thansettakij
thansettakij
คิดต่าง แต่ธุรกิจของครอบครัวยังคงก้าวไปข้างหน้า

คิดต่าง แต่ธุรกิจของครอบครัวยังคงก้าวไปข้างหน้า

20 พ.ย. 69 | 03:20 น.
อัปเดตล่าสุด :20 พ.ย. 69 | 03:23 น.

เมื่อธุรกิจครอบครัวถึงเวลาส่งต่อกิจการ ผู้ก่อตั้งไม่เพียงต้องตัดสินใจว่าใครจะรับช่วงบริหาร แต่ยังต้องคิดด้วยว่าจะจัดการกับความต้องการที่แตกต่างกันของลูกหลานอย่างไร

เมื่อธุรกิจครอบครัวถึงเวลาส่งต่อกิจการ ผู้ก่อตั้งไม่เพียงต้องตัดสินใจว่าใครจะรับช่วงบริหาร แต่ยังต้องคิดด้วยว่าจะจัดการกับความต้องการที่แตกต่างกันของลูกหลานอย่างไร พี่คนโตอยากนำกำไรไปขยายกิจการ คนกลางต้องการเงินปันผล ส่วนน้องเล็กอยากขายหุ้นเพื่อนำเงินไปเริ่มธุรกิจของตัวเอง แต่ละคนต่างมีเหตุผลของตนเอง แต่หากครอบครัวไม่เคยตกลงเรื่องเหล่านี้กันอย่างจริงจัง ความเห็นต่างทางธุรกิจก็อาจกลายเป็นความขัดแย้งที่กระทบทั้งกิจการและความสัมพันธ์ในครอบครัว

การส่งต่อกิจการไม่ได้หมายความว่าลูกหลานทุกคนต้องทำงานร่วมกันต่อเสมอไป คนที่ต้องการบริหารก็ควรมีโอกาสทำหน้าที่ ส่วนคนที่อยากถอนตัวก็ควรได้รับความเป็นธรรมเช่นกัน ครอบครัวจึงต้องมีกติกาที่ชัดเจนทั้งเรื่องการบริหาร สิทธิของผู้ถือหุ้น การจ่ายเงินปันผล และเงื่อนไขการขายหุ้น โดยนำเรื่องเหล่านี้มาจัดทำเป็นธรรมนูญครอบครัว เพื่อให้ทุกฝ่ายมีกติกาที่ตกลงร่วมกันไว้ก่อนเกิดความขัดแย้ง

ธรรมนูญครอบครัวต้องตอบเรื่องเงินและอำนาจ

อย่างไรก็ตามการมีธรรมนูญครอบครัวเป็นลายลักษณ์อักษรเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ หากเนื้อหามีเพียงหลักการเรื่องความรักและความสามัคคี แต่ไม่ได้กำหนดสิทธิและหน้าที่ของสมาชิกให้ชัดเจน เมื่อเกิดปัญหาขึ้นจริงก็อาจช่วยคลี่คลายความขัดแย้งได้ไม่มากนัก งานศึกษาธุรกิจครอบครัว 231 แห่งในสเปนพบว่า

การมีธรรมนูญครอบครัวเพียงอย่างเดียวไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับความสามารถของกิจการในการรับมือกับความเปลี่ยนแปลง ขณะที่ข้อกำหนดบางเรื่อง เช่น ตำแหน่งบริหาร ค่าตอบแทน การสืบทอดผู้นำ เงินปันผล และสิทธิออกเสียง กลับมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความสามารถดังกล่าว

ครอบครัวจึงควรตกลงกันให้ชัดว่าใครสามารถเข้ามาทำงานในกิจการได้และต้องมีคุณสมบัติอย่างไร ค่าตอบแทนของผู้บริหารจะแยกจากเงินปันผลของผู้ถือหุ้นอย่างไร ใครมีอำนาจตัดสินใจเรื่องสำคัญ และหากสมาชิกคนหนึ่งไม่ต้องการถือหุ้นต่อ จะขายให้ใคร ใช้วิธีใดประเมินราคา และจะได้รับเงินเมื่อใด เพราะแม้จะกำหนดสิทธิในการขายหุ้นไว้ แต่หากไม่มีผู้ซื้อหรือไม่มีหลักเกณฑ์เรื่องราคาที่ตกลงกันไว้ล่วงหน้า ข้อตกลงนั้นก็อาจใช้ไม่ได้เมื่อถึงเวลาจริง

Family Business Thailand: คิดต่าง แต่ธุรกิจของครอบครัวยังคงก้าวไปข้างหน้า

ตลาดทุนช่วยเพิ่มทางเลือก แต่ไม่ใช่คำตอบทุกกรณี

สำหรับธุรกิจที่ยังไม่ได้จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ ครอบครัวอาจทำข้อตกลงระหว่างผู้ถือหุ้นเพื่อกำหนดสิทธิในการซื้อหุ้นก่อน วิธีประเมินราคาหุ้น และเงื่อนไขการผ่อนชำระ โดยให้สมาชิกครอบครัวหรือผู้ถือหุ้นรายอื่นเป็นผู้รับซื้อหุ้น เนื่องจากกฎหมายไม่อนุญาตให้บริษัทจำกัดทั่วไปซื้อหุ้นของตนเองกลับมาถือไว้

ส่วนกิจการที่เติบโตและมีความพร้อม การเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์อาจช่วยให้มีราคาหุ้นที่ใช้อ้างอิงได้ และเปิดโอกาสให้ทายาทขายหุ้นโดยไม่ต้องพึ่งกำลังซื้อของพี่น้องเพียงอย่างเดียว ทั้งนี้การขายหุ้นยังต้องเป็นไปตามเงื่อนไขของตลาดหลักทรัพย์ และหุ้นบางบริษัทก็อาจมีสภาพคล่องต่ำ ขณะที่บริษัทต้องรับภาระด้านการเปิดเผยข้อมูลและการกำกับดูแลเพิ่มขึ้น การเข้าตลาดหลักทรัพย์จึงไม่ได้หมายความว่าปัญหาความขัดแย้งในครอบครัวจะหมดไป

นอกจากนี้การเป็นผู้ถือหุ้นก็ไม่ได้หมายความว่าทุกคนต้องเข้ามาบริหารกิจการ คนที่รับผิดชอบงานประจำควรได้รับค่าตอบแทนตามหน้าที่ ส่วนผู้ถือหุ้นที่ไม่ได้ทำงานในบริษัทก็ควรได้รับข้อมูลอย่างเพียงพอและสามารถใช้สิทธิของตนได้ หากทายาทรุ่นต่อไปยังไม่มีใครพร้อมรับช่วงบริหาร ครอบครัวอาจให้ผู้บริหารมืออาชีพเข้ามาดูแลกิจการ โดยยังคงมีส่วนร่วมกำหนดทิศทางและกำกับดูแลในฐานะเจ้าของอยู่

ความเห็นต่างของสมาชิกครอบครัว โดยเฉพาะทายาทรุ่นใหม่ๆ เป็นเรื่องที่หลีกเลี่ยงได้ยาก เพราะแต่ละคนมีเป้าหมายในชีวิตและความผูกพันกับกิจการไม่เหมือนกัน สิ่งสำคัญคือครอบครัวต้องตกลงกันให้ได้ว่าใครจะรับหน้าที่บริหาร ใครต้องการถือหุ้นต่อ และใครอยากขายหุ้นเพื่อไปทำสิ่งอื่น โดยมีกติกาที่ทุกฝ่ายยอมรับและปฏิบัติได้จริง หากเริ่มพูดคุยและวางข้อตกลงเหล่านี้ตั้งแต่วันที่ความสัมพันธ์ยังดี ก็มีโอกาสมากขึ้นที่จะรักษาทั้งกิจการและความสัมพันธ์ในครอบครัวไว้ได้ แม้ในวันที่ลูกหลานเลือกเดินกันคนละทาง

              

อ้างอิง : Hurtado González & Herrero-Chacon (2026), Journal of Family Business Management

               Rodriguez-Garcia & Menéndez-Requejo (2023), BRQ Business Research Quarterly

               Matthew Erskine (2025), FFI Practitioner

               McKinsey & Company (2023), The secrets of outperforming family-owned businesses

               McKinsey & Company (2026), Passing the baton

               ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1143 (ข้อมูลอ้างอิง DBD)

               OECD (2025), Capital Market Review of Thailand