สหรัฐ-อิหร่านบรรลุดีลยุติสงคราม เปิดช่องแคบฮอร์มุซ เตรียมลงนามศุกร์นี้

สหรัฐอเมริกาและอิหร่านบรรลุข้อตกลงกรอบความเข้าใจเพื่อยุติสงคราม พร้อมเปิดช่องแคบฮอร์มุซและยกเลิกการปิดล้อมท่าเรืออิหร่าน ส่งผลให้ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกร่วงลงทันที และตลาดหุ้นเอเชียพุ่งขึ้นรับข่าว ขณะที่กำหนดลงนามอย่างเป็นทางการในวันศุกร์นี้ที่สวิตเซอร์แลนด์

ดีลสำเร็จ-ลงนามศุกร์นี้

เจ้าหน้าที่สหรัฐและอิหร่านเปิดเผยเมื่อวันอาทิตย์ที่ผ่านมาว่า ทั้งสองฝ่ายได้บรรลุกรอบข้อตกลงเพื่อยุติสงคราม ยกเลิกการปิดล้อมทางทะเลของสหรัฐต่ออิหร่าน และเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง ซึ่งเป็นข้อตกลงเบื้องต้น (preliminary pact) ที่ส่งผลให้ราคาน้ำมันปรับตัวลดลง แต่ยังคงเหลือประเด็นโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านไว้ให้เจรจาในรอบต่อไป

ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ของสหรัฐ โพสต์ผ่านแพลตฟอร์ม Truth Social เมื่อเวลาประมาณ 17.30 น. ตามเวลาวอชิงตัน (ตรงกับ 04.30 น. วันจันทร์ตามเวลาไทย) ระบุว่า "ข้อตกลงกับสาธารณรัฐอิสลามอิหร่านเสร็จสมบูรณ์แล้ว"

โพสต์ดังกล่าวมีขึ้นหลังจากนายกรัฐมนตรีเชห์บาซ ชารีฟ ของปากีสถาน ซึ่งทำหน้าที่เป็นคนกลางไกล่เกลี่ย ได้ประกาศว่าข้อตกลงได้ถูกบรรลุแล้วในช่วงเช้าวันจันทร์ตามเวลาท้องถิ่น

บันทึกความเข้าใจ (MoU) ฉบับนี้มีกำหนดลงนามอย่างเป็นทางการในวันศุกร์ที่สวิตเซอร์แลนด์ อย่างไรก็ตาม รายละเอียดของเงื่อนไขที่แน่ชัดยังไม่เปิดเผยในทันที โดยนายชารีฟระบุผ่านแพลตฟอร์ม X ว่าข้อตกลงดังกล่าวกำหนด "การยุติปฏิบัติการทางทหารในทุกแนวรบโดยทันทีและถาวร รวมถึงในเลบานอน"

ผลต่อตลาดน้ำมัน-พลังงานโลก

ราคาน้ำมันปรับตัวลดลงทันทีหลังมีข่าว โดยสัญญาน้ำมันดิบเบรนต์ล่วงหน้าร่วงลง 4% ในการซื้อขายช่วงต้นวันจันทร์ ขณะที่น้ำมันดิบเวสต์เท็กซัส (WTI) ของสหรัฐ ลดลงมากกว่า 4.6% ส่วนตลาดหุ้นในเอเชียปรับตัวเพิ่มขึ้น

ทรัมป์ระบุว่า ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือสำคัญสำหรับการขนส่งน้ำมันและก๊าซของโลก ที่อิหร่านปิดกั้นมานานหลายเดือน จะกลับมาเปิดในวันศุกร์ และเขาได้สั่งการให้ยุติการปิดล้อมท่าเรืออิหร่านของสหรัฐแล้ว พร้อมโพสต์ข้อความว่า "เรือทั่วโลก ติดเครื่องยนต์ได้แล้ว ปล่อยให้น้ำมันไหล"

ทั้งนี้ ช่องแคบฮอร์มุซถือเป็นจุดยุทธศาสตร์ด้านพลังงานที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดยการปิดกั้นของอิหร่านในช่วงที่ผ่านมาได้ผลักดันราคาพลังงานทั่วโลกให้พุ่งสูงขึ้น

ปมนิวเคลียร์-เงินทุนแช่แข็งยังต้องเจรจาต่อ

นายคาเซ็ม การิบาบาดี รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงต่างประเทศอิหร่าน ระบุว่า ข้อตกลงที่ครอบคลุมมากขึ้นจะถูกเจรจาในช่วงหยุดยิง 60 วัน รวมถึงการผ่อนคลายมาตรการคว่ำบาตรต่ออิหร่าน ขณะที่ประเด็นชะตากรรมของโครงการนิวเคลียร์อิหร่าน ซึ่งเป็นอีกหนึ่งปมร้อน จะถูกหยิบยกขึ้นมาหารือในการเจรจารอบหลังนี้ด้วย

ก่อนการประกาศข้อตกลง เจ้าหน้าที่อาวุโสของอิหร่านรายหนึ่งเปิดเผยกับสำนักข่าวรอยเตอร์สว่า ภายใต้ร่างข้อตกลง สหรัฐจะยินยอมปลดล็อกทรัพย์สินของอิหร่านที่ถูกแช่แข็งไว้มูลค่า 25,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

ด้านเจ้าหน้าที่สหรัฐระบุก่อนการประกาศเช่นกันว่า ข้อตกลงจะนำไปสู่การรื้อถอนโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านในที่สุด โดยคลังยูเรเนียมเสริมสมรรถนะสูงจะถูกทำลายและเคลื่อนย้ายออกไป อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่อาวุโสอิหร่านกล่าวว่าร่างข้อตกลงจะอนุญาตให้อิหร่าน ซึ่งปฏิเสธว่าไม่ได้แสวงหาอาวุธนิวเคลียร์ สามารถเจือจางยูเรเนียมเสริมสมรรถนะภายในประเทศได้

ทั้งนี้ อิหร่านได้เร่งเสริมสมรรถนะยูเรเนียมหลังทรัมป์ถอนสหรัฐออกจากข้อตกลงนิวเคลียร์พหุภาคีปี 2015 ในสมัยแรกของเขา โดยปัจจุบันผลิตวัตถุดิบที่มีความบริสุทธิ์ใกล้ระดับผลิตอาวุธได้แล้วกว่า 400 กิโลกรัม (ราว 900 ปอนด์)

แรงกดดันการเมืองในประเทศ

สงครามอิหร่านได้กลายเป็นภาระทางการเมืองสำหรับทรัมป์และพรรครีพับลิกันในสภาคองเกรส ท่ามกลางผลสำรวจความคิดเห็นที่แสดงให้เห็นว่าชาวอเมริกันรู้สึกอึดอัดอย่างมากกับราคาน้ำมันที่พุ่งสูงขึ้น ก่อนการเลือกตั้งกลางเทอมในเดือนพฤศจิกายน

ขณะเดียวกัน ทรัมป์ยังเผชิญแรงกดดันจากสมาชิกพรรคของตนเองที่ยืนกรานว่าโครงการนิวเคลียร์ของอิหร่านต้องถูกยุติโดยสมบูรณ์ โดยวุฒิสมาชิกลินด์ซีย์ เกรแฮม ซึ่งเป็นสายเหยี่ยวต่ออิหร่าน ชื่นชมข้อตกลงดังกล่าว แต่ระบุว่าจะ "จับตาอย่างใกล้ชิด" ต่อการเจรจาเรื่องโครงการนิวเคลียร์อิหร่านที่จะมีขึ้น

มีผู้เสียชีวิตหลายพันคน ส่วนใหญ่อยู่ในอิหร่านและเลบานอน นับตั้งแต่กองกำลังสหรัฐและอิสราเอลเริ่มโจมตีอิหร่านครั้งแรก โดยฝ่ายอิหร่านได้โจมตีตอบโต้อิสราเอลและรัฐอ่าวที่เป็นที่ตั้งฐานทัพสหรัฐ พร้อมปิดล้อมช่องแคบฮอร์มุซจนผลักดันราคาพลังงานโลกให้สูงขึ้น.