COP31 จับตาเงินทุนโลกร้อน หลังคำมั่นสนับสนุนจากชาติพัฒนาแล้วลดลง 71%

มูลค่าเงินทุนสาธารณะที่ให้คำมั่นว่าจะสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาเพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ลดลงมากกว่า 70% ในปี 2569 ภายใต้สนธิสัญญาด้านสภาพภูมิอากาศของสหประชาชาติ ประเทศพัฒนาแล้วมีหน้าที่ต้องจัดหา เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ (Climate Finance) และที่ผ่านมา ประเทศเหล่านี้มักประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนหลายปี เพื่อเป็นส่วนหนึ่งของพันธกรณีระดับโลก

คำมั่นสนับสนุนเงินทุนส่วนใหญ่สิ้นสุดลงในปี 2568 และนับตั้งแต่นั้น สหรัฐฯ ได้ถอนตัวจากความพยายามด้านสภาพภูมิอากาศระหว่างประเทศ ขณะที่หลายประเทศในยุโรปปรับลดงบประมาณความช่วยเหลือ

ข้อมูลจากระบบติดตามของภาคประชาสังคมแสดงให้เห็นว่า มีเพียง 5 ประเทศที่ประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนใหม่ในระยะหลายปี ซึ่งรวมถึงประเทศผู้บริจาครายใหญ่เพียงประเทศเดียว คือ สหราชอาณาจักร

เยอรมนี ฝรั่งเศส และญี่ปุ่น เป็นหนึ่งในประเทศผู้สนับสนุนเงินทุนรายสำคัญที่ยังไม่ได้กำหนดแผนสนับสนุนเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศชุดใหม่ ขณะที่คาดว่าสหรัฐฯ จะไม่สนับสนุนเงินทุนดังกล่าวอีก

ส่งผลให้มูลค่าเงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศทั้งหมดที่ให้คำมั่นไว้สำหรับช่วงหลายปีข้างหน้า เหลือเพียง 11,700 ล้านดอลลาร์ต่อปี ลดลงจากระดับประมาณ 40,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีในช่วงที่ผ่านมา

Carbon Brief รายงานว่า ความขัดแย้งทั่วโลก ข้อจำกัดทางการคลัง และการขยายตัวของกลุ่มการเมืองฝ่ายขวาจัด ล้วนทำให้รัฐบาลประเทศพัฒนาแล้วเผชิญความยากลำบากมากขึ้นในการให้คำมั่นสนับสนุนเงินทุนก้อนใหม่

ขณะที่การประชุมสุดยอด COP31 เริ่มต้นขึ้นในตุรกี ประเทศกำลังพัฒนากำลังเน้นย้ำถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการได้รับเงินทุนใหม่ หลังจากประเทศต่าง ๆ เพิ่งบรรลุข้อตกลงกำหนดเป้าหมายระดับโลกฉบับใหม่เมื่อ 2 ปีก่อน

คำมั่นสนับสนุนเงินทุนที่หายไป

ภายใต้ความตกลงปารีส ประเทศพัฒนาแล้วมีพันธกรณีในการจัดหาเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ เพื่อช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนาลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและเตรียมความพร้อมรับมือกับภัยพิบัติทางสภาพภูมิอากาศ

ความช่วยเหลือทางการเงินดังกล่าวสามารถส่งผ่านธนาคารเพื่อการพัฒนาพหุภาคี กองทุนด้านสภาพภูมิอากาศของสหประชาชาติ และการลงทุนจากภาคเอกชนที่ได้รับการระดมทุนเข้ามา

อย่างไรก็ตาม เงินทุนส่วนสำคัญยังคาดว่าจะมาจากงบประมาณภาครัฐของประเทศพัฒนาแล้วโดยตรง โดยเฉพาะงบประมาณความช่วยเหลือจากต่างประเทศ การใช้จ่ายเงินภาครัฐส่วนนี้คิดเป็นประมาณหนึ่งในสามของเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศที่ไหลเข้าสู่ประเทศกำลังพัฒนาในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

เมื่อเพียง 2 ปีก่อน สหภาพยุโรป สหรัฐฯ และประเทศอื่น ๆ ตกลงว่าจะเป็นผู้นำในการเพิ่มเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศรายปี จาก 100,000 ล้านดอลลาร์ในช่วงต้นทศวรรษ 2020 เป็น 300,000 ล้านดอลลาร์ภายในปี 2578

ที่ผ่านมา ประเทศผู้บริจาคสนับสนุนเป้าหมายดังกล่าวด้วยการประกาศเป้าหมายการสนับสนุนเงินทุนหลายปี เพื่อแสดงให้เห็นว่าพวกเขาวางแผนจะใช้จ่ายเงินด้านสภาพภูมิอากาศเป็นจำนวนเท่าใด

คำมั่นสนับสนุนเงินทุนเกือบทั้งหมดสิ้นสุดลงในปี 2568

และแทบไม่มีประเทศผู้บริจาครายใหญ่ประกาศคำมั่นใหม่เพื่อทดแทนคำมั่นเดิม ซึ่งครอบคลุมระยะเวลาจนถึงปี 2573 การขาดคำมั่นสนับสนุนเงินทุนชุดใหม่สะท้อนให้เห็นผ่านระบบติดตามคำมั่นด้านการเงินทั้งเก่าและใหม่ ซึ่งจัดทำโดยองค์กรพัฒนาเอกชนด้านสภาพภูมิอากาศ ได้แก่ NRDC และ E3G

การวิเคราะห์ข้อมูลดังกล่าวของ Carbon Brief คำนวณจากการกระจายเป้าหมายเป็นรายปี แสดงให้เห็นว่า ก่อนหน้านี้ประเทศพัฒนาแล้วเคยให้คำมั่นสนับสนุนเงินทุนสาธารณะไว้ประมาณ 42,000 ล้านปอนด์ต่อปี เมื่อพิจารณาจากคำมั่นที่มีอยู่ในปัจจุบัน พบว่าตัวเลขดังกล่าวลดลงประมาณ 71% เหลือเฉลี่ย 11,800 ล้านปอนด์ต่อปี ตลอดช่วงเวลาที่เหลือของทศวรรษ 2020

ทั้งนี้ ไม่ใช่ผู้สนับสนุนเงินทุนทุกรายที่ประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศล่วงหน้าสำหรับช่วงก่อนปี 2569 โดยบางประเทศไม่สามารถทำได้ตามเป้าหมายที่ประกาศไว้ ขณะที่บางประเทศสามารถสนับสนุนเงินทุนได้เกินกว่าเป้าหมาย

แม้ว่าข้อมูลอย่างเป็นทางการสำหรับปี 2568 ยังไม่พร้อมเผยแพร่ แต่เงินทุนสาธารณะในรูปแบบทวิภาคีมีมูลค่าสูงถึง 43,900 ล้านปอนด์ในปี 2567 ซึ่งใกล้เคียงกับจำนวนเงินที่ประเทศพัฒนาแล้วให้คำมั่นไว้

ประเทศผู้สนับสนุนเงินทุนรายใหญ่

เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศระหว่างประเทศ โดย 5 ประเทศมาอย่างต่อเนื่อง ได้แก่ ญี่ปุ่น เยอรมนี ฝรั่งเศส สหรัฐฯ และสหราชอาณาจักร ประเทศเหล่านี้รวมถึงสหภาพยุโรป เป็นผู้จัดหาเงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศในรูปแบบทวิภาคีให้แก่ประเทศกำลังพัฒนารวมกันประมาณ 90% ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา

ในบรรดาผู้เล่นรายสำคัญเหล่านี้ มีเพียงสหราชอาณาจักรที่ประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนใหม่ โดยให้คำมั่นจัดสรรเงินช่วยเหลือ 6,000 ล้านปอนด์ (8,000 ล้านดอลลาร์) ระหว่างปีงบประมาณ 2569-2570 ถึง 2571-2572 รวมถึงเงินทุนอีก 8,900 ล้านดอลลาร์ จากแหล่งเงินนอกงบประมาณความช่วยเหลือ เงินทุนดังกล่าวคิดเป็นครึ่งหนึ่งของเงินทุนรายปีทั้งหมดที่ให้คำมั่นไว้ตั้งแต่ปี 2569 เป็นต้นไป โดยเฉลี่ยอยู่ที่ 5,700 ล้านดอลลาร์ต่อปี

คณะกรรมาธิการยุโรปเป็นผู้สนับสนุนเงินทุนส่วนใหญ่ที่เหลือ โดยให้คำมั่นว่าจะจัดสรรเงินทุนเฉลี่ย 4,500 ล้านดอลลาร์ต่อปี ไปจนถึงปี 2570

อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่คำมั่นสนับสนุนเงินทุนชุดใหม่ แต่เป็นผลจากการที่คณะกรรมาธิการยุโรปเคยให้คำมั่นว่าจะใช้จ่ายเงิน 28,000 ล้านยูโร (31,800 ล้านดอลลาร์) ตลอดช่วงงบประมาณปี 2564-2570 ส่วนการสนับสนุนเงินทุนหลังปี 2570 กำลังอยู่ระหว่างการหารือการเจรจางบประมาณภาพรวมของสหภาพยุโรป

แคนาดาให้คำมั่นว่าจะใช้จ่ายเงิน 4,100 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในปี 2573 หรือเฉลี่ยปีละ 860 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ขณะที่เนเธอร์แลนด์ สวิตเซอร์แลนด์ และเบลเยียม ต่างให้คำมั่นสนับสนุนเงินทุนในจำนวนที่ค่อนข้างน้อยเช่นกัน

คำมั่นของสหราชอาณาจักรมีเเนวโน้มเพิ่มขึ้น แต่เป็นเพราะรัฐบาลเปลี่ยนวิธีการนับเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ โดยรวมเงินทุนสาธารณะเพิ่มเติม จำนวน 8,900 ล้านดอลลาร์เข้าไปด้วย เมื่อเปรียบเทียบเฉพาะส่วนของเงินช่วยเหลือที่มีลักษณะเหมือนกัน พบว่าคำมั่นใหม่มีเป้าหมายลดลงจากเดิม 

การขาดหายไปที่สำคัญที่สุดคือสหรัฐฯ ซึ่งภายใต้รัฐบาลประธานาธิบดีโจ ไบเดน เคยให้คำมั่นว่าจะเพิ่มเงินสนับสนุนรายปีเป็น 11,400 ล้านดอลลาร์ภายในปี 2567 นับตั้งแต่ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ เข้ารับตำแหน่ง สหรัฐฯ ได้ถอนตัวจากความตกลงปารีสเป็นครั้งที่สอง และปรับลดงบประมาณความช่วยเหลือ โดยสหรัฐฯ จะไม่ให้เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศอย่างเป็นทางการในช่วงหลายปีข้างหน้า

อีกประเทศหนึ่งที่น่าจับตามองคือออสเตรเลีย ซึ่งเป็นเจ้าภาพร่วมจัดการประชุมสุดยอด COP31 หากออสเตรเลียไม่ประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ ในฐานะประธานการเจรจา ก็จะส่งสัญญาณที่เป็นปัญหาไปยังฝ่ายที่ต่อต้านการดำเนินการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งอาจทำให้พวกเขามีกำลังใจในการผลักดันวาระดังกล่าวมากขึ้น

ญี่ปุ่นเป็นผู้สนับสนุนเงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศรายใหญ่ที่สุดโดยรวม แต่ที่ผ่านมาไม่ได้ประกาศเป้าหมายสำหรับการใช้จ่ายเงินประเภทนี้โดยตรง แทนที่จะทำเช่นนั้น รัฐบาลญี่ปุ่นกำหนดเป้าหมายภาพรวม ซึ่งรวมเงินทุนที่ระดมมาจากภาคเอกชนเข้าไว้ด้วย

จนถึงขณะนี้ รัฐบาลญี่ปุ่นยังไม่ได้ประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศระยะหลายปีชุดใหม่ ไม่ว่าจะเป็นเงินทุนจากภาครัฐหรือภาคเอกชน

การปรับลดงบประมาณในยุโรป

ยุโรปเป็นแหล่งเงินทุนส่วนใหญ่ของเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศระหว่างประเทศ แต่รัฐบาลยุโรปได้ปรับลดงบประมาณความช่วยเหลืออย่างมากในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา โดยให้เหตุผลถึงแรงกดดันทางเศรษฐกิจและความจำเป็นในการใช้จ่ายด้านกลาโหม

เยอรมนีและฝรั่งเศส ซึ่งเป็นผู้สนับสนุนเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศรายใหญ่ที่สุด 2 ประเทศในยุโรป ต่างเคยให้คำมั่นว่าจะจัดสรรเงินทุนปีละ 6,800 ล้านดอลลาร์ ภายในปี 2568 แต่ทั้งสองประเทศยังไม่ได้ให้คำมั่นสนับสนุนเงินทุนใด ๆ สำหรับช่วงเวลาหลังจากนั้น

ทั้งสองประเทศได้ปรับลดงบประมาณความช่วยเหลือในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา รวมถึงงบประมาณสำหรับโครงการด้านสภาพภูมิอากาศ โดยเยอรมนีไม่สามารถบรรลุเป้าหมายเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศในปี 2568 เนื่องจากการปรับลดงบประมาณดังกล่าว

ประเทศผู้บริจาคเงินทุนรายสำคัญ ในยุโรปเผชิญความปั่นป่วนทางการเมือง

รัฐบาลสเปนได้ประกาศจัดการเลือกตั้งก่อนกำหนดในช่วงปลายเดือนพฤศจิกายน ทำให้มีความเป็นไปได้น้อยลงที่ประเทศจะประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศใหม่ระหว่างการประชุม COP31 ส่วนในสวีเดน ยังอยู่ระหว่างกระบวนการจัดตั้งรัฐบาลผสม 

บางประเทศส่งสัญญาณว่าเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศจะยังคงได้รับการจัดสรรต่อไป แม้ว่าจะยังไม่ได้ประกาศคำมั่นสนับสนุนเงินทุนใหม่อย่างเป็นทางการก็ตาม

ตัวอย่างเช่น รัฐบาลเนเธอร์แลนด์ระบุว่าจะจัดสรรเงินทุนเฉพาะด้านสภาพภูมิอากาศอย่างน้อย 334 ล้านดอลลาร์ ต่อปี ไปจนถึงปี 2574 อย่างไรก็ตาม รัฐบาลยังส่งสัญญาณว่าเงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศทั้งหมดมีแนวโน้มสูงกว่าตัวเลขดังกล่าวอย่างมาก ทั้งในปี 2569 และ 2570

โครงการทำงานด้านเงินทุนสภาพภูมิอากาศ (Climate-Finance Work Programme)

เพื่อเน้นย้ำถึงการขาดคำมั่นสนับสนุนเงินทุนชุดใหม่ ประเทศกำลังพัฒนาจึงผลักดันให้มี โครงการทำงานด้านเงินทุนสภาพภูมิอากาศ (Climate-Finance Work Programme) ในการประชุม COP31 ซึ่งอาจเป็นเวทีสำหรับหารือเกี่ยวกับการเพิ่มเงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศจากประเทศพัฒนาแล้ว

ในการตอบสนองต่อข้อเรียกร้องดังกล่าว สหภาพยุโรปเน้นย้ำว่า ประเทศสมาชิกเป็นผู้จัดหาเงินทุนสาธารณะด้านสภาพภูมิอากาศรายใหญ่ที่สุด และเรียกร้องให้ประเทศกำลังพัฒนาส่งแผนลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่ยังค้างส่งให้ครบถ้วน

สหภาพยุโรปและประเทศสมาชิกจัดสรรเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศเป็นประวัติการณ์ที่ 40,000 ล้านดอลลาร์ ในปี 2568