‘AI’ เขย่าตลาดแรงงานครั้งใหญ่ หวั่นไทยตั้งรับไม่ทัน-ธุรกิจเสี่ยงกระทบหนัก

รศ. ดร. อนุสรณ์ ธรรมใจ อดีตผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนานโยบายสาธารณะ สำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า ล่าสุดมีงานวิจัย ของ เอ็มไอที (MIT) มหาวิทยาลัยชั้นนำของสหรัฐอเมริกา The Iceberg Index: Measuring Skills-centered Exposure in the AI Economy โดย Aysh Chopra, Santanu Bhattacharya และ คณะ พบว่า เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือเอไอ (AI) จะพลิกโฉมตลาดแรงงานอย่างกว้างขวาง ขยายวงไปไกลกว่าที่มีการศึกษาได้แต่เดิม 

แม้การศึกษานี้มุ่งไปที่ตลาดแรงงานสหรัฐฯแต่สามารถนำมาเป็นองค์ความรู้เพื่อสังคมไทยเตรียมความพร้อมและมีนโยบายเพื่อตอบสนองอย่างเหมาะสม 

AI กำลังปรับโฉมตลาดแรงงานของอเมริกาที่มีมูลค่ากว่า 9.4 ล้านล้านดอลลาร์ โดยส่งผลกระทบต่อเนื่องที่ขยายวงกว้างไปไกลกว่าภาคเทคโนโลยีที่มองเห็นได้ชัดเจน เมื่อปัญญาประดิษฐ์เข้ามาทำงานด้านการควบคุมคุณภาพแบบอัตโนมัติในโรงงานยานยนต์ ส่งผลต่อเครือข่ายโลจิสติกส์ ห่วงโซ่อุปทาน และระบบเศรษฐกิจด้านการบริการในท้องถิ่น อย่างไรก็ตาม ตัวชี้วัดด้านแรงงานแบบดั้งเดิมไม่สามารถทำความเข้าใจกับผลกระทบระลอกนี้ได้ เนื่องจากมาตรวัดเหล่านั้นมักวัดผลลัพธ์การจ้างงานหลังจากเกิดการเปลี่ยนแปลงกระทันหันขึ้นแล้ว แต่ไม่ได้วัดจากจุดที่ขีดความสามารถของปัญญาประดิษฐ์ทับซ้อนกับทักษะของมนุษย์ ก่อนที่การนำมาประยุกต์ใช้จริงได้เป็นรูปเป็นร่างขึ้น

โปรเจกต์ภูเขาน้ำแข็ง (Project Iceberg) เข้ามาจัดการกับช่องว่างนี้โดยใช้ โมเดลประชากรขนาดใหญ่ (Large Population Models) เพื่อจำลองตลาดแรงงานระหว่างมนุษย์และปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งเป็นตัวแทนของคนงาน 151 ล้านคน ในรูปแบบตัวแทนอิสระ (autonomous agents) ที่ใช้ทักษะมากกว่า 32,000 รายการ ใน 3,000 เคาน์ตี และมีปฏิสัมพันธ์กับเครื่องมือปัญญาประดิษฐ์นับพันรายการ 

โปรเจกต์นี้ได้นำเสนอดัชนีภูเขาน้ำแข็ง (Iceberg Index) ซึ่งเป็นตัวชี้วัดที่เน้นทักษะเป็นตัวหลัก เพื่อวัดมูลค่าค่าจ้างของทักษะที่ระบบปัญญาประดิษฐ์ สามารถทำได้ในแต่ละอาชีพ โดยดัชนีนี้จะสะท้อนการเปิดรับทางเทคนิค (technical exposure) ในส่วนที่ปัญญาประดิษฐ์สามารถปฏิบัติงานตามหน้าที่ได้ ไม่ใช่การพยากรณ์ผลลัพธ์การถูกแทนที่หรือกรอบเวลาในการนำมาใช้งานจริง 

ผลวิเคราะห์แสดงให้เห็นว่า การนำปัญญาประดิษฐ์มาใช้ในปัจจุบันที่มองเห็นได้ชัดเจนและกระจุกตัวอยู่ในด้านคอมพิวเตอร์และเทคโนโลยี (2.2% ของมูลค่าค่าจ้าง หรือประมาณ 211,000 ล้านดอลลาร์) นั้นเป็นเพียงยอดของภูเขาน้ำแข็งเท่านั้น ขีดความสามารถทางเทคนิคจริงขยายตัวลึกลงไปใต้ผิวน้ำ ผ่านระบบปัญญาอัตโนมัติ (cognitive automation) 

ซึ่งครอบคลุมงานด้านธุรการ การเงิน และบริการวิชาชีพ (11.7% หรือประมาณ 1.2 ล้านล้านดอลลาร์) การเปิดรับนี้มีขนาดใหญ่กว่าสิ่งที่มองเห็นถึง 5 เท่า และมีการกระจายตัวตามภูมิศาสตร์ไปทั่วทุกรัฐในสหรัฐอเมริกา มากกว่าที่จะจำกัดอยู่เพียงศูนย์กลางแถบชายฝั่ง 

ตัวบ่งชี้ทางเศรษฐกิจแบบเดิม เช่น GDP รายได้ และอัตราการว่างงาน สามารถอธิบายความผันแปรตามทักษะนี้ได้น้อยกว่า 5% ซึ่งตอกย้ำเหตุใดที่เราจึงจำเป็นต้องมีดัชนีแบบใหม่เพื่อทำความเข้าใจกับระบบเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนโดยปัญญาประดิษฐ์  โปรเจกต์นี้ช่วยให้ผู้กำหนดนโยบายและผู้นำทางธุรกิจสามารถระบุจุดเสี่ยงสำคัญ (exposure hotspots) จัดลำดับความสำคัญของการฝึกอบรมและการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน และทดสอบมาตรการแทรกแซงก่อนที่จะทุ่มงบประมาณนับพันล้านไปกับการดำเนินการจริง

หากผู้ที่เกี่ยวข้องในสังคมรวมทั้งรัฐบาลไทยไม่ทำความเข้าใจและเตรียมความพร้อมต่อ ผลกระทบของเทคโนโลยีเอไอต่อตลาดแรงงาน ธุรกิจอุตสาหกรรมและเศรษฐกิจ ให้ดีพอ ความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวจะนำสู่ภาวะถดถอยอย่างรุนแรงของกิจการจำนวนมากที่ไม่สามารถปรับตัวได้ และ คุณภาพชีวิตของแรงงานที่ย่ำแย่ แทนที่การเปลี่ยนแปลงจากเทคโนโลยีเอไอจะนำมาสู่โอกาสใหม่ๆ คุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของแรงงาน การเพิ่มขึ้นผลิตภาพอย่างก้าวกระโดด และโอกาสใหม่ๆของภาคธุรกิจอุตสาหกรรม ดัชนีและข้อมูลตัวเลขของหน่วยงานทางเศรษฐกิจของทางการที่มีอยู่เวลานี้ของไทยก็ไม่สามารถวัดพลวัตและธุรกรรมของเศรษฐกิจยุคเอไอ หรือ AI Economy ได้เลย 

เมื่อดัชนีและข้อมูลตัวเลขแบบเดิมไม่สามารถวัดอะไรได้มากนัก ย่อมทำให้การกำหนดนโยบายไม่สอดคล้องกับพลวัตเศรษฐกิจภายใต้ยุคเอไอ การบริหารจัดการเพื่อให้เราได้ประโยชน์จากเทคโนโลยีเอไอย่อมไม่เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลอย่างเต็มศักยภาพ