เบื้องลึกคลังถอยเก็บภาษีเดินทางออกนอกประเทศ ลุยต่อจัดเก็บค่าเหยียบแผ่นดิน

การที่กระทรวงการคลัง ยอมชะลอแนวคิดการจัดเก็บภาษีเดินทางออกนอกประเทศ 1,000 บาท ที่จะเรียกเก็บจากทั้งคนไทยและนักท่องเที่ยวต่างชาติ ทั้งๆที่กระบวนการเปิดรับฟังความคิดเห็นยังไม่แล้วเสร็จด้วยซ้ำ การออกมาสั่งเบรกจึงเป็นทางถอยของคลังที่ดีที่สุด เพราะไม่เพียงกระแสคัดค้านท่วมท้น ยังติดล็อกข้อกฏหมายหากคิดจะเก็บนักท่องเที่ยวต่างชาติ การผลักดันการจัดเก็บค่าเหยียบแผ่นดิน จึงเป็นทางเลือกที่สามารถดำเนินการได้จริง

ทำไมคลังฟื้นแนวคิดเก็บภาษีเดินทางออกนอกประเทศ

แนวคิดการจัดเก็บ “ภาษีเดินทางออกนอกประเทศ” ของ “กรมสรรพากร” ที่อยากจะฟื้นขึ้นมาใหม่ ในอดีตจริงอยู่ที่ประเทศไทยเคยบังคับใช้ พ.ร.ก. ภาษีการเดินทางออกนอกราชอาณาจักร พ.ศ. 2526 จัดเก็บ 1,000 บาทเฉพาะกับคนไทยและคนต่างด้าวที่มีถิ่นที่อยู่ เพื่อรักษาดุลการชำระเงิน ก่อนจะทยอยยกเว้นไปทั้งหมดในปี 2534

อย่างไรก็ดี การรื้อฟื้นนโยบายครั้งนี้มีความแตกต่างสำคัญ 2 ประการ คือ 1.การขยายฐานภาษีครอบคลุมนักท่องเที่ยวต่างชาติทุกคน และ 2.การเปลี่ยนวัตถุประสงค์มาเป็นการบริหารกรอบวินัยการเงินการคลังระยะปานกลาง (MTFF ปีงบประมาณ 2570-2573) เพื่อเพิ่มพื้นที่ทางการคลัง และลดความจำเป็นในการกู้เงินของรัฐบาล โดยกระทรวงการคลังตั้งเป้าหมายจัดเก็บรายได้สูงถึง 12,000 ล้านบาทภายในปีงบประมาณ 2570

การฟื้นการจัดเก็บภาษีขาออกนอกประเทศ เดิมทีก็มีรับรู้ในหลักการระหว่างกระทรวงการคลังและกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา โดยกระทรวงท่องเที่ยวฯก็รับทราบจะเก็บเฉพาะคนไทยที่เดินทางออกนอก เพื่อนำรายได้เข้าคลัง เพื่อนำเม็ดเงินมาใช้ส่งเสริมโครงการกระตุ้นให้คนไทยเดินทางเที่ยวในประเทศ อย่าง โครงการเราเที่ยวด้วยกัน, เที่ยวคนละครึ่ง,ไทยเที่ยวไทยพลัส ที่จะเกิดต่อเนื่องในอนาคต เพื่อไม่ต้องใช้เงินกู้ แต่แท้จริงแล้วหากจัดเก็บภาษีจริง ภาษีที่เข้าคลัง ก็จะนำไปใช้จ่ายรวมในส่วนกลางเป็นหลัก การจะแบ่งปันมาใช้ในการส่งเสริมท่องเที่ยวก็ต้องขึ้นกับนโยบายเป็นสำคัญ

แผนคลังเก็บนักท่องเที่ยวต่างชาติซ้ำซ้อนกระทรวงท่องเที่ยวเก็บค่าเหยียบแผ่นดิน

ส่วน “กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา” ก็จะผลักดันการจัดเก็บ ค่าธรรมเนียมการท่องเที่ยว สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติอยู่แล้ว หรือ เรียกกันว่า “ค่าเหยียบแผ่นดิน” ที่จะจัดเก็บจากนักท่องเที่ยวต่างชาติขาเข้าประเทศ เรื่องที่น่าจะเคลียร์กันได้ กลับไปต่อไม่ได้ เมื่อไปๆมา ในร่างการเดินทางออกนอกราชอาณาจักร พ.ศ. .... (Departure Tax) ของกรมสรรพากร กลับบอกว่าจะเก็บนักท่องเที่ยวต่างชาติด้วย งานนี้เลยระส่ำหนัก เพราะเดิมแค่เก็บกับคนไทยเพิ่ม คนทั่วไปรวมถึงผู้ประกอบการท่องเที่ยวก็ไม่เห็นด้วยอยู่แล้ว แล้วยังบอกจะเก็บนักท่องเที่ยวต่างชาติอีก เลยไปกันใหญ่

เพราะในขณะนี้กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ก็เตรียมจะจัดเก็บค่าเหยียบแผ่นดิน นักท่องเที่ยวต่างชาติอยู่แล้ว คนละ 450 บาท แม้จะเก็บขาเข้าก็ตาม และยิ่งงงไปใหญ่เมื่อปลัดคลัง ออกมาบอกว่า เพื่อไม่ให้เกิดการซ้ำซ้อนจะเลือกจัดเก็บอย่างใดอย่างหนึ่ง ระหว่าง ภาษีขาออกนอกประเทศ และค่าเหยียบแผ่นดิน ทั้งยังบอกว่าภาษีขาออกนอกประเทศ ก็จะนำไปทำประกันให้นักท่องเที่ยวเช่นกัน ก็ไม่ต่างจากที่ค่าเหยียบแผ่นดิน ก็มีโครงการจะทำประกันให้นักท่องเที่ยวต่างชาติอยู่แล้ว

ขณะเดียวกันปัจจุบันคนที่เดินทางออกนอกประเทศ ทั้งคนไทยและต่างชาติ ก็ต้องเสียค่าบริการผู้โดยสารขาออก (PSC) ให้แก่ บริษัท ท่าอากาศยานไทย จำกัด (มหาชน) (AOT) ที่เพิ่งปรับขึ้นสำหรับเที่ยวบินระหว่างประเทศจาก 730 บาท เป็น 1,120 บาทต่อคน (เพิ่มขึ้น 53.4%) เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน 2569 ที่ผ่านมา

ดังนั้นการที่กรมสรรพากร จะจัดเก็บภาษีขาออกอีกก็เป็นการซ้ำซ้อน ทั้งยังทำให้ต้นทุนในการเดินทางท่องเที่ยวเพิ่มสูงขึ้น เสียเปรียบประเทศคู่แข่ง กระทบต่อห่วงโซ่อุปทานท่องเที่ยวทั้งระบบ และทำลายขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ โดยในแง่ของธุรกิจสายการบินก็มองว่า ภาษีคงที่ 1,000 บาท เข้ามาทำลายกลยุทธ์การตั้งราคาตั๋วขั้นต่ำ (Promotional Fares) ในช่วง Low Season เนื่องจากค่าธรรมเนียมรวมพุ่งเกิน 2,000 บาท สายการบินไม่สามารถทำโปรโมชั่นกระตุ้นตลาดได้

ท่องเที่ยวค้านระงม กระทบธุรกิจ สูญเสียความสามารถแข่งขัน

ด้านสมาคมไทยบริการท่องเที่ยว (TTAA) ระบุว่า บริษัททัวร์ไทยเปราะบางอยู่แล้วจากปัญหาภาษีมูลค่าเพิ่มซ้ำซ้อน (VAT Outbound) ที่ไม่สามารถนำเอกสารค่าห้องพัก/ร้านอาหารในต่างประเทศมาเคลมภาษีซื้อในไทยได้ การเพิ่มภาษีขาออกอีก 1,000 บาท จะทำให้บริษัททัวร์ไทยสูญเสียความสามารถในการแข่งขันและเสียเปรียบแพลตฟอร์มการจองออนไลน์ (OTA) ต่างชาติหนักยิ่งขึ้น

ขณะที่สมาคมไทยธุรกิจการท่องเที่ยว (ATTA) และสมาคมโรงแรมไทย (THA) ก็มองว่าจะกระทบการส่งเสริมการท่องเที่ยวแบบสองทาง (Two-Way Tourism) เพราะความคุ้มค่าของเส้นทางบินต้องพึ่งพาปริมาณผู้โดยสารทั้งขาไปและขากลับ หากการเดินทางขาออกหดตัว สายการบินย่อมไม่สามารถแบกรับต้นทุนการบินด้วยเครื่องบินเปล่าในเที่ยวขากลับได้ จึงต้องลดความถี่เที่ยวบินลง

การหดตัวของ Seat Capacity นี้จะกลายเป็นคอขวดขัดขวางนักท่องเที่ยวต่างชาติขาเข้า กระทบธุรกิจท่องเที่ยว รวมทั้งการจ่ายเพิ่ม 1,000 บาท จะกระทบมากสำหรับกลุ่มผู้เดินทางแบบครอบครัว เช่น ครอบครัวต่างชาติ 4 คน (อายุเกิน 2 ปี) จะต้องจ่ายภาษีและค่าธรรมเนียมเฉพาะส่วนนี้รวมถึง 10,280 บาทต่อทริป จากต้นทุนที่เพิ่มขึ้นก็จะทำให้นักท่องเที่ยวต้องตัดทอนการใช้จ่ายส่วนอื่น เช่น เลือกโรงแรมดาวต่ำลง ลดวันพัก หรือลดการซื้อสินค้าและบริการจาก SMEs ท้องถิ่นลง  

หากคลังจัดเก็บต่างชาติเที่ยวไทย ติดขัดข้อกม.ต้องแก้ไขพรบ. ซึ่งมีแนวโน้มไม่ผ่านสภา 

วันนี้การท่องเที่ยวเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศ คิดเป็น 20% ของ GDP อีกทั้งการจัดเก็บภาษีขาออกของกรมสรรพากร ปัจจุบันก็ยังติดข้อกฏหมาย เนื่องจากกฎหมายเดิมที่มีอยู่ (Exit Tax) ให้อำนาจจัดเก็บได้เฉพาะประชาชนสัญชาติไทยเท่านั้น ไม่ได้ครอบคลุมถึงการจัดเก็บนักท่องเที่ยวต่างชาติ หากต้องการจัดเก็บต่างชาติจะต้องเสนอแก้ไขพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) เข้าสู่สภาผู้แทนราษฎร ซึ่งประเมินแล้วว่า ไม่มีทางผ่านสภา เนื่องจากทั้งประชาชน สส. รวมถึง สส. ฝ่ายรัฐบาล ต่างก็ไม่เห็นด้วย จึงมีความชัดเจนว่าจะไม่มีการดันทุรังนำร่างกฎหมายดังกล่าวเข้าสู่สภาอย่างแน่นอน

เมื่อได้ไม่คุ้มเสียแบบนี้ ทั้งกระแสคัดค้านหนักขนาดนี้ ท้ายสุด รมว.ท่องเที่ยว จึงต้องหารือกับ เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง เพื่อขอความชัดเจนในเรื่องนี้ ท้ายสุดรองนายกเอกนิติ ตัดสินใจสั่งเบรกแผนการขับเคลื่อนการจัดเก็บภาษีขาออกนอกประเทศไปก่อน เร็วกว่าเดิมที่ตกลงภายในกันไว้ว่า จะรอปิดรับฟังความคิดเห็นของกรมสรรพากร ในร่างพ.ร.บ.นี้ เมื่อวันที่ 29 ต.ค.ที่ผ่านมา จึงมองได้ 2 มุมว่า เป็น“ทางลง” เพื่อยุติการดำเนินโครงการโดยเคารพเสียงของประชาชน หรือในอีกทางก็ยังเป็นการเปิดทางออกให้สรรพากร ไปปรับปรุงร่างพ.ร.บ.ใหม่ เพื่อผลักดันการจัดเก็บภาษีขาออก ในอนาคตได้

จ่อชงครม.จัดเก็บค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาท

นายสุรศักดิ์ พันธ์เจริญวรกุล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ”ว่ากระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ยืนยันว่ามาตรการจัดเก็บค่าธรรมเนียมนักท่องเที่ยว หรือ ค่าเหยียบแผ่นดิน เพราะเรื่องนี้ผ่านประชาพิจารณ์แล้ว และกว่า 80% เห็นด้วยในการจัดเก็บ และผ่านการพิจารณาของคณะกรรมการนโยบายการท่องเที่ยวแห่งชาติ (ททช.) เรียบร้อยแล้ว เตรียมจะเสนอรายละเอียดให้ ศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรี ในฐานะผู้กำกับดูแลกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ก่อนนำเสนอให้ครม.พิจารณาต่อไป

สำหรับการจัดค่าเหยียบแผ่นดิน 450 บาท ตามข้อกำหนดของ พ.ร.บ. ระบุไว้ชัดเจนว่าต้องมีการนำเงินไปจัดทำประกันภัย โดยจะคุ้มครองเฉพาะผู้ที่จ่ายค่าธรรมเนียมเท่านั้น ซึ่งกระทรวงฯ เตรียมหารือร่วมกับ คปภ. เพื่อกำหนดอัตราเบี้ยประกันภัยที่เหมาะสม โดยจะใช้เงินเพียงส่วนน้อย (ไม่ถึงครึ่งหนึ่ง คาดว่าประมาณ 50-100 บาท) เพื่อจัดทำประกันภัยให้นักท่องเที่ยว ส่วนเงินส่วนใหญ่ที่เหลือจะถูกนำไปใช้ในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว การจัดอบรม และส่งเสริมการท่องเที่ยวโดยตรง

“การทำประกันให้นักท่องเที่ยวต่างชาติ จะช่วยลดภาระหนี้ค่ารักษาพยาบาลที่รัฐต้องแบกไว้ ซึ่งก่อนหน้านี้ที่กระทรวงสาธารณสุข(สธ.) นำเสนอตัวเลขความสูญเสียกว่า 7,000 ล้านบาทต่อปี เป็นตัวเลขที่รวมกลุ่มแรงงานข้ามชาติและผู้ที่ข้ามแดนบริเวณชายแดนมารักษาพยาบาลแล้วเดินทางกลับ ซึ่งทำให้เอกชนสามารถเข้าใจผิดได้ แต่ความสูญเสียจริงสำหรับการให้บริการนักท่องเที่ยวต่างชาติอยู่ที่ 400-500 ล้านบาทต่อปี” รมว.ท่องเที่ยวกล่าวทิ้งท้าย

“เป็นเรื่องที่ดีที่กระทรวงการคลังชะลอการผลักดันการจัดเก็บภาษีขาออกไปก่อน เพราะคิดว่าเป็น Policy Paradox เปิดประตูต้อนรับ แต่เก็บค่าผ่านทาง ฝั่งหนึ่งผลักดัน Visa-Free อีกฝั่งกำลังเตรียมเก็บทั้งค่าเหยียบแผ่นดินและภาษีเดินทางออกนอกประเทศ ซึ่งภาคเอกชนยังเตือนว่าจะเกิด Demand Destruction สายการบินอาจลดเที่ยวบิน และฝันเรื่อง Aviation Hub อาจสะดุด ดังนั้น เหมาะสมแล้วที่เลื่อนการเก็บภาษีเดินทางออกนอกประเทศออกไปก่อน” ยุทธศักดิ์ สุภสร อดีตผู้ว่าการการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) กล่าว

เคสนี้เป็นอีกหนึ่งในกรณีศึกษาที่มองได้ว่าการทำงานของภาครัฐไม่ได้บูรณาการ หรือตกผนึกทางความคิด โดยมองว่าการขับเคลื่อนการจัดเก็บภาษีแบบไหนประเทศไทยจะได้ประโยชน์ที่แท้จริง ใครถือกม.ไหนในมือ มองเห็นโอกาสก็ผลักดัน แต่อย่างน้อยก็ยังดีที่ว่าพอได้ไม่คุ้มเสีย ก็ไม่ดันทุรังต่อ