โลกกำลังเขียนแผนที่การลงทุนใหม่...ประเทศไทยควรอยู่ตรงไหน?

โลกไม่ได้กำลังแข่งขันกันดึงดูดโรงงานอีกต่อไป

ประโยคนี้อาจฟังดูขัดกับภาพที่หลายคนคุ้นเคย เพราะทุกครั้งที่มีข่าวการลงทุนขนาดใหญ่ สิ่งที่เรามักเห็น คือ การเปิดโรงงานแห่งใหม่ การขยายกำลังการผลิต หรือการก่อสร้างนิคมอุตสาหกรรม แต่หากมองลึกลงไป จะพบว่า การแข่งขันเพื่อดึงดูดการลงทุนของโลกได้เปลี่ยนไปแล้วอย่างเงียบ ๆ 

นักลงทุนในวันนี้ไม่ได้ถามเพียงว่า ประเทศใดมีค่าแรงต่ำที่สุด หากกำลังถามว่าประเทศใดมีไฟฟ้าที่เพียงพอสำหรับศูนย์ข้อมูล มีพลังงานสะอาดรองรับเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อม มีบุคลากรที่สามารถพัฒนา AI และ เทคโนโลยีขั้นสูง มีกฎหมายที่สร้างความเชื่อมั่น และมีระบบนิเวศที่เอื้อต่อการสร้างนวัตกรรมในระยะยาว

กล่าวอีกนัยหนึ่ง โลกไม่ได้เปลี่ยนเพียง "ที่ตั้งของการลงทุน" แต่กำลังเปลี่ยน "เหตุผลของการลงทุน"

เมื่อดิฉันเริ่มเรียนเศรษฐศาสตร์ ภาพของการลงทุนจากต่างประเทศแตกต่างจากวันนี้อย่างสิ้นเชิง ในตอนนั้นประเทศไทยกำลังอยู่ในช่วงยุคทองของการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (Foreign Direct Investment: FDI) และได้รับการกล่าวถึงในฐานะว่าที่ "เสือตัวที่ 5 ของเอเชีย"

ข่าวเศรษฐกิจเต็มไปด้วยการเปิดโรงงานแห่งใหม่ การขยายตัวของนิคมอุตสาหกรรม และการเข้ามาของบริษัทข้ามชาติรายใหญ่ Toyota, Honda, Panasonic, Sony, Seagate และ Western Digital คือชื่อที่สะท้อนความสำเร็จของยุคนั้น การลงทุนหมายถึงโรงงาน เครื่องจักร การจ้างงาน และ การส่งออก  

โครงการพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลตะวันออก หรือ Eastern Seaboard คือ สัญลักษณ์ของการเปลี่ยนผ่านประเทศไทยจากประเทศเกษตรกรรม สู่ประเทศอุตสาหกรรม และเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่การผลิตโลก

มาถึงวันนี้ แผนที่การลงทุนของโลกกำลังถูกวาดขึ้นใหม่

หาก Eastern Seaboard คือ สัญลักษณ์ของการลงทุนยุคอุตสาหกรรมในอดีต Data Center, Cloud Computing และปัญญาประดิษฐ์ (AI) ก็คือ สัญลักษณ์ของการลงทุนยุคดิจิทัลในวันนี้

จึงไม่ใช่เรื่องบังเอิญที่ข่าวเศรษฐกิจในช่วงสองถึงสามปีที่ผ่านมา เต็มไปด้วยการประกาศลงทุนของ Microsoft, Google และ Amazon Web Services (AWS) ในโครงการศูนย์ข้อมูลและบริการคลาวด์ 

และการแข่งขันของประเทศต่าง ๆ เพื่อดึงดูดการลงทุนก็ไม่ได้อยู่ที่การสร้างโรงงานเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อเศรษฐกิจดิจิทัล ซึ่งต้องอาศัยทั้งพลังงาน โครงสร้างพื้นฐาน บุคลากร และสถาบันที่มีคุณภาพ 

สิ่งที่เกิดขึ้นเหล่านี้ เป็นส่วนหนึ่งของการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของการลงทุนโลก รายงาน World Investment Report 2026 ล่าสุดของ UNCTAD ได้ชี้ว่า เม็ดเงินลงทุนระลอกใหม่กำลังมุ่งสู่โครงสร้างพื้นฐานด้าน AI ศูนย์ข้อมูล ดิจิทัล และพลังงานสะอาด ซึ่งกลายเป็นหัวใจของเศรษฐกิจยุคใหม่ 

ขณะเดียวกัน หลายประเทศต่างเร่งใช้นโยบายอุตสาหกรรมเพื่อดึงดูดกิจกรรมทางเศรษฐกิจเหล่านี้ เพราะสิ่งที่ประเทศแข่งขันกันในวันนี้ ไม่ใช่จำนวนโครงการลงทุน หากคือการช่วงชิงอุตสาหกรรมที่จะกำหนดขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในทศวรรษหน้า

คำถามที่สำคัญคือ โลกกำลังลงทุนเพื่อสร้างอะไร และประเทศไทยกำลังอยู่ตรงไหนบนแผนที่การลงทุนใบใหม่นี้

คำตอบส่วนหนึ่งเห็นได้จากลักษณะการลงทุนในประเทศอาเซียน ประเทศต่าง ๆ ในอาเซียนกำลังพยายามกำหนด "ตำแหน่ง" ของตนเองบนแผนที่การลงทุนโลก

สิงคโปร์ เลือกเป็นศูนย์กลางทางการเงิน ศูนย์บัญชาการระดับภูมิภาค และฐานของธุรกิจดิจิทัล แม้จะมีต้นทุนสูงกว่าประเทศเพื่อนบ้าน แต่นักลงทุนก็ได้คุณภาพของสถาบัน กฎระเบียบที่น่าเชื่อถือ และกำลังคนที่มีทักษะสูงเป็นการชดเชย

เวียดนาม ใช้กระแส China Plus One เป็นโอกาสในการเชื่อมโยงกับห่วงโซ่การผลิตโลก ผ่านการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐาน การทำข้อตกลงการค้า และการยกระดับศักยภาพแรงงาน จนกลายเป็นฐานการผลิตสำคัญของอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์

อินโดนีเซีย เลือกใช้ความได้เปรียบจากการเป็นประเทศที่มีแร่นิกเกิลอุดมสมบูรณ์ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก เป็นจุดเริ่มต้นของยุทธศาสตร์ใหม่ โดยต่อยอดจากการส่งออกแร่นิกเกิล ไปสู่การผลิตแบตเตอรี่ และ อุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศ

ทั้งสามประเทศเลือกเส้นทางต่างกัน แต่มีจุดร่วมสำคัญ คือ ต่างกำลังแข่งขันเพื่อดึงดูดการลงทุน ที่สอดคล้องกับยุทธศาสตร์การพัฒนาของประเทศ มากกว่าการแข่งขันเพื่อให้ได้เม็ดเงินลงทุนมากที่สุด 

ประเทศไทยเองในช่วง 1-2 ปีที่ผ่านมา ก็มีสัญญาณเชิงบวกจากการลงทุนในศูนย์ข้อมูล คลาวด์ ปัญญาประดิษฐ์ และอุตสาหกรรมดิจิทัล โดยคำขอรับการส่งเสริมการลงทุนจาก BOI เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ สะท้อนว่า ไทยยังคงได้รับความสนใจจากนักลงทุนในกิจกรรมที่สร้างมูลค่าเพิ่มสูง 

นอกจากนี้ ประเทศไทยยังมีจุดแข็งสำคัญ ทั้งโครงสร้างพื้นฐานที่ค่อนข้างพร้อม ทำเลที่ตั้งซึ่งเชื่อมโยงภูมิภาคอาเซียน ห่วงโซ่อุปทานด้านอุตสาหกรรมที่เข้มแข็ง และประสบการณ์ในการเป็นฐานการผลิตของบริษัทข้ามชาติมาอย่างยาวนาน 

ปัจจัยเหล่านี้ทำให้ประเทศไทยยังมีศักยภาพ ที่จะก้าวขึ้นเป็นฐานของอุตสาหกรรมแห่งอนาคต หากสามารถพัฒนากำลังคน นวัตกรรม และสภาพแวดล้อมทางธุรกิจให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงของโลกได้ 

อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของประเทศไทยในระยะต่อไป จะไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนโครงการลงทุนเพียงอย่างเดียว หากขึ้นอยู่กับความสามารถในการเปลี่ยนการลงทุนเหล่านั้น ให้เป็นจุดแข็งของประเทศ

ประเทศไทยควรใช้การลงทุนจากต่างประเทศเป็นเครื่องมือในการยกระดับขีดความสามารถของประเทศ ผ่านการเชื่อมโยงบริษัทข้ามชาติกับมหาวิทยาลัยและศูนย์วิจัย ส่งเสริมการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ผู้ประกอบการไทย พัฒนากำลังคนที่ตอบโจทย์เศรษฐกิจยุค AI และสร้างโอกาสให้ธุรกิจไทยก้าวขึ้นเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่ที่มีคุณภาพระดับโลก 

นโยบายที่ประสบความสำเร็จจึงไม่ใช่นโยบายที่ดึงดูด FDI ได้มากที่สุด หากคือนโยบายที่ทำให้ FDI สร้างประโยชน์ต่อเศรษฐกิจไทยได้มากที่สุด

การดึงดูดการลงทุนจึงไม่ใช่จุดหมายปลายทาง หากเป็นจุดเริ่มต้นของการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

เมื่อสามสิบปีก่อน ประเทศไทยเคยมีตำแหน่งสำคัญบนแผนที่การลงทุนของโลก ในวันนี้ที่โลกกำลังวาดแผนที่ฉบับใหม่ ประเทศไทยยังมีศักยภาพที่จะรักษาบทบาทสำคัญบนแผนที่การลงทุนโลก แต่เราต้องตัดสินใจว่า จะเลือกยืนอยู่ตรงไหนบนแผนที่ใบใหม่ โดยกำหนดยุทธศาสตร์การลงทุนที่สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาระยะยาว และเปลี่ยนเม็ดเงินลงทุนในวันนี้ ให้เป็นองค์ความรู้ เทคโนโลยี และขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในอนาคต