“วันตำรวจ” 163 ปี จากกองโปลิส กรมตำรวจ สู่ “สำนักงานตำรวจแห่งชาติ”
17 ตุลาคม ของทุกปี ถือเป็น “วันตำรวจ” กว่า 163 ปี ยุคเปลี่ยนผ่าน จากกองโปลิส กรมตำรวจ สู่ “สำนักงานตำรวจแห่งชาติ”
ทุกวันที่ 17 ตุลาคมของทุกปี ถือเป็น "วันตำรวจ" ปีนี้ "บิ๊กต่อ" พล.ต.อ.ต่อศักดิ์ สุขวิมล ได้รับรหัสเรียกขาน "พิทักษ์ 1" ครองตำแหน่ง ผบ.ตร.คนที่ 14 ท่ามกลางประเด็นร้อนในยุทธจักรวงการสีกากี และเป็นยังเป็น ผบ.ตร.คนที่ 2 ที่ไม่ได้จบจากโรงเรียนนายร้อยตำรวจ
ในปีนี้ พล.ต.อ.ต่อศักดิ์ ผบ.ตร.ไดส่งสารในวันตำรวจ 2566 ถึงข้าราชการตำรวจ โดยขอให้ยึดมั่นหน้าที่ สุจริต เที่ยงธรรม ยึดถือประโยชน์ของประชาชนและประเทศชาติ รวมทั้งเทิดทูน รักษาไว้ซึ่งสถาบันหลักของชาติ
ขณะที่เมื่อวานที่ผ่านมา 16 ตุลาคม 2566 มติ ก.ตร.ตั้ง 38 ข้าราชการตำรวจ ให้ พล.ต.ท.ธนา-สราวุฒิ นั่งรอง ผบ.ตร. ไกรบุญเป็นจเรตำรวจแห่งชาติ ให้ พล.ต.ท.อาชยน ไกรทอง โฆษก สตช.ไปประสานสำนักนายกฯ-มท.-บิ๊กต่อยันขั้นตอนโปร่งใส ยึดหลักอาวุโส
กำเนิด "ตำรวจ" 163 ปี
หากไล่เรียงไทม์ไลน์ช่วงการเปลี่ยนผ่าน รัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ แต่งตั้งให้ ร้อยเอก แซมมวล โยเซฟ เบิร์ด เอมส์ (Captain Samuel Joseph Bird Ames) หรือ หลวงรัถยาภิบาลบัญชา เป็นผู้จัดตั้ง "กองโปลิศ" เมื่อปี 2403 เพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยภายในประเทศแทนข้าหลวงกองจับและกองตระเวนซ้ายขวา
กิจการตำรวจระหว่างปี 2403- 2475 เป็นสมัยการปฏิรูปการปกครองประเทศไทยในทุกด้าน ตามแบบอย่างอารยประเทศตะวันตก แต่เหตุทางการเมืองระหว่างประเทศในสมัยนั้นซึ่งเป็นยุคที่ประเทศผู้ล่าอาณานิคมกำลังแข่งขันกันหาเมืองขึ้นในทวีปเอเชีย การจัดระเบียบการปกครองประเทศจึงเน้นไปที่การป้องกันประเทศเป็นหลัก นโยบายการตำรวจจึงอิงกับนโยบายการเมืองระหว่างประเทศและทหารด้วยเป็นธรรมดา
ต่อมาในปี 2420 ได้เปลี่ยน "กองทหารโปลิศ" เป็น "กรมกองตระเวนหัวเมือง" จนถึงปี 2440 ได้ตั้ง "กรมตำรวจภูธร" ขึ้นแทนกรมกองตระเวนหัวเมือง
ปี 2444 จัดตั้งโรงเรียนนายร้อยตำรวจภูธรขึ้นที่จังหวัดนครราชสีมาเพื่อผลิตนายตำรวจ ซึ่งถือเป็นรากฐานเริ่มต้นของโรงเรียนนายร้อยตำรวจยุคปัจจุบัน กระทั่งมีการย้ายที่ตั้งไปตั้งอยู่ที่ ต.ห้วยจระเข้ จ.นครปฐม
กำลังพลในระยะแรกใช้ตำรวจ แต่ต่อมาเมื่อทางทหารได้ประกาศใช้ พระราชบัญญัติเกณฑ์ทหาร ตำรวจภูธรก็ได้ขออนุมัติใช้กฎหมายฉบับนี้ เมื่อปี 2448 ได้เกณฑ์คนเข้าเป็นตำรวจ เมื่อได้จัดตั้งกรมตำรวจภูธรขึ้นแล้ว ได้พยายามขยายการตำรวจไปยังหน่วยการปกครองส่วนภูมิภาคตามลำดับ
กิจการตำรวจในยุคนี้ขึ้นอยู่กับ กระทรวงนครบาล และกระทรวงมหาดไทย ต่อมารวมเป็นกรมเดียวกัน เมื่อวันที่ 13 ตุลาคม 2458 เรียกว่า "กรมตำรวจภูธรและกรมพลตระเวน" จึงถือว่าวันที่ 13 ตุลาคม ของทุกปี เป็นวันตำรวจ และในปลายปีนั้นเปลี่ยนเป็น "กรมตำรวจภูธรและกรมตำรวจนครบาล" ยกฐานะเจ้ากรมขึ้นเป็นอธิบดี
ปี 2465 รวมกระทรวงนครบาลกับกระทรวงมหาดไทยเข้าเป็นกระทรวงเดียวกันเรียกว่ากระทรวงมหาดไทย กรมตำรวจภูธรและกรมตำรวจนครบาลจึงโอนมาขึ้นอยู่กับกระทรวงมหาดไทย ปี 2469 เปลี่ยนนามกรมตำรวจภูธรและกรมตำรวจนครบาลเป็น "กรมตำรวจภูธร"
กระทั่ง 2475 จึงได้เปลี่ยนนามกรมตำรวจภูธรเป็น "กรมตำรวจ" จนถึงปี 2541 โอนกรมตำรวจ กระทรวงมหาดไทย ไปจัดตั้งเป็น สำนักงานตำรวจแห่งชาติ โดยมีการบังคับบัญชาขึ้นตรงต่อนายกรัฐมนตรี โดยในปี 2560 วันตำรวจได้เปลี่ยนเป็นวันที่ 17 ตุลาคม