มหันตภัย (เงียบ) ใกล้ตัว ... ขยะอิเล็กทรอนิกส์

ในช่วง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา ต้องยกเครดิตให้กับ พล.ต.อ.วิระชัย ทรงเมตตา รองผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ที่ออกมาเปิดประเด็นปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์อีกครั้ง เพราะความจริงแล้ว ปัญหาขยะ ... ขยะ ... แบบนี้ ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น มันเป็นปัญหาเดิม ๆ ที่ยังไม่มีทางแก้ไขได้สักที ถ้าจำกันได้หลายปีก่อนก็เคยมีข่าวลักษณะนี้ออกมา โฟกัสปริมาณขยะในประเทศที่บางพื้นที่มีปริมาณขยะสูงเท่าตึก 5-6 ชั้น จนเป็นที่ตกอกตกใจกันมาแล้ว แต่คราวนี้สารพัดกระแสขยะ ออกมาทำนองประเทศไทยแหล่งทิ้งขยะโลก , ขยะนำเข้าทะลักไทย , ทุนจีนยึดไทยแหล่งทิ้งขยะและสำแดงเท็จนำเข้า ฯลฯ

ไม่ว่าข่าวจะออกมาทางไหน แต่ถ้าเป็นเรื่องขยะอันตราย ... ล้วนแต่เป็นภัยใกล้ตัวที่เกิดขึ้นต่อคนไทยทั้งหมด หากไม่มีการดูแลตลอดเส้นทางเดินของขยะอย่างถูกต้องถูกวิธี




ขยะ 2 ส่วน ล้วนอันตราย
จะขอตั้งข้อสังเกตเรื่องของขยะออกเป็น 2 ส่วนหลัก ส่วนแรก เป็นเรื่องของขยะชุมชน อยากให้ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องหันมามองพร้อมกัน ถึงภัยใกล้ตัวที่เกิดจากขยะชุมชน เพราะทุกวันนี้หลักปฏิบัติผิดมาตั้งแต่การทิ้งขยะที่บ้าน ที่ไม่มีการคัดแยกประเภทขยะมาจากบ้าน ทำให้เศษอาหาร ชิ้นส่วนพลาสติก แบตเตอรี่ ถ่ายไฟฉาย หลอดไฟ ยังอยู่ในถังขยะใบเดียวกัน เมื่อขยะทั่วไปถูกนำไปกองทิ้งรวมกันในบ่อขยะชุมชน สุดท้ายปัญหาที่ตามมา คือ บ่อทิ้งขยะตามชุมชนมีสารปนเปื้อนเกิดขึ้น ไม่เพียงเท่านั้น ซาเล้งที่ยึดอาชีพเก็บขยะคัดแยกส่งโรงงานรีไซเคิล หาเช้ากินค่ำ อาจได้รับอันตรายจากการสัมผัสสารปนเปื้อนจากแบตเตอรี่ ถ่านไฟฉาย ทิ้งแล้วเกิดโลหะหนักที่เป็นพิษ

ไล่กันตั้งแต่ สารอันตราย ทั้งสารตะกั่ว มีผลต่อการพัฒนาทางสมองของเด็ก สารหนู ก่อมะเร็งที่ผิวหนัง แมงกานิส มีผลต่อระบบประสาท กล้ามเนื้อกระตุก สารปรอทเกิดผลกระทบต่อโรคทางพันธุกรรม สารแคดเมียมเกิดโรคกระดูกพรุน เป็นต้น




ข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษ ระบุว่า ปัจจุบันมีปริมาณขยะชุมชนทั่วประเทศรวมทั้งสิ้น 33 ล้านตัน ในจำนวนนี้ แบ่งประเภทออกเป็นขยะชุมชนไม่อันตราย 27 ล้านตันต่อปี ขยะชุมชนอันตราย 2 แสนตันต่อปี (เช่น แบตเตอรี่ ถ่านไฟฉาย หลอดไฟ) และขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) เช่น คอมพิวเตอร์ ทีวี ตู้เย็น ฯลฯ อีก 4 แสนตันต่อปี




ยึดไทยแหล่งคัดแยกขยะ
ส่วนที่ 2 ขยะอุตสาหกรรม ซึ่งมีเกิดขึ้นหลายประเภท ทั้งขยะพลาสติก ขยะโลหะ ชิ้นส่วนต่าง ๆ รวมถึงซากอุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ และอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นในประเทศ และบางส่วนเกิดจากการนำเข้าของเสียอิเล็กทรอนิกส์ภายใต้อนุสัญญาบาเซล สำหรับโรงงานที่ประสงค์นำเข้ามาเป็นวัตถุดิบในโรงงานของตนเองเท่านั้น และไม่สามารถนำไปขายหรือจำหน่ายต่อให้ผู้อื่นหรือโรงงานอื่นได้ และต้องมีปริมาณที่นำเข้าสอดคล้องกับกำลังการผลิตของโรงงาน

แต่จะด้วยข้อกฎหมายที่อ่อน หรือ เปิดช่องโหว่ หรือด้วยกำลังเจ้าหน้าที่ ทั้งจากกรมศุลกากร กรมโรงงานอุตสาหกรรม หรืออุตสาหกรรมจังหวัดตรวจตราไม่ทั่วถึง จนทำให้ซากขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่จัดอยู่ในประเภทขยะอันตราย มีการลักลอบนำเข้ามาอย่างต่อเนื่อง




ข้อมูลบางแห่ง ระบุว่า ส่วนใหญ่พบว่า เป็นทุนต่างชาติ หวังใช้ไทยเป็นแหล่งคัดแยก สกัดขยะ ก่อนที่จะนำส่วนที่มีค่าไปขายต่อหรือส่งกลับไปยังประเทศตัวเอง โดยเฉพาะจีน ที่เมื่อปี 2560 รัฐบาลออกมาประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ ทำให้ทุนจีนออกมาตั้งโรงงานประเภท 105 (คัดแยกขยะ) และประเภท 106 (รีไซเคิลขยะ) ในประเทศไทยจำนวนมาก มีทั้งถูกต้องตามกฎหมายและไม่ถูกต้อง ที่สำคัญบางบริษัทมีการกำจัดขยะที่ไม่เกิดประโยชน์ทิ้งแบบผิด ๆ หวังลดต้นทุน แต่กลับสร้างปัญหามลพิษขึ้นในประเทศไทย

อีกทั้ง ผลกระทบต่อสุขภาพของคนในโรงงานและชุมชนในพื้นที่ที่สะสมสารพิษในรูปแบบสัมผัส สูดดมควันพิษ บริโภคน้ำตามแหล่งน้ำที่อยู่ใกล้บ่อกำจัดขยะ จนเกิดผลกระทบต่อสุขภาพในเวลาต่อมา หรือสะสมจนเกิดโรคภัยในระยะยาว




ข้อมูลจากกรมโรงงานอุตสาหกรรม ระบุว่า ในปี 2561 จะนำขยะอุตสาหกรรมเข้าระบบทั้งสิ้น 31 ล้านตัน ในจำนวนนี้แบ่งเป็นขยะอุตสาหกรรมไม่อันตราย จำนวน 29 ล้านตัน เป็นขยะอุตสาหกรรมอันตรายซึ่งรวมซากขยะอิเล็กทรอนิกส์แล้ว รวมทั้งสิ้น 2 ล้านตัน เป็นตัวเลขที่อยู่ในระบบ




ถึงเวลาโด๊ปยาแรงได้หรือยัง
ที่น่าหนักใจ ไม่มีใครตอบได้ว่า ปัจจุบัน ปริมาณซากขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่อยู่นอกระบบนั้น แท้จริงแล้วมีจำนวนเท่าไหร่! และมีการบริหารจัดการขยะอย่างถูกวิธีหรือไม่ ก็ไม่มีใครรู้ทั้งหมด เมื่อกระแสข่าวตีแผ่แรงจนกลายเป็นประเด็นใหญ่โตทีไร เจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ตรวจสอบก็เจอปัญหาทุกครั้ง ถ้าไม่เป็นข่าวก็ไม่พบปัญหา

ซ้ำร้ายวันนี้ บางหมู่บ้าน บางจังหวัด ทำอาชีพคัดแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์กันทั้งหมู่บ้าน มีรายได้เป็นกอบเป็นกำมานานนับสิบ ๆ ปี มีใครเข้าไปดูแลให้ความรู้ตรงนี้หรือไม่ อีกทั้งบทลงโทษสำหรับผู้ที่ลักลอบนำเข้าซากขยะอิเล็กทรอนิกส์และผู้กำจัดขยะอย่างผิดวิธี ควรจะเพิ่ม 'ยาแรง' ในการลงโทษอย่างไร ให้เกิดการตื่นตัวมากขึ้นกว่านี้




จากประสบการณ์ที่ผ่านมา พอมีปัญหาที ก็รณรงค์กันที จะเห็นหน่วยงานต่าง ๆ ออกมาโชว์แอกชันทำนั่นนี่ โหนกระแสข่าวกันไปวัน ๆ และสุดท้ายการแก้ไขปัญหาก็ไปไม่ถึงฝั่ง และในที่สุด ก็กลับมาสู่วังวนเดิม ๆ อีก วนเวียนกันอยู่แบบนี้ร่ำไป

ก็ได้แต่หวังว่า ร่างพระราชบัญญัติการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์และซากผลิตภัณฑ์อื่น พ.ศ. .... ที่กรมควบคุมมลพิษเสนอเข้าสู่การพิจารณาในชั้นของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) จะออกมาเร็ววัน




โดย พ.ร.บ. นี้ จะคุมไปถึงตั้งแต่ผู้นำเข้า ผู้ผลิตต้นทาง ผู้จำหน่ายขายสินค้าออกไป จนไปถึงผู้บริโภค และสุดท้ายกลายเป็นซากขยะที่เกิดขึ้นตามครัวเรือน ก็มีหน้าที่รวบรวมซากผลิตภัณฑ์ของตัวเองกลับเข้าสู่ระบบ จะด้วยวิธีการใด หรือไปตั้งจุดรับตรงไหน ต้องมีการนำซากกลับมาสู่ขบวนการรีไซเคิลและส่วนที่ไม่เกิดประโยชน์ก็ต้องนำไปกำจัดให้ถูกต้อง ถูกวิธี


……………….
รายงานพิเศษ โดย TATA007

ข่าวที่เกี่ยวข้อง :
● เตือนคนไทย! ขยะอิเล็กทรอนิกส์ มัจจุราชเงียบตายผ่อนส่ง
● ขยะอิเล็กทรอนิกส์ล้นเมือง! ยอดพุ่งกว่า 4 แสนตัน - ห่วงคัดแยกผิดวิธี