
เกษตรฯ ลุยตรวจ 250 จุด ล่าสารหนูปนเปื้อน 3 ลุ่มน้ำเหนือ คาดรู้ผล 2 สัปดาห์
เกษตรฯ ระดมทีมปูพรมเก็บตัวอย่างดิน-น้ำ 250 จุด ลุ่มน้ำกก-สาย-รวก ตรวจสารหนูและโลหะหนัก 5 ชนิด คาดรู้ผลใน 1-2 สัปดาห์ พร้อมงัดมาตรการรับมือ แบ่งโซนเสี่ยงแดง-เหลือง-เขียว สกัดผลกระทบเกษตรกรและผู้บริโภค
KEY
POINTS
- กระทรวงเกษตรฯ เตรียมส่งเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างดินและน้ำรวม 250 จุด ใน 3 ลุ่มน้ำภาคเหนือ (กก, สาย, รวก) เพื่อตรวจหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อน
- การเก็บตัวอย่างจะดำเนินการระหว่างวันที่ 23-25 พฤศจิกายน และคาดว่าจะทราบผลการตรวจวิเคราะห์ได้ภายใน 1-2 สัปดาห์
- การตรวจสอบครั้งนี้เป็นการยกระดับการทำงานหลังกรมควบคุมมลพิษรายงานพบสารปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐานในระดับสูง
- มีแผนรองรับผลตรวจโดยแบ่งพื้นที่เป็น 3 ระดับ (แดง-เหลือง-เขียว) เพื่อบริหารจัดการความเสี่ยง เช่น การปรับเปลี่ยนไปปลูกพืชที่ไม่ใช่อาหารในพื้นที่ปนเปื้อนสูง
20 พฤศจิกายน 2569 นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยว่า ได้รับมอบหมายจากนายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ให้เข้าร่วมประชุมคณะกรรมการป้องกันและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติในพื้นที่ภาคเหนือ ครั้งที่ 2/2569 เพื่อติดตามและรายงานความคืบหน้ามาตรการป้องกันและแก้ไขปัญหาสารปนเปื้อนในพื้นที่ภาคเหนือ โดยมีนายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานการประชุมผ่านระบบออนไลน์ พร้อมด้วยนายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้าร่วม
ทั้งนี้ กระทรวงเกษตรฯ ได้ติดตามเฝ้าระวังความเสี่ยงจากสารหนูและโลหะหนักในพื้นที่ลุ่มน้ำกก ลุ่มน้ำสาย ลุ่มน้ำรวก และพื้นที่เกี่ยวข้องมาอย่างต่อเนื่อง โดยในช่วงปี 2568 ถึงเดือนกันยายน 2569 หน่วยงานในสังกัด 7 หน่วยงาน ได้แก่ กรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร กรมการข้าว กรมประมง กรมปศุสัตว์ กรมชลประทาน และกรมส่งเสริมการเกษตร ได้สุ่มตรวจตัวอย่างดินและน้ำรวมกว่า 800 ตัวอย่าง และตรวจสอบตัวอย่างผลผลิตทางการเกษตรกว่า 600 ตัวอย่าง
อย่างไรก็ตาม การตรวจสอบที่ผ่านมาเป็นการดำเนินงานตามภารกิจของแต่ละหน่วยงาน ขณะที่กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รายงานสถานการณ์พบสารหนูและโลหะหนักในพื้นที่ลุ่มน้ำดังกล่าวเกินค่ามาตรฐานในระดับสูง จึงจำเป็นต้องยกระดับการทำงานให้เป็นระบบเดียวกัน มีมาตรฐานการเก็บตัวอย่างและตรวจวิเคราะห์ที่สอดคล้องกัน เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องและนำไปใช้กำหนดมาตรการแก้ไขได้อย่างตรงจุด
สำหรับแนวทางดำเนินงาน กระทรวงเกษตรฯ ได้กำหนดมาตรการสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่
1. กำหนดมาตรฐานการเก็บตัวอย่างดินและน้ำ มอบหมายให้กรมพัฒนาที่ดินจัดทำคู่มือการสุ่มเก็บตัวอย่างดินและน้ำให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน พร้อมจัดเก็บข้อมูลสำคัญ เช่น ชื่อเจ้าของแปลง วันที่เก็บตัวอย่าง และพิกัดพื้นที่ เพื่อให้สามารถเชื่อมโยงข้อมูลและนำมาวิเคราะห์ร่วมกันผ่านระบบแผนที่เกษตรเพื่อการบริหารจัดการเชิงรุก (Agri-Map)
2. ตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อน 5 ชนิดด้วยมาตรฐานเดียวกัน มอบหมายให้ห้องปฏิบัติการที่มีความพร้อมของกรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร และกรมการข้าว ตรวจวิเคราะห์ตัวอย่างดินและน้ำ โดยกำหนดให้ตรวจสารปนเปื้อน 5 ชนิดพร้อมกัน ได้แก่ สารหนู (As) ตะกั่ว (Pb) แคดเมียม (Cd) ทองแดง (Cu) และปรอท (Hg) เพื่อให้ผลการตรวจมีมาตรฐานและสามารถเปรียบเทียบข้อมูลระหว่างหน่วยงานได้
3. ปูพรมเก็บตัวอย่าง 250 จุด เร่งทราบผลภายใน 1–2 สัปดาห์ กระทรวงเกษตรฯ เตรียมส่งเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่เก็บตัวอย่างดินและน้ำในแปลงเกษตรกรระหว่างวันที่ 23–25 พฤศจิกายน 2569 รวม 250 จุด แบ่งเป็นพื้นที่ลุ่มน้ำกก 150 จุด ลุ่มน้ำสาย 50 จุด และลุ่มน้ำรวก 50 จุด โดยให้กรมส่งเสริมการเกษตรประสานเจ้าหน้าที่ในพื้นที่อำนวยความสะดวกและนำชุดปฏิบัติการเข้าถึงจุดเก็บตัวอย่างเป้าหมาย
จากนั้นจะเร่งจัดส่งตัวอย่างไปยังห้องปฏิบัติการของกรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร และกรมการข้าว ภายในวันที่ 27 พฤศจิกายน 2569 คาดว่าจะทราบผลภายใน 1–2 สัปดาห์
กรมชลฯ สุ่มตรวจลุ่มน้ำ 83 จุด
นอกจากนี้ กรมชลประทานจะสุ่มเก็บตัวอย่างน้ำในระบบชลประทานบริเวณใกล้เคียงพื้นที่ลุ่มน้ำกก ลุ่มน้ำสาย และลุ่มน้ำรวก อีก 83 จุด ขณะที่กรมประมงจะตรวจติดตามพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ส่วนกรมปศุสัตว์จะตรวจวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักที่อาจปนเปื้อนในปศุสัตว์ ขณะเดียวกัน องค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ (FAO) เตรียมสนับสนุนผู้เชี่ยวชาญร่วมตรวจสอบและประเมินการปนเปื้อนโลหะหนักและสารอันตรายอื่น ๆ ในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ถูกต้องและเป็นปัจจุบัน นำไปสู่การวางแผนแก้ไขปัญหาอย่างบูรณาการ และคุ้มครองความปลอดภัยด้านอาหาร
4. วางมาตรการรองรับ 3 ระดับ ครอบคลุมพื้นที่เสี่ยงและพื้นที่ปลอดภัย กระทรวงเกษตรฯ กำหนดแนวทางบริหารจัดการพื้นที่ตามผลการตรวจวิเคราะห์และการประมวลผลผ่านระบบ Agri-Map แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่
- พื้นที่สีแดง: หากตรวจพบสารหนูและโลหะหนักในดินหรือน้ำเกินค่ามาตรฐาน จะพิจารณาปรับเปลี่ยนจากการปลูกพืชอาหารเป็นพืชที่ไม่ใช่อาหาร เช่น ยางพารา ไม้ดอกไม้ประดับ รวมถึงประสานองค์การอุตสาหกรรมป่าไม้ (อ.อ.ป.) ส่งเสริมการปลูกไม้เศรษฐกิจชนิดอื่นที่เหมาะสม
- พื้นที่สีเหลือง (Buffer Zone): กำหนดเป็นพื้นที่กันชน พร้อมวางมาตรการเฝ้าระวังและป้องกันการแพร่กระจายของสารปนเปื้อนจากพื้นที่เสี่ยงไปยังพื้นที่เกษตรกรรมใกล้เคียง
- พื้นที่สีเขียว: เป็นพื้นที่ที่ยังไม่พบผลกระทบ โดยจะเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง พร้อมสื่อสารข้อมูลเชิงรุกผ่านกรมส่งเสริมการเกษตร เพื่อสร้างความเข้าใจและความเชื่อมั่นให้แก่เกษตรกรและประชาชนเกี่ยวกับคุณภาพและมาตรฐานความปลอดภัยของสินค้าเกษตร
นอกจากนี้ ยังมอบหมายให้กรมพัฒนาที่ดินดำเนินการขุดบ่อจิ๋ว เพื่อเป็นแหล่งน้ำทางเลือกให้เกษตรกร ลดการพึ่งพาน้ำจากแหล่งน้ำที่มีความเสี่ยงปนเปื้อน พร้อมจัดเตรียมองค์ความรู้ด้านการปรับสภาพและฟื้นฟูบำรุงดิน เพื่อถ่ายทอดให้เกษตรกรนำไปใช้ในพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม ส่วนด้านการประมง กรมประมงรายงานว่า การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเชิงพาณิชย์ไม่ได้ดำเนินการในพื้นที่ลุ่มน้ำดังกล่าว จึงยังมีความเชื่อมั่นในความปลอดภัยของผลผลิตจากระบบเพาะเลี้ยงเชิงพาณิชย์ อย่างไรก็ตาม ได้กำชับให้ติดตามเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดต่อไป
ตั้งวอร์รูมช่วยเกษตรกร-สร้างความเชื่อมั่นอาหารปลอดภัย
นางสาวปิยะรัฐชย์กล่าวเพิ่มเติมว่า แม้ผลการติดตามที่ผ่านมาไม่พบความผิดปกติอย่างมีนัยสำคัญ แต่เมื่อได้รับรายงานจากกรมควบคุมมลพิษว่าพื้นที่ลุ่มน้ำกก ลุ่มน้ำสาย และลุ่มน้ำรวก มีปริมาณสารหนูและโลหะหนักเกินค่ามาตรฐานในระดับสูง กระทรวงเกษตรฯ จึงจัดตั้งศูนย์เฝ้าระวังและติดตามความเสี่ยงจากการปนเปื้อนสารหนูและโลหะหนักในพื้นที่ดังกล่าว โดยบูรณาการหน่วยงานในสังกัด 7 หน่วยงาน ได้แก่ กรมวิชาการเกษตร กรมการข้าว กรมประมง กรมปศุสัตว์ กรมชลประทาน กรมส่งเสริมการเกษตร และกรมส่งเสริมสหกรณ์ โดยมีกรมพัฒนาที่ดินทำหน้าที่ฝ่ายเลขานุการ
ทั้งนี้ จะใช้ศูนย์ดังกล่าวเป็นกลไกหลักในการติดตาม ตรวจสอบ และประเมินสถานการณ์อย่างใกล้ชิด พร้อมใช้ระบบ Agri-Map เชื่อมโยงข้อมูลเพื่อกำหนดมาตรการแก้ไขปัญหาอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีเป้าหมายสำคัญในการป้องกันความเสี่ยง ลดผลกระทบต่อพื้นที่เพาะปลูกและเกษตรกร ตลอดจนสร้างความเชื่อมั่นให้ประชาชนมั่นใจในความปลอดภัยของสินค้าเกษตรและอาหารไทย







