ธุรกิจครอบครัว ควรคาดหวังอะไรจากประธานบอร์ด

ธุรกิจครอบครัวแต่ละแห่งคาดหวังบทบาทของประธานกรรมการบริษัทหรือประธานบอร์ดต่างกัน นอกจากหน้าที่หลักในการดูแลให้คณะกรรมการทำงานได้ดีแล้ว หลายแห่งยังมอบหมายงานประสานกับฝ่ายบริหาร ผู้ถือหุ้น และหน่วยงานของครอบครัวด้วย ขอบเขตงานจึงมีตั้งแต่การทำงานเต็มเวลา ไปจนถึงดูแลการประชุมและติดตามผลเป็นระยะ

ทั้งนี้ Lansberg Gersick Advisors ซึ่งเชี่ยวชาญด้านธุรกิจครอบครัว เสนอกรอบความรับผิดชอบของตำแหน่งนี้ไว้ 5 ด้าน ได้แก่ การทำงานของคณะกรรมการ การสนับสนุนฝ่ายบริหาร ความสัมพันธ์กับผู้ถือหุ้น การประสานหน่วยงานอื่นในระบบธุรกิจและครอบครัว และความสัมพันธ์กับผู้เกี่ยวข้องภายนอก ซึ่งแต่ละบริษัทควรกำหนดขอบเขตงานให้เหมาะกับโครงสร้างและความต้องการของตน

ดูแลบอร์ดและรับฟังความเห็นต่าง

ก่อนประชุม กรรมการควรได้รับข้อมูลล่วงหน้าและมีเวลาในการพิจารณาประเด็นสำคัญ โดยประธานต้องดูแลให้ทุกคนเข้าใจทางเลือกก่อนตัดสินใจ และสรุปมติให้ชัดเจนเพื่อให้ฝ่ายบริหารนำไปปฏิบัติได้ รวมถึงดูแลองค์ประกอบของคณะกรรมการให้มีความหลากหลาย ทั้งด้านอายุ เพศ ทักษะ ประสบการณ์ วิธีคิด และเครือข่าย อีกทั้งเมื่อธุรกิจเติบโตขึ้นก็ควรพิจารณาว่าจำเป็นต้องตั้งคณะกรรมการชุดย่อยหรือไม่

ส่วนในระหว่างการประชุม ทุกคนควรมีโอกาสแสดงความเห็นและทักท้วง โดยเฉพาะกรรมการอิสระที่อาจไม่กล้าแสดงความเห็นต่างจากคนในครอบครัวเจ้าของกิจการ พร้อมทั้งสร้างบรรยากาศที่เปิดกว้างให้สามารถรายงานปัญหาต่อบอร์ดได้ทันที ขณะที่การประเมินกรรมการรายบุคคลควรดูที่ผลงานและการมีส่วนร่วมมากกว่าระยะเวลาที่ดำรงตำแหน่ง

สนับสนุนฝ่ายบริหารโดยไม่แทรกแซง

ความสัมพันธ์กับซีอีโอต้องมีขอบเขตที่ชัดเจน หน้าที่ของประธานคือถ่ายทอดมติ ติดตามผล และให้คำปรึกษาเมื่อมีเรื่องสำคัญต้องตัดสินใจ รวมถึงช่วยให้ผู้บริหารคนใหม่ที่มาจากภายนอกเข้าใจวัฒนธรรมของธุรกิจและความสัมพันธ์ในครอบครัว หรือเมื่อข้อเสนอของฝ่ายบริหารยังไม่พร้อม ก็อาจให้เวลานำกลับไปปรับปรุงก่อนเข้าที่ประชุม

ขณะเดียวกันฝ่ายบริหารควรมีอิสระในการทำงานตามขอบเขตอำนาจที่ได้รับ โดยประธานทำหน้าที่ประเมินผลงานซีอีโออย่างเป็นกลางและเสนอให้ที่ประชุมพิจารณาเปลี่ยนตัวเมื่อจำเป็น ขอบเขตนี้ต้องชัดเจนเป็นพิเศษเมื่ออดีตซีอีโอก้าวขึ้นเป็นประธานบอร์ด เพราะต้องเปลี่ยนบทบาทจากการบริหารมาเป็นการกำกับดูแล และเปิดทางให้ผู้บริหารคนใหม่มีอำนาจทำงานได้จริง

สื่อสารกับผู้ถือหุ้น ครอบครัว และผู้เกี่ยวข้องภายนอก

การสื่อสารกับผู้ถือหุ้นควรเป็นสองทาง ประธานควรรับฟังเป้าหมายและข้อกังวลเพื่อนำมาประกอบการตัดสินใจ พร้อมอธิบายเหตุผลของมติสำคัญ และช่วยประสานความเห็นเมื่อสมาชิกครอบครัวมีข้อขัดแย้งเกี่ยวกับธุรกิจ ทั้งนี้หากครอบครัวมีสภาครอบครัว มูลนิธิ สภาเจ้าของกิจการ หรือสำนักงานครอบครัว อาจมอบหมายงานประสานหน่วยงานเหล่านี้เพิ่มเติม เพื่อให้การตัดสินใจเกี่ยวกับครอบครัว ธุรกิจ และการถือหุ้นสอดคล้องกัน

ขณะที่ด้านความสัมพันธ์ภายนอก บางบริษัทให้ประธานติดต่อภาครัฐ สื่อมวลชน และองค์กรต่างๆเพื่อลดภาระของฝ่ายบริหาร แต่บางแห่งให้ซีอีโอรับหน้าที่นี้ตามเป้าหมายการสื่อสาร ซึ่งทั้งสองฝ่ายต้องตกลงบทบาทและสื่อสารให้ตรงกัน นอกจากนี้ประธานยังอาจได้รับมอบหมายให้ช่วยพิจารณาพันธมิตรธุรกิจ โดยดูค่านิยมและวิธีทำงานว่าสอดคล้องกับครอบครัวหรือไม่อีกด้วย

พัฒนาผู้นำและวางแผนระยะยาว

John Harte ที่ปรึกษาด้านการทำงานของบอร์ด เสนอว่าประธานควรทำงานได้คล่องตัว ปรับตัวได้ เปิดรับแนวคิดใหม่ และเข้าใจการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อสร้างผลตอบแทนทางธุรกิจ คนที่จะรับหน้าที่นี้ควรวิเคราะห์ข้อมูลและตัดสินใจโดยยึดหลักจริยธรรม รับฟังความเห็นต่าง และช่วยให้ที่ประชุมหาข้อยุติร่วมกันได้

ขณะที่เมื่อเกิดปัญหาหรือการตัดสินใจผิดพลาดก็ต้องตั้งหลักและหาทางแก้ไขได้เร็ว ส่วนในด้านการวางรากฐานระยะยาวก็ต้องดูแลให้การประเมินผลงานครอบคลุมทั้งคณะกรรมการโดยรวม สมาชิกแต่ละคน และซีอีโอ โดยทำอย่างเป็นกลางและติดตามการปรับปรุงตามผลประเมิน

สำหรับแผนสืบทอดตำแหน่งควรทบทวนอย่างน้อยปีละครั้งให้ครอบคลุมทั้งผู้บริหารสูงสุด กรรมการ ประธานบอร์ด และประธานคณะกรรมการชุดย่อย อีกหน้าที่สำคัญคือช่วยให้คณะกรรมการเข้าใจความเสี่ยงของธุรกิจ กำหนดระดับที่ยอมรับได้ และติดตามวิธีจัดการ โดยพิจารณาทั้งความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นและโอกาสสร้างผลตอบแทน

ดังนั้นก่อนดำเนินการแต่งตั้ง ธุรกิจครอบครัวควรพิจารณาว่าบริษัทต้องการให้ประธานเข้ามาช่วยแก้ปัญหาเรื่องใด แล้วจึงตกลงขอบเขตงาน เวลาที่ต้องทุ่มเท ค่าตอบแทน วิธีทำงาน และการแบ่งอำนาจกับซีอีโอให้ชัดเจน ข้อตกลงเหล่านี้ควรใช้เป็นเกณฑ์ประเมินด้วยว่าผู้รับตำแหน่งทำหน้าที่ได้ตามที่บริษัทคาดหวังเพียงใด

อ้างอิง : Harte, J. (2023, May 4). How the role of family business chair is evolving. Family Business United. https://www.familybusinessunited.com/post/how-the-role-of-the-chairman-is-evolving

Jaramillo, F., & Carvajal, G. (2025, August 13). Beyond the boardroom: A 360 view of the board chair in a family enterprise. Lansberg Gersick Advisors. https://lga.global/beyond-the-boardroom/