รู้จัก “ตัวคุ่น” หรือริ้นดำ อาการหลังถูกกัด และการดูแลเบื้องต้น

"ตัวคุ่น" หรือที่หลายคนรู้จักในชื่อ "ริ้นดำ" (Black flies) เป็นแมลงตัวจิ๋วที่ดูเผินๆ คล้ายแมลงหวี่ แต่พิษสงของมันกลับสวนทางกับขนาด เพราะนี่คือแมลงที่ไม่ได้แค่ "เจาะ" แต่ใช้พฤติกรรม "กัดฉีก" ผิวหนังเพื่อดูดเลือด จนทำให้เกิดแผลที่คันคะเยอและรอยดำที่ฝังรากลึกนานนับเดือน

ตัวคุ่นพบได้ที่ไหนและเมื่อไหร่?

ตัวคุ่นมักอาศัยอยู่ในสภาพแวดล้อมที่เฉพาะเจาะจง ดังนี้

• แหล่งธรรมชาติที่ชุ่มชื้น: พบมากในป่าเขาที่มีความชื้นสูง ใกล้ลำธารหรือน้ำตกที่สะอาดและมีน้ำไหลเชี่ยว
• พื้นที่ยอดนิยมในไทย: มักพบในแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติทางภาคเหนือและภาคใต้ อาศัยอยู่ที่ราบในพื้นที่ชนบทหรือที่สูงบนดอย
• ช่วงเวลาที่ระบาด: มักพบมากในช่วงปลายฤดูหนาวต่อฤดูร้อน และชอบออกหากินในช่วงกลางวัน 

อาการเมื่อโดนตัวคุ่นกัด

1. จุดเลือดออก: เมื่อโดนกัดจะพบ จุดเลือดแดงสด เล็กๆ บนผิวหนังทันที

2. อาการคันที่ล่าช้า: จะไม่คันทันที แต่จะเริ่มคันรุนแรงมากในวันถัดไป

3. ลักษณะตุ่ม: แผลจะกลายเป็นตุ่มแดง นูนแข็ง บางรายอาจเป็นตุ่มใสหรือมีน้ำเหลืองไหล

4. ปฏิกิริยาของร่างกาย: บางคนอาจมีอาการที่เรียกว่า "Black fly fever" คือมีอาการปวดศีรษะ เป็นไข้ คลื่นไส้ หรือต่อมน้ำเหลืองโต

5. รอยดำ: มักทิ้งรอยดำฝังลึกไว้บนผิวหนังเป็นเวลานานหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน

วิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้น

• ห้ามเกาเด็ดขาด
• ล้างบริเวณที่โดนกัดด้วยสบู่และน้ำสะอาดทันที
• ประคบเย็นเพื่อลดบวม
• หากอาการผิดปกติควรพบแพทย์ บางรายอาจมีอาการแทรกซ้อนกับโรคประจำตัว หรือติดเชื้อ เช่น แผลเป็นหนอง, ปวดบวมแดงร้อน, มีไข้, หายใจลำบาก หรือหน้าและปากบวม

 

หากต้องเดินทางไปบริเวณที่เสี่ยงต่อการพบตัวคุ่น เช่น แหล่งน้ำ ป่าเขา

• การแต่งกาย: สวมเสื้อแขนยาว กางเกงขายาว ถุงเท้า และเสื้อผ้าที่มิดชิด

• เลือกสีเสื้อผ้า: เลี่ยงเสื้อผ้าสีเข้ม (น้ำเงิน, ดำ) เพราะดึงดูดตัวคุ่นได้ดี ควรใส่เสื้อผ้าสีอ่อนแทน

• ใช้ยาทากันแมลง/ยาทากันยุง