มาตรา 301 สหรัฐ เปลี่ยนเกมการค้าโลก เขย่าส่งออกไทย

*** คอลัมน์ฐานโซไซตี หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ “ลึก ตรงประเด็น เห็นโอกาส” ฉบับ 4,223 ระหว่างวันที่ 2-5 ส.ค. 2569 โดย “ว.เชิงดอย” ยังเกาะติดทุกความเคลื่อนไหวเศรษฐกิจ การเมือง และ สังคม เช่นเดิม

*** สงครามการค้าระหว่างไทยกับสหรัฐ กำลังเข้าสู่ "เฟสใหม่" ที่ไม่ใช่แค่เรื่องภาษีนำเข้าอีกต่อไป แต่เป็นการเปลี่ยนกติกาการค้าโลกทั้งกระดาน หลังสำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐ (USTR) ประกาศใช้ มาตรา 301 อย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2569 แทนมาตรการชั่วคราวตาม มาตรา 122 ที่หมดอายุลง พร้อมจัดเก็บภาษีนำเข้าสินค้าไทยในอัตรา 12.5% หลายคนอาจมองว่า เป็นเพียงการขยับจาก 10% เพิ่มอีกแค่ 2.5% แต่ในมุมของผู้ส่งออก นี่คือ "เกมใหม่" ที่เดิมพันสูงกว่าเดิมหลายเท่า เพราะมาตรา 122 มีอายุเพียง 150 วัน ขณะที่มาตรา 301 ไม่มีเส้นตายชัดเจน และเป็นเครื่องมือทางการค้าที่สหรัฐใช้กดดันประเทศคู่ค้าในระยะยาว ที่สำคัญ รอบนี้ไม่ใช่การเลือกเก็บภาษีเฉพาะบางรายการเหมือนในอดีต แต่ใช้หลัก "เก็บแทบทุกสินค้า แล้วค่อยประกาศรายการยกเว้น" ส่งผลให้ผู้ประกอบการไทยจำนวนมาก ต้องกลับมาทบทวนแผนธุรกิจใหม่ทั้งหมด

*** กลุ่มที่รับแรงกระแทกมากที่สุดยังเป็นอุตสาหกรรมหลักของประเทศ ไม่ว่าจะเป็น อิเล็กทรอนิกส์ คอมพิวเตอร์ ชิ้นส่วนอุปกรณ์ไฟฟ้า ผลิตภัณฑ์ยาง เครื่องใช้ไฟฟ้า อาหารทะเลแปรรูป ไก่แปรรูป ผลไม้แปรรูป อัญมณี พลาสติก เคมีภัณฑ์ เฟอร์นิเจอร์ สิ่งทอ และ รองเท้า แม้รัฐบาลจะยืนยันว่า แท้จริงแล้วเป็นการปรับภาษีเพิ่มเพียง 2.5% และมีสินค้ากว่า 2,120 รายการได้รับการยกเว้น แต่ภาคเอกชนกลับมองลึกกว่าตัวเลขภาษี  

สิ่งที่น่ากังวลคือ สหรัฐกำลังเปลี่ยน "กติกาการแข่งขัน" จากเรื่องต้นทุนและราคา ไปสู่การตรวจสอบมาตรฐานแรงงาน สิทธิมนุษยชน ความโปร่งใสของห่วงโซ่อุปทาน และ ระบบตรวจสอบย้อนกลับของวัตถุดิบ พูดง่าย ๆ คือ ต่อให้สินค้าไทยราคาถูกกว่า แต่หากพิสูจน์ไม่ได้ว่าไม่มีแรงงานบังคับ ไม่มีการละเมิดสิทธิ และตรวจสอบที่มาของวัตถุดิบไม่ได้ ก็อาจเสียเปรียบในตลาดสหรัฐอยู่ดี

*** รศ.ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช นักวิชาการอิสระและผู้เชี่ยวชาญเศรษฐกิจด้านเศรษฐกิจระหว่างประเทศและอาเซียน ประเมินว่า ครึ่งปีหลังคำสั่งซื้อใหม่อาจเริ่มชะลอ เพราะผู้นำเข้าสหรัฐต้องแบกรับภาษีเพิ่ม และอาจหันไปกระจายคำสั่งซื้อยังประเทศที่ได้เปรียบด้านภาษีมากกว่าไทย ที่น่าห่วงกว่านั้น คือ "ภาษีลูกที่สอง" ขณะนี้สหรัฐยังเดินหน้าไต่สวนประเด็นกำลังการผลิตส่วนเกินเชิงโครงสร้าง (Structural Overcapacity) หากผลสอบนำไปสู่มาตรการภาษีรอบใหม่ สินค้าบางกลุ่มของไทยอาจเผชิญแรงกดดันมากกว่าที่เป็นอยู่ และอาจกระทบต่อการส่งออกในวงกว้าง

*** โจทย์ของรัฐบาลจึงไม่ใช่แค่การเจรจาลดภาษี แต่ต้องเร่งยกระดับมาตรฐานแรงงาน พัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับ ปรับโครงสร้างการผลิต และ ขยายตลาดส่งออกใหม่ เพื่อลดการพึ่งพาตลาดสหรัฐในระยะยาว เพราะสุดท้ายแล้ว “มาตรา 301” อาจไม่ใช่แค่ "ภาษี" แต่เป็นสัญญาณว่า การแข่งขันในตลาดโลกกำลังเปลี่ยนจากการแข่งขันด้านต้นทุน ไปสู่การแข่งขันด้านมาตรฐาน ความยั่งยืน และธรรมาภิบาลของห่วงโซ่อุปทาน ซึ่งไทยไม่มีทางเลือกอื่น นอกจากต้องปรับตัวให้ทัน

*** ปิดท้ายกันที่ข่าวดี...สำหรับผู้ลงทะเบียน โครงการบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ ปี 2569 ที่ตรวจสอบผลแล้ว "ไม่ผ่านเกณฑ์" แต่เชื่อว่าข้อมูลไม่ตรงกับข้อเท็จจริง รัฐบาลเปิดโอกาสให้ยื่นขอทบทวนสิทธิได้จนถึง 31 สิงหาคม 2569 พร้อมตั้งศูนย์ One Stop Service ครอบคลุม 76 จังหวัด 878 อำเภอ เพื่อช่วยตรวจสอบข้อมูล ยืนยันตัวตน และประสานหน่วยงานเจ้าของข้อมูล ลดภาระการเดินเรื่องหลายแห่ง ผู้ขอทบทวนต้องดำเนินการแก้ไขข้อมูลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้แล้วเสร็จภายใน 20 กันยายน 2569 ก่อนรอผลตรวจสอบตามหลักเกณฑ์ โดยผู้ที่ผ่านเกณฑ์ทั้งหมด ทั้งรอบแรกและรอบทบทวน จะเริ่มใช้สิทธิพร้อมกันในวันที่ 1 ตุลาคม 2569 

อย่างไรก็ตาม การยื่นทบทวนไม่ได้หมายความว่าจะได้รับสิทธิโดยอัตโนมัติ ทุกอย่างยังขึ้นอยู่กับการตรวจสอบข้อเท็จจริงของหน่วยงานเจ้าของข้อมูล ...ใครที่คิดว่าตัวเองถูกตัดสิทธิเพราะข้อมูลคลาดเคลื่อน อย่าปล่อยให้สิทธิหลุดมือ เพราะรอบนี้รัฐบาลเปิดช่องให้แก้ไขได้ แต่มีกรอบเวลาชัดเจน...พลาดแล้วต้องรอรอบใหม่เท่านั้น