รายงานยูเอ็นชี้ โลกเสี่ยงพลาดเป้า ความหลากหลายทางชีวภาพปี 2573

ร่างรายงานของอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพแห่งสหประชาชาติ (CBD) ระบุว่า โลกมีแนวโน้มไม่สามารถบรรลุ 22 จาก 23 เป้าหมายภายใต้กรอบความหลากหลายทางชีวภาพโลกคุนหมิง–มอนทรีออล (Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework: GBF) ภายในปี 2573 หากประเทศต่าง ๆ ไม่เร่งดำเนินมาตรการอย่างรวดเร็ว โดยมีเพียง 1 เป้าหมายที่ได้รับการประเมินว่ามีความก้าวหน้าในระดับน่าพอใจ
รายงานฉบับดังกล่าว ซึ่งเผยแพร่เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม จะถูกสรุปเป็นฉบับสมบูรณ์ก่อนการประชุมรัฐภาคีอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ ครั้งที่ 17 (COP17) ที่ประเทศอาร์เมเนียในเดือนตุลาคม โดยจะใช้เป็นข้อมูลประกอบการประเมินความก้าวหน้าของประเทศต่าง ๆ ในการดำเนินการตามเป้าหมายความหลากหลายทางชีวภาพของโลก

กรอบงาน GBF ซึ่งได้รับการรับรองในการประชุมที่นครมอนทรีออล ประเทศแคนาดา เมื่อปี 2565 กำหนดเป้าหมาย 23 ข้อ ครอบคลุมตั้งแต่การฟื้นฟูระบบนิเวศ การลดมลพิษ การคุ้มครองพื้นที่ธรรมชาติ การลดผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไปจนถึงการระดมเงินทุนเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติ โดยมีพันธกิจหลักในการหยุดยั้งและฟื้นฟูการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพภายในปี 2573 และมีวิสัยทัศน์ให้โลกอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างสมดุลภายในปี 2593

ยังไม่มีเป้าหมายใดสะท้อนความก้าวหน้าเชิงบวกอย่างสมบูรณ์

อย่างไรก็ตาม ร่างรายงานระบุว่า แม้ประเทศต่าง ๆ จะเริ่มดำเนินมาตรการในทุกเป้าหมายแล้ว แต่ยังไม่มีเป้าหมายใดที่สะท้อนความก้าวหน้าเชิงบวกอย่างสมบูรณ์ โดยพบช่องว่างสำคัญ 2 ด้าน ได้แก่ เป้าหมายและแผนระดับชาติที่ยังไม่สอดคล้องกับระดับความทะเยอทะยานของกรอบ GBF และการดำเนินงานที่ยังไม่เพียงพอต่อการบรรลุเป้าหมาย

นอกจากนี้ ความก้าวหน้ายังล่าช้าเป็นพิเศษในการจัดการปัจจัยขับเคลื่อนทางอ้อมของการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ เช่น แนวปฏิบัติทางธุรกิจและเงินอุดหนุนที่ส่งผลกระทบต่อธรรมชาติ รวมถึงการคุ้มครองระบบนิเวศทางทะเล ชายฝั่ง และแหล่งน้ำจืด

ตารางประเมินความก้าวหน้าของทั้ง 23 เป้าหมาย

รายงานยังจัดทำตารางประเมินความก้าวหน้าของทั้ง 23 เป้าหมาย โดยแบ่งคะแนนเป็น 4 ระดับ ได้แก่ สีแดง สีส้ม สีเหลือง และสีเขียว ผลการประเมินพบว่า มีเพียงเป้าหมายที่ 8 ซึ่งเกี่ยวกับการลดผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อความหลากหลายทางชีวภาพผ่านการลดก๊าซเรือนกระจก การปรับตัว และการใช้แนวทางอิงธรรมชาติ ที่ได้รับคะแนนระดับสีเขียว ขณะที่อีก 22 เป้าหมายยังไม่แสดงให้เห็นถึงความก้าวหน้าโดยรวมในระดับเดียวกัน

ด้านการอนุรักษ์และฟื้นฟูธรรมชาติ รายงานระบุว่า ประเทศต่าง ๆ มีความก้าวหน้าในการขยายพื้นที่คุ้มครอง โดยเฉพาะพื้นที่ทางทะเลและชายฝั่ง แต่ระดับความทะเยอทะยานและการดำเนินงานยังไม่เพียงพอที่จะบรรลุเป้าหมาย "30 by 30" ที่กำหนดให้คุ้มครองพื้นที่บนบกและทางทะเล 30% ภายในปี 2573 ขณะเดียวกัน ความพยายามในการฟื้นฟูระบบนิเวศกำลังเพิ่มขึ้น แต่คำมั่นและการดำเนินงานยังต่ำกว่าระดับที่จำเป็น อีกทั้งหลายประเทศยังเผชิญข้อจำกัดด้านเงินทุน ศักยภาพ และการติดตามผลการฟื้นฟู

ในประเด็นเงินอุดหนุน รายงานประเมินว่าความคืบหน้าในการบรรลุเป้าหมายที่ 18 ยังไม่เพียงพอ แม้หลายประเทศเริ่มประเมินและจัดทำข้อมูลเกี่ยวกับเงินอุดหนุนที่ส่งผลกระทบต่อความหลากหลายทางชีวภาพแล้ว แต่ยังประสบปัญหาข้อมูลไม่ครบถ้วน ความแตกต่างของนิยาม และอุปสรรคทางการเมือง ขณะที่มีเพียง 27% ของประเทศที่กำหนดเป้าหมายลดเงินอุดหนุนที่เป็นอันตรายอย่างน้อย 500,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2573 และเพียง 5% ที่กำหนดเป้าหมายเชิงปริมาณอย่างชัดเจน

สำหรับการระดมเงินทุน รายงานระบุว่า ประเทศต่าง ๆ สามารถระดมเงินทุนเพื่อความหลากหลายทางชีวภาพได้สะสม 186,400 ล้านดอลลาร์สหรัฐในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา ซึ่งยังต่ำกว่าระดับที่จำเป็นต่อการปิดช่องว่างด้านเงินทุนมูลค่า 700,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐภายในปี 2573 โดยเป้าหมายการระดมเงินทุนระหว่างประเทศอย่างน้อย 20,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีภายในปี 2568 มีแนวโน้มไม่สามารถบรรลุได้ ทั้งยังพบว่าหลายประเทศมีงบประมาณด้านความหลากหลายทางชีวภาพต่ำ และต้องแข่งขันกับการจัดสรรงบประมาณด้านกลาโหม ความมั่นคงทางอาหาร และโครงสร้างพื้นฐาน ขณะที่เงินทุนจากภาคเอกชนยังอยู่ในระดับจำกัด

รายงานยังพบว่า ความคืบหน้าในการแบ่งปันผลประโยชน์จากทรัพยากรพันธุกรรมและข้อมูลลำดับพันธุกรรมดิจิทัล (DSI) ยังมีจำกัด แม้หลายประเทศเริ่มพัฒนากฎหมายและนโยบายรองรับ แต่ยังขาดกรอบกฎหมาย ระบบติดตาม และกลไกแบ่งปันผลประโยชน์ที่มีประสิทธิภาพ ขณะที่กองทุน Cali ซึ่งจัดตั้งขึ้นเพื่อให้ภาคธุรกิจร่วมสนับสนุนการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ ยังได้รับเงินสนับสนุนเพียงเล็กน้อย และยังไม่สามารถประเมินได้ว่าการแบ่งปันผลประโยชน์เกิดขึ้นอย่างเป็นธรรมและเท่าเทียมหรือไม่

ด้านมลพิษ รายงานระบุว่า ความก้าวหน้าต่อเป้าหมายที่ 7 ยังไม่เพียงพอ โดยกว่า 60% ของเป้าหมายระดับชาติที่สอดคล้องกับเป้าหมายดังกล่าวไม่มีความก้าวหน้าอย่างมีนัยสำคัญหรือยังล่าช้า แม้หลายประเทศจะออกมาตรการลดมลพิษจากพลาสติกและลดการใช้สารเคมี แต่ยังเผชิญข้อจำกัดด้านงบประมาณ โครงสร้างพื้นฐาน และการรักษาสมดุลระหว่างการลดมลพิษกับความมั่นคงทางอาหาร

ส่วนการรับมือชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกราน รายงานระบุว่า แม้หลายประเทศเริ่มดำเนินมาตรการควบคุมและป้องกันการแพร่กระจายของชนิดพันธุ์ต่างถิ่น แต่ความก้าวหน้ายังประเมินได้ยาก โดยสองในสามของเป้าหมายระดับชาติยังไม่มีความคืบหน้าเพียงพอ ขณะที่อุปสรรคสำคัญ ได้แก่ การขาดข้อมูลพื้นฐาน ระบบเฝ้าระวังในระยะเริ่มต้น และงบประมาณสำหรับดำเนินมาตรการระยะยาว

ร่างรายงานสรุปว่า แม้กรอบงาน GBF จะช่วยกระตุ้นให้เกิดความสนใจในการแก้ไขปัญหาการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพในระดับที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน แต่หากประเทศต่าง ๆ ไม่เร่งดำเนินการทั้งด้านนโยบาย การปฏิบัติ และการระดมทรัพยากร เป้าหมายการหยุดยั้งและฟื้นฟูการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพภายในปี 2573 จะไม่สามารถบรรลุได้