เปิดไอเดียคนไทย สร้างมูลค่าจาก“ปลาหมอคางดำ”ได้มากกว่าที่คิด

ปลาหมอคางดำ เป็นปลาที่หลายคนรู้จักในฐานะปลาต่างถิ่นที่แพร่พันธุ์อย่างรวดเร็ว กรมประมงมีมาตรการในการควบคุมและลดประชากรปลาชนิดนี้อย่างจริงจัง แต่ในอีกมุมหนึ่ง หลายชุมชนไทยได้แสดงให้เห็นว่า ปลาชนิดนี้มีแง่มุมที่น่าสนใจและสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้หลากหลายกว่าที่หลายคนคิด

• การปรับวิธีคิดของชุมชนไทย

ชาวบ้านหลายพื้นที่ได้ปรับวิธีคิด โดยมองออกจากกรอบเดิมว่าเป็นปัญหา สู่การหาทางใช้ประโยชน์ให้เกิดมูลค่า เพื่อกระตุ้นให้ช่วยกันนำปลาออกจากธรรมชาติ   สร้างความมั่นคงทางอาหาร และสร้างเป็นรายได้

• การใช้ประโยชน์ในเชิงเศรษฐกิจ

หนึ่งในวิธีที่เห็นได้ชัดคือ การนำปลาหมอคางดำไปใช้เป็นอาหารสัตว์น้ำ โดยเฉพาะ ปูทะเล ปูขาว และปลากะพง ซึ่งเป็นสัตว์น้ำเศรษฐกิจและมีราคาที่ดีในตลาด หลายพื้นใช้เป็นปลาเหยื่อหรือวัตถุดิบอาหารสัตว์ ซึ่งช่วยลดต้นทุนให้กับเกษตรกรและชาวประมงอย่างมาก

เฉพาะในบางพื้นที่ชายฝั่ง ชาวประมงได้นำปลาหมอคางดำมาใช้เป็นเหยื่อล่อจับปลาหรือปูม้าในทะเล วิธีการนี้ไม่เพียงช่วยจัดการประชากรปลาชนิดนี้ แต่ยังเพิ่มรายได้ให้แก่ชุมชนอีกด้วย

• ประโยชน์ในภาคการเกษตร

นอกจากใช้เลี้ยงสัตว์น้ำแล้ว ปลาหมอคางดำยังถูกนำไปต่อยอดในภาคการเกษตร ได้แก่ การทำน้ำหมักชีวภาพบำรุงดินหรือพืชในแปลงเกษตร ซึ่งสามารถช่วยเพิ่มธาตุอาหารให้ดินและลดค่าใช้จ่ายด้านปุ๋ยเคมีได้ ทั้งยางพารา มะพร้าว ลำไย ฝรั่ง ที่เกษตรกรต่างยืนยันว่าทำให้ผลผลิตดีขึ้น

• ความมั่นคงทางอาหารในครัวเรือน

ในมุมของการใช้ประโยชน์ในครัวเรือน หลายชุมชนนำปลาหมอคางดำมาทำแปรรูปเป็นอาหารได้หลายเมนู จากวัตถุดิบธรรมดาสู่เมนูๆ ในครัวทั้งการทอด แกง ผัด  มาเป็นการแปรรูปเป็นสินค้าประจำชุมชน ยกตัวอย่าง ปลาแดดเดียวที่เพิ่มราคาให้ปลาต่างถิ่นที่คนไม่ต้องการให้เป็นกิโลกรัมละ 200 บาท  การแปรรูปเป็นของกินเล่น อย่างข้าวตังหน้าปลาหยอง  หรือทำเป็นปลาส้ม ปลาร้า หรือหมักเป็นน้ำปลา ในอนาคต อาจมีการพัฒนาผลิตภัณฑ์แปรรูปจากปลาหมอคางดำ ที่สามารถเพิ่มรายได้ให้กับชุมชนได้มากขึ้น

• การแปรรูปและสร้างมูลค่า

นอกจากนี้ การวิจัยเพื่อยกระดับปลาหมอคางดำสู่ผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง อย่างนักวิจัยจากสถาบันเทคโนโลยีราชมงคล ธัญบุรี สามารถแปรรูปจากเศษปลา เช่น ก้าง หัว หาง หรือเกล็ด ให้กลายเป็น ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร แคลเซียมชีวภาพ ที่สามารถต่อยอดเป็นระดับอุตสาหกรรมได้

การใช้ประโยชน์จากปลาหมอคางดำไม่ได้ทำให้ปัญหาของปลาต่างถิ่นหายไปทันที แต่สะท้อนให้เห็นว่าชุมชนไทยที่พยายามหาทางออก และเลือกวิธีจัดการปลาต่างถิ่นอย่างเหมาะสม โดยใช้ความคิดสร้างสรรค์ในการใช้ประโยชน์ทั้งในครัวเรือน ภาคเกษตร และอาชีพประมง อย่างเป็นรูปธรรม อย่างที่เคยทำสำเร็จแล้วกับหอยเชอรี่ ตั๊กแตนปาทังก้า

ยิ่งปลามีราคา หรือเป็นที่ต้องการของตลาด เป็นการส่งเสริมให้เกิดการจับปลาออกจากแหล่งน้ำอย่างต่อเนื่อง เป็นการควบคุมจำนวนปลาต่างถิ่นได้อย่างมีประสิทธิภาพ