สหรัฐฯ vs อิหร่าน เทียบขุมกำลังสองอำนาจ ใครถือไพ่เหนือกว่า?

อ้างอิงจากมุมมองเชิงวิเคราะห์ของ รศ.ดร.ศราวุธ อารีย์ ผู้อำนวยการศูนย์มุสลิมศึกษา สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประเมินขุมกำลังและยุทธศาสตร์ของทั้งสองชาติ มีมิติที่ซับซ้อนมากกว่าแค่การนำทหารมาปะทะกัน แต่เป็นเกมกระดานที่ผสมผสานทั้งแสนยานุภาพทางทหาร อิทธิพลทางการเมือง และสงครามเศรษฐกิจ

🇺🇸 สหรัฐอเมริกา: คุมเกมรุกทางอากาศ และอาวุธ "คว่ำบาตรเศรษฐกิจ"
ในมุมของมหาอำนาจอันดับหนึ่ง สหรัฐฯ ยึดหลัก "ไม่ทำสงครามยืดเยื้อกับประเทศที่ยังตอบโต้ได้" ยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯจึงไม่ใช่การยกพลขึ้นบกเพื่อยึดครอง แต่เป็นการบ่อนทำลายศักยภาพแบบค่อยเป็นค่อยไป

ไพ่เหนือกว่าทางอากาศ (Air Superiority) - สหรัฐฯ และพันธมิตรอย่างอิสราเอล ครองน่านฟ้าอย่างเบ็ดเสร็จด้วยเทคโนโลยีเครื่องบินรบพรางตัว (Stealth) ซึ่งเป็นจุดอ่อนสำคัญของอิหร่านที่ไม่มีเทคโนโลยีนี้ ทำให้น่านฟ้าของอิหร่านเปิดโล่ง สหรัฐฯ จึงสามารถเลือกโจมตีเป้าหมายทางทหาร เช่น แท่นยิงขีปนาวุธ เพื่อริดรอน "เขี้ยวเล็บ" ของอิหร่านได้อย่างแม่นยำ

มาตรการคว่ำบาตรขั้นสูงสุด (Maximum Pressure) - นี่คืออาวุธที่อันตรายที่สุดของสหรัฐฯ เป้าหมายคือการตัดท่อน้ำเลี้ยง บีบไม่ให้อิหร่านส่งออกน้ำมันสู่ตลาดโลกหรือจีนได้ เพื่อทำให้อิหร่านมีสภาพเหมือนอิรักเมื่อ 20 กว่าปีก่อนที่ต้องพึ่งพาโครงการ Oil for Food
 

โครงการ "Oil for Food" (น้ำมันแลกอาหาร) คือมาตรการขององค์การสหประชาชาติ (UN) ที่เคยบังคับใช้กับอิรักในช่วงปี 2538 เพื่อบรรเทาความอดอยากของประชาชนจากผลพวงของการถูกคว่ำบาตรอย่างเบ็ดเสร็จ โดยกลไกนี้อนุญาตให้อิรักส่งออกน้ำมันได้ แต่ "รายได้ทั้งหมด" จะไม่ตกถึงมือรัฐบาลโดยตรง ทว่าจะถูกโอนเข้าบัญชีพิเศษที่ควบคุมโดยเคร่งครัดจาก UN เพื่อนำไปจัดซื้อเฉพาะ "อาหาร ยารักษาโรค และสิ่งของบรรเทาทุกข์พื้นฐาน" เท่านั้น ห้ามนำไปใช้เป็นงบประมาณทางทหารหรือการพัฒนาประเทศในด้านอื่นเด็ดขาด ดังนั้น การที่ยุทธศาสตร์ของสหรัฐฯ มุ่งหวังจะบีบให้อิหร่านตกอยู่ในสภาพเดียวกันนี้ จึงเปรียบเสมือนการ "ริบอำนาจอธิปไตยทางเศรษฐกิจ" อย่างสมบูรณ์ เพื่อเปลี่ยนชาติมหาอำนาจด้านพลังงานให้ต้องดิ้นรนเพียงเพื่อปากท้องรายวัน ซึ่งจะส่งผลให้ท่อน้ำเลี้ยงที่อิหร่านเคยใช้สนับสนุนเครือข่ายสงครามตัวแทน (Proxy War) ทั่วตะวันออกกลางต้องเหือดแห้งไปโดยปริยายนั่นเอง
 

เงื่อนไขทางการเมืองของทรัมป์-หากโดนัลด์ ทรัมป์ อยู่ในวาระสงครามเต็มรูปแบบที่ยืดเยื้อจะส่งผลเสียต่อคะแนนนิยมทางการเมือง สหรัฐฯ จึงต้องหา "ทางลง" ที่รวดเร็ว หากเปลี่ยนระบอบการปกครอง (Regime Change) ไม่ได้ ก็ต้องทำให้อิหร่านอ่อนแอที่สุดเพื่อรอเวลาโค่นล้มในอนาคตภายในระยะเวลาที่ทรัมป์อยู่ในตำหน่งประธานาธิบดีสหรัฐฯ

IR อิหร่าน: ป้อมปราการธรรมชาติ และยุทธศาสตร์ "สงครามตัวแทน"
แม้จะถูกตะวันตกคว่ำบาตรและโดดเดี่ยวมานานกว่า 40 ปี แต่อิหร่านได้พัฒนาศักยภาพการพึ่งพาตนเองจนกลายเป็น "กระดูกชิ้นโต" ที่สหรัฐฯ กลืนไม่ลงและยังไม่สามารถจัดการให้เบ็ดเสร็จได้ภายในระยะเวลาอันสั้นเหมือนที่ทำกับเวเนซุเอลา

กำแพงความมั่นคง (Proxy War) - อิหร่านใช้ยุทธศาสตร์ต่อสู้ระยะยาว ผ่านเครือข่ายกองกำลังตัวแทน เช่น ฮิซบอลเลาะห์ (เลบานอน), กลุ่มติดอาวุธในซีเรีย-อิรัก และกบฏฮูตี (เยเมน) เพื่อเป็นกันชนและคอยบั่นทอนกำลังของสหรัฐฯ และพันธมิตรในภูมิภาค

แสนยานุภาพขีปนาวุธและเทคโนโลยีล้ำสมัย - แม้จะเสียเปรียบทางอากาศ แต่อิหร่านทดแทนด้วยการพัฒนาขีปนาวุธครบทุกระยะ รวมถึงอาวุธความเร็วเหนือเสียง (Hypersonic) และกำลังจะเปิดตัวโดรนขับเคลื่อนด้วย AI ซึ่งสร้างความเสียหายให้ฐานทัพสหรัฐฯ มาแล้ว

ชัยภูมิและความเป็นเอกภาพ - ภูมิประเทศของอิหร่านเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน และใหญ่กว่าอัฟกานิสถานถึง 3-4 เท่า ทำให้การทำสงครามภาคพื้นดินเป็นฝันร้ายของสัตรู นอกจากนี้ กองกำลังพิทักษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) 1.5 แสนนาย และกองกำลังกึ่งทหารบาสิจ (Basij) นับแสนนาย ยังมีความเป็นเอกภาพสูงมาก ทำให้การแทรกแซงเพื่อเปลี่ยนระบอบจากภายในแทบเป็นไปไม่ได้

ไพ่ใบสุดท้ายของอิหร่าน "นิวเคลียร์" และ "ช่องแคบฮอร์มุซ"
ดุลอำนาจอาจพลิกผันได้ทันทีหากอิหร่านตัดสินใจทิ้งไพ่ใบสุดท้ายที่มีอยู่ในมือ เมื่อตัวเองหลังพิงฝาและทั้งสองทางเลือกนี้จะเป็นทางสุดท้ายที่อิหร่านจะใช้เพื่อให้ตัวเองอยู่รอด

ดุลอำนาจแห่งความกลัว (Balance of Terror) - ปัจจุบันอิหร่านสามารถเสริมสมรรถนะยูเรเนียมได้ถึง 60% หากถูกต้อนให้จนมุม อิหร่านสามารถพัฒนาอาวุธนิวเคลียร์ได้ในไม่กี่สัปดาห์ ซึ่งจะเปลี่ยนสมการความขัดแย้งทั้งหมด

การปิดช่องแคบฮอร์มุซ เส้นทางขนส่งน้ำมันที่สำคัญที่สุดของโลก หากถูกปิดจะกระทบซัพพลายเชนพลังงานโลกอย่างรุนแรง อย่างไรก็ตาม อิหร่านจะใช้ไพ่นี้เมื่อ "หลังพิงฝา" เท่านั้น เพราะจะสร้างความไม่พอใจให้กับ จีน (ซึ่งเป็นลูกค้ารายใหญ่และต้องการความมั่นคงทางพลังงาน) รวมถึงกระทบการส่งออกพลังงานของประเทศอาหรับและตัวอิหร่านเองด้วย

ใครถือไพ่เหนือกว่า?
หากวัดกันที่ "อำนาจการทำลายล้างทางทหารและการกีดกันทางเศรษฐกิจ" สหรัฐฯ ถือไพ่เหนือกว่าอย่างชัดเจน สามารถตีกรอบให้อิหร่านต้องบอบช้ำจากภายใน แต่หากวัดกันที่ "ความยืดหยุ่นและสายป่านในการทำสงครามระยะยาว" อิหร่านได้เปรียบจากภูมิประเทศ เครือข่ายตัวแทน และความเป็นเอกภาพในกองทัพ
บทสรุปของสมรภูมินี้ จึงไม่ใช่การแพ้ชนะแบบเบ็ดเสร็จในเวลาอันสั้น แต่จะเป็นการรบพุ่งเชิงยุทธศาสตร์ที่สหรัฐฯ พยายาม "ตัดแขนตัดขา" ทางเศรษฐกิจและกำลังรบ ในขณะที่อิหร่านใช้ยุทธวิธี "หมาป่ากัดไม่ปล่อย" ผ่านสงครามตัวแทน เพื่อรักษาสมดุลแห่งอำนาจนี้ไว้ต่อไป