหม่

ทั้งนี้ แนวทางสำคัญคือการเริ่มต้นจากการกำหนดเป้าหมายว่าประเทศต้องการสร้างผลิตภัณฑ์หรือแก้ไขปัญหาอะไร จากนั้นจึงใช้ AI และวิทยาศาสตร์ค้นหาคำตอบ พัฒนาเป็นนวัตกรรม สร้างโมเดลธุรกิจ เชื่อมโยงตลาด และดึงเงินทุนจาก Venture Capital (VC) หรือสถาบันการเงินเข้ามาสนับสนุน

โดยเป้าหมายระยะยาวคือการเปลี่ยนประเทศไทยจากประเทศที่เป็นผู้ตามเทคโนโลยี มาเป็นประเทศที่สามารถสร้างเทคโนโลยีและองค์ความรู้ที่ทั่วโลกต้องการ โดยเฉพาะการต่อยอดทรัพยากรที่มีอยู่ให้กลายเป็นนวัตกรรมที่มีมูลค่าสูง

เปลี่ยน Job Seeker สู่ Job Creator

ทั้งนี้ อีกหนึ่งโจทย์สำคัญคือการพัฒนากำลังคน โดยมหาวิทยาลัยต้องปรับบทบาทจากการผลิตบัณฑิตเพื่อเข้าสู่ตลาดแรงงาน (Job Seeker) ไปสู่การสร้างผู้ประกอบการและผู้สร้างงาน (Job Creator) ที่สามารถสร้างธุรกิจ อุตสาหกรรม และระบบเศรษฐกิจใหม่ได้

เนื่องจากในอนาคตหลายอุตสาหกรรมเดิมอาจเปลี่ยนแปลงหรือหมดความสำคัญ ขณะที่อุตสาหกรรมใหม่จะเกิดขึ้นจากการนำเทคโนโลยีมาสร้างมูลค่าเพิ่ม โดยสตาร์ทอัพหนึ่งรายไม่ควรเติบโตเพียงลำพัง แต่ต้องเชื่อมโยงโรงงาน เกษตรกร และผู้ประกอบการในห่วงโซ่อุปทาน เพื่อสร้างการจ้างงานและกระจายรายได้สู่ชุมชน

ทั้งนี้ กระทรวง อว. จึงวางกรอบการพัฒนากำลังคนภายใต้แนวคิด Intelligence Economy โดยกำหนดองค์ประกอบสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่

1. AI Literacy การสร้างความรู้ความเข้าใจด้าน AI ให้เป็นทักษะพื้นฐานของประชาชน

2. Industry Ready การพัฒนากำลังคนให้พร้อมรองรับความต้องการของภาคอุตสาหกรรม

3. Technology Creator การสร้างบุคลากรที่สามารถพัฒนาเทคโนโลยีและนวัตกรรม

4. Frontier Master การพัฒนาผู้เชี่ยวชาญในเทคโนโลยีและศาสตร์ขั้นแนวหน้า

ทั้งนี้ พร้อมผลักดันโครงการ Skill Bridge เพื่อเชื่อมโยงอุตสาหกรรมเดิมและอุตสาหกรรมใหม่ โดยเฉพาะการเปลี่ยนผ่านทักษะแรงงาน (Skill Transition) ผ่านความร่วมมือระหว่างกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน สถาบันอาชีวศึกษา มหาวิทยาลัย และภาคเอกชน

นอกจากนี้ ยังมีแนวคิด Future Skill Mapping เพื่อเปลี่ยนประสบการณ์ทำงานให้เป็นทักษะที่สามารถประเมินและรับรองได้ รวมถึงการเทียบโอนหน่วยกิตและประสบการณ์เป็นวุฒิการศึกษา เปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถเรียนรู้ข้ามศาสตร์และสะสมทักษะเพิ่มเติมได้ตลอดชีวิต

เปิด 3 เทคโนโลยีเปลี่ยนเกมเศรษฐกิจไทย

สำหรับการสร้าง New Growth Engine ดร.ยศชนัน มองว่า AI จะเป็นตัวเร่งให้เกิดการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ผ่านแนวคิด Scientific Convergence หรือการบูรณาการองค์ความรู้ข้ามศาสตร์ โดยแต่ละคนไม่จำเป็นต้องเชี่ยวชาญทุกศาสตร์ แต่ต้องมีความรู้ลึกในสาขาของตนเอง และใช้ AI เป็นเครื่องมือเชื่อมโยงความรู้ด้านอื่น เพื่อสร้างนวัตกรรมที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน เทคโนโลยีสำคัญที่จะเข้ามาเปลี่ยนโฉมอุตสาหกรรม ได้แก่

Self-driving Lab การผสาน AI เข้ากับหุ่นยนต์ เพื่อออกแบบและดำเนินการทดลองทางวิทยาศาสตร์โดยอัตโนมัติ ลดขั้นตอนการทดลองซ้ำ ๆ และเร่งการค้นพบวัสดุหรือเทคโนโลยีใหม่

Precision Medicine และ Precision Food การนำข้อมูลพันธุกรรม DNA และ RNA มาใช้ในการออกแบบยาและอาหารให้เหมาะสมกับแต่ละบุคคล ส่งผลให้ระบบการผลิตอาหารและยาในอนาคตต้องเปลี่ยนจากการผลิตจำนวนมากแบบเดียวกัน ไปสู่การผลิตที่มีความแม่นยำและตอบโจทย์เฉพาะบุคคล

Material Science การพัฒนาวัสดุใหม่ด้วย AI โดยนำทรัพยากรท้องถิ่นและผลผลิตทางการเกษตรมาเป็นวัตถุดิบ ตั้งแต่วัสดุดูดซับคาร์บอนและฝุ่น PM2.5 วัสดุชีวภาพที่ซ่อมแซมตัวเองได้ ไปจนถึงวัสดุที่ช่วยฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม

โดยเฉพาะการเปลี่ยนผ่านจาก Green Industry ไปสู่ Nature Positive Industry ซึ่งไม่ใช่เพียงการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม แต่ต้องสร้างผลลัพธ์เชิงบวกต่อธรรมชาติและเพิ่มความหลากหลายทางชีวภาพด้วย

ดร.ยศชนัน ระบุว่า การนำเทคโนโลยีวัสดุศาสตร์มาสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผ้าไหม ผ้าฝ้าย และผ้าขาวม้าไทย โดยไม่เน้นเพียงความสวยงาม แต่ต้องมีนวัตกรรมและคุณสมบัติทางวิทยาศาสตร์รองรับ เพื่อยกระดับสินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์ชุมชนสู่ตลาดโลก

เร่งสร้างฐาน Semiconductor-Data Center-Space

ด้านอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง ประเทศไทยต้องเร่งสร้างขีดความสามารถด้าน Computing, Energy, Data และ Talent เพื่อรองรับการเติบโตของ AI, Semiconductor และ Quantum Technology โดยมีแผนพัฒนา Data Center ของ สวทช. และวางแนวทางขยายการลงทุนเป็นระยะ พร้อมเพิ่มสัดส่วนการใช้เทคโนโลยีที่พัฒนาโดยคนไทยให้มากที่สุด เพื่อสร้างแพลตฟอร์มเทคโนโลยีพื้นฐานของประเทศ ลดข้อจำกัดด้านการเข้าถึงเทคโนโลยีและสิทธิในการนำเทคโนโลยีไปใช้เชิงพาณิชย์ในตลาดต่างประเทศ

ขณะเดียวกัน ยังผลักดันโครงการดาวเทียมจำนวน 18 ดวง โดยมีเป้าหมายแยกห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ออกมาให้ผู้ประกอบการและสตาร์ทอัพไทยเข้ามามีส่วนร่วมก่อน ส่วนเทคโนโลยีที่ยังไม่สามารถผลิตเองได้จะใช้แนวทางถ่ายทอดเทคโนโลยี การซื้อสิทธิการใช้งาน หรือร่วมลงทุนกับต่างประเทศ เพื่อให้ดาวเทียมรุ่นต่อไปสามารถพัฒนาโดยคนไทยได้มากขึ้น

ทั้งนี้ การลงทุนด้านอวกาศไม่ได้สร้างประโยชน์เฉพาะอุตสาหกรรมดาวเทียม แต่ยังเป็นแรงขับเคลื่อนให้เกิดเทคโนโลยีต่อยอดในอุตสาหกรรมยานยนต์ อากาศยาน เครื่องมือแพทย์ และหุ่นยนต์ ผ่านการพัฒนาวิศวกรรมความแม่นยำสูง (Precision Engineering)

ชู 3 สยาม วางรากฐานเศรษฐกิจมูลค่าสูง

สำหรับภาพรวม New Growth Engine ของประเทศไทย ดร.ยศชนัน สรุปแนวทางการพัฒนาเป็น 3 กลุ่มอุตสาหกรรม ภายใต้แนวคิด 3 สยาม ประกอบด้วย

Siam Terra การนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาต่อยอดภาคการเกษตรและทรัพยากรธรรมชาติ สร้างผลิตภัณฑ์และวัสดุชีวภาพมูลค่าสูง

Siam Medica การพัฒนาเทคโนโลยีด้านการแพทย์ สุขภาพ และบริการ โดยใช้ข้อมูลพันธุกรรม เทคโนโลยีชีวภาพ และนวัตกรรมทางการแพทย์

Siam Silica กลุ่มอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง โดยเฉพาะ Semiconductor, PCB, PCA และเทคโนโลยีวัสดุศาสตร์ เพื่อสร้างฐานการผลิตและการวิจัยพัฒนาที่เป็นของประเทศไทย โดยเป้าหมายสำคัญคือการยุติรูปแบบการลงทุนที่ประเทศไทยเป็นเพียงฐานการผลิต ขณะที่งานวิจัยและพัฒนา (R&D) ยังคงอยู่ในต่างประเทศ โดยต้องสร้างบุคลากรไทยที่มีความเชี่ยวชาญเชิงลึก สามารถทำวิจัย พัฒนาเทคโนโลยี และสร้างนวัตกรรมได้เอง

นอกจากนี้ ยังเตรียมสนับสนุนภาคธุรกิจผ่านหน่วยงานในสังกัด อว. เช่น กรมวิทยาศาสตร์บริการ (วศ.) ที่ทำหน้าที่เป็น One Stop Service ให้คำปรึกษา ทดสอบผลิตภัณฑ์ ทดลองนำร่อง และถ่ายทอดเทคโนโลยี โดยเฉพาะกลุ่ม Future Food และ Cosmeceuticals

รวมถึงการพัฒนาเทคโนโลยีที่เหมาะสมสำหรับชุมชนผ่านมหาวิทยาลัยราชภัฏและมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล ซึ่งมีเทคโนโลยีพร้อมถ่ายทอดมากกว่า 3,000 รายการ เพื่อยกระดับการผลิตและสร้างอาชีพในระดับท้องถิ่น

ดร.ยศชนัน กล่าวว่า โจทย์สำคัญของประเทศไทยในวันนี้ไม่ใช่การขาดทรัพยากรหรือเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่คือการสร้างความเชื่อมโยงระหว่างมหาวิทยาลัย สตาร์ทอัพ ภาคอุตสาหกรรม เกษตรกร และชุมชน โดยต้องสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการเติบโตของธุรกิจเทคโนโลยีเชิงลึก (DeepTech Startup)

ทั้งนี้ การสร้างผู้ประกอบการรายใหม่ต้องมีระบบสนับสนุนต่อเนื่อง ตั้งแต่ Hackathon การแข่งขันแก้โจทย์จากภาคธุรกิจ Accelerator การบ่มเพาะธุรกิจ ไปจนถึงการพัฒนานวัตกรรมร่วมกับมหาวิทยาลัยและ Science Park เพื่อให้สามารถต่อยอดเป็นธุรกิจที่แข่งขันได้จริง

ย้ำเป้าหมายใหญ่ สร้างเศรษฐกิจใหม่กระจายรายได้ทุกจังหวัด

อย่างไรก็ดี การปลดล็อกเศรษฐกิจไทยต้องไม่ใช่การสร้างสตาร์ทอัพหรือผู้ประกอบการที่เติบโตเพียงรายเดียว แต่ต้องออกแบบให้ธุรกิจเหล่านั้นเชื่อมโยงกับห่วงโซ่คุณค่าของแต่ละจังหวัด เช่น การนำผลผลิตจากเกษตรกรในเชียงรายหรือน่านมาเป็นวัตถุดิบให้กับสตาร์ทอัพ DeepTech จนเกิดการจ้างงานและกระจายรายได้กลับสู่ชุมชน

ดังนั้น การสร้าง Job Creator จึงเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาเศรษฐกิจยุคใหม่ เพราะคนรุ่นใหม่ต้องไม่เพียงสร้างอาชีพให้ตัวเอง แต่ต้องสามารถสร้างธุรกิจ สร้างงาน และสร้างเศรษฐกิจให้กับท้องถิ่นของตนเองได้ด้วย

"ประเทศไทยต้องกล้าที่จะค้นพบและสร้างเทคโนโลยีของตัวเอง โดยใช้ AI เป็นเครื่องมือสำคัญในการเร่งการค้นพบสิ่งใหม่ เพราะหากประเทศไทยสามารถเปลี่ยนต้นทุนทรัพยากรและทุนมนุษย์ให้เป็นนวัตกรรมที่ตลาดโลกต้องการได้ ก็จะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการสร้าง New Growth Engine และยกระดับประเทศจากผู้ตามให้กลายเป็นผู้กำหนดทิศทางเศรษฐกิจโลกในอนาคต"