ข้าวเปลือกหอมมะลิพุ่ง 1.8 หมื่นบาทต่อตัน “เจียเม้ง” อัดพรีเมียม 750 บาท ดันข้าวยั่งยืนบุกโลก

สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย นำคณะ โดยนายชูเกียรติ โอภาสวงศ์ คือ นายกกิตติมศักดิ์ ,นายโชคชัย เศรษฐีวรรณ อุปนายกสมาคม รักษาการนายกสมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย ,นายวิจักร วิเศษน้อย ที่ปรึกษาคณะกรรมการ และผู้ประกอบการค้าข้าวกว่า 40 คน ลงพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานี ระหว่างวันที่ 29–31 ตุลาคม 2569 สำรวจสถานการณ์ผลผลิตข้าวนาปี ปีเพาะปลูก 2569/70 ติดตามการรับซื้อข้าวเปลือก และประเมินทิศทางตลาดข้าวไทยฤดูกาลใหม่ ท่ามกลางการแข่งขันรับซื้อที่ผลักดันราคาข้าวเปลือกในพื้นที่ปรับตัวสูงขึ้น ขณะที่ผู้ส่งออกเผชิญแรงกดดันจากต้นทุนวัตถุดิบ

ภารกิจวันแรก คณะเข้าศึกษาดูงานบริษัท บางซื่อโรงสีไฟเจียเม้ง จำกัด (BSCM) อำเภอเดชอุดม ซึ่งเป็นผู้ประกอบการโรงสีและผู้ส่งออกข้าวหอมมะลิที่ขับเคลื่อนการผลิตข้าวตามมาตรฐาน Sustainable Rice Platform (SRP) หรือ “ข้าวยั่งยืน” โดยมุ่งยกระดับตั้งแต่การเพาะปลูก การบริหารจัดการต้นทุน การสีแปรรูป ไปจนถึงการส่งออก เพื่อเพิ่มมูลค่าข้าวไทยและตอบโจทย์ความต้องการของตลาดโลกที่ให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน

ราคาข้าวเปลือกพุ่งแตะ 1.8 หมื่นบาทต่อตัน

การลงพื้นที่ครั้งนี้มุ่งติดตามทิศทางผลผลิตข้าวหอมมะลิและข้าว กข 15 ซึ่งเป็นข้าวสำคัญของภาคอีสานตอนล่าง ก่อนผลผลิตทยอยออกสู่ตลาดในช่วงต้นเดือนพฤศจิกายน โดยข้อมูลจากการสำรวจและแลกเปลี่ยนกับผู้ประกอบการในพื้นที่ระบุว่า ราคาข้าวเปลือกต้นฤดูเปิดตลาดที่ประมาณ 14,000–15,000 บาทต่อตัน ก่อนขยับขึ้นสูงสุดในระดับ 18,000 บาทต่อตัน ความขื้น 15%

ปัจจัยสำคัญมาจากการแข่งขันรับซื้อระหว่างโรงสีท้องถิ่นกับผู้ซื้อรายใหญ่ ที่เข้ามาเปิดจุดรับซื้อในพื้นที่ ส่งผลให้ราคาข้าว กข 15 ปรับเพิ่มขึ้นประมาณ 2 บาทต่อกิโลกรัม ตามข้อมูลที่ได้รับจากผู้ประกอบการ โดยพื้นที่อำเภอเดชอุดมและบริเวณใกล้เคียงคาดว่าจะเข้าสู่ช่วงเก็บเกี่ยวข้าว กข 15 ในช่วงประมาณวันที่ 3–4 พฤศจิกายน 2569

สถานการณ์ดังกล่าวช่วยเพิ่มโอกาสสร้างรายได้ให้เกษตรกร แต่ในอีกด้านหนึ่ง ราคาวัตถุดิบที่สูงขึ้นทำให้โรงสีและผู้ส่งออกต้องบริหารความเสี่ยงด้านต้นทุนอย่างใกล้ชิด การเพิ่มคุณภาพและสร้างความแตกต่างของสินค้า จึงเป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญในการรักษาขีดความสามารถการแข่งขันของข้าวไทยในตลาดต่างประเทศ

“เจียเม้ง” ปักธงข้าวยั่งยืน SRP ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต

ดร.วัลลภ มานะธัญญา ประธานกรรมการบริหารกลุ่มบริษัท บางซื่อโรงสีไฟเจียเม้ง จำกัด  นำเสนอแนวทางดำเนินโครงการ Sustainable Rice Platform (SRP) ซึ่งเป็นมาตรฐานการผลิตข้าวอย่างยั่งยืนที่ให้ความสำคัญกับการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ และการยกระดับคุณภาพชีวิตเกษตรกร

แนวทางดังกล่าวครอบคลุมการตรวจวิเคราะห์ดินก่อนเพาะปลูก เพื่อให้เกษตรกรใช้ปุ๋ยตามความต้องการของพืช ลดการใช้ปัจจัยการผลิตเกินความจำเป็น รวมถึงการจัดการน้ำด้วยวิธีเปียกสลับแห้ง (AWD) ในพื้นที่ที่เหมาะสม การควบคุมการใช้สารเคมี และการงดเผาฟางข้าวและตอซัง เพื่อลดการปล่อยมลพิษทางอากาศ โดยเฉพาะฝุ่น PM 2.5 และก๊าซเรือนกระจก มาตรฐานยังให้ความสำคัญกับประเด็นสังคมและแรงงาน เช่น การไม่ใช้แรงงานเด็ก การคุ้มครองแรงงานหญิงตั้งครรภ์จากการสัมผัสสารเคมี และการอนุรักษ์สัตว์ป่าในพื้นที่เกษตรกรรม เพื่อให้กระบวนการผลิตข้าวมีความรับผิดชอบตลอดห่วงโซ่อุปทาน

พลิกวิธีทำนาสู่ “นาหยอด” ผลผลิตเกิน 600 กก.ต่อไร่

BSCM เดินหน้าพัฒนาแนวทางการผลิตข้าวตามมาตรฐาน SRP ในพื้นที่อำเภอเดชอุดมต่อเนื่องมานานกว่า 4 ปี โดยมีแปลงทดลองเพื่อศึกษาช่วงเวลาปลูกและวิธีจัดการแปลงนาให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ ควบคู่กับการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ร่วมกับปุ๋ยเคมีตามผลวิเคราะห์ดินข้อมูลจากทีมส่งเสริมการเกษตรของบริษัทระบุว่า การปรับระบบการผลิตและจัดการปัจจัยการผลิตช่วยเพิ่มผลผลิตในแปลงทดลอง จากเดิมประมาณ 2 ตันเป็น 4 ตัน และการทดลองรอบเต็มสามารถสร้างผลผลิตรวมได้ถึง 9 ตัน

ขณะเดียวกัน บริษัทส่งเสริมให้เกษตรกรในเครือข่ายปรับวิธีปลูกจากระบบเดิมมาเป็น “นาหยอด” หรือ Direct Seeding เพื่อลดการใช้เมล็ดพันธุ์และค่าแรงงานในการตกกล้าและถอนกล้า พร้อมใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน ส่งผลให้ผลผลิตเฉลี่ยของเกษตรกรในโครงการเพิ่มขึ้นเกิน 600 กิโลกรัมต่อไร่ โดยในปีแรกของการดำเนินโครงการ ผลผลิตเพิ่มขึ้น 12% และต้นทุนการผลิตลดลง 9% ตามข้อมูลของบริษัท

จ่ายพรีเมียม 750 บาทต่อตัน จูงใจเกษตรกรรักษามาตรฐาน

อีกกลไกสำคัญที่ช่วยสร้างแรงจูงใจให้เกษตรกรเข้าร่วมโครงการ คือการรับซื้อข้าวโดยให้เงินพรีเมียมเพิ่มอีก 750 บาทต่อตันจากราคารับซื้อปกติ ภายใต้เงื่อนไขการปฏิบัติตามมาตรฐานที่กำหนด นอกจากผลตอบแทนที่เพิ่มขึ้น เกษตรกรยังได้รับการสนับสนุนจากเจ้าหน้าที่ภาคสนามของบริษัท ทั้งการให้คำแนะนำด้านการจัดการดิน การใช้ปุ๋ย การควบคุมศัตรูพืช และการปฏิบัติตามขั้นตอนการผลิต รวมถึงการจัดทำบันทึกข้อมูลแปลงนาเพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้

การกำหนดขั้นตอนการผลิตที่ชัดเจนตั้งแต่การเพาะปลูกไปจนถึงการเก็บเกี่ยว เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้การผลิตข้าว SRP สามารถรักษาคุณภาพและผ่านกระบวนการตรวจประเมินตามมาตรฐานได้ โดยเกษตรกรต้องปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านการใช้สารเคมี การจัดการฟางและตอซัง และการบันทึกข้อมูลอย่างต่อเนื่อง

แยกสายการผลิต ดันข้าวหอมมะลิประณีตสู่ตลาดโลก

ในขั้นตอนแปรรูป BSCM แยกคลังจัดเก็บข้าวเปลือกและสายการผลิตข้าว SRP ออกจากข้าวทั่วไป เพื่อรองรับการตรวจสอบย้อนกลับและการตรวจประเมินมาตรฐาน ตั้งแต่การรับซื้อ การเก็บรักษา การสีแปรรูป ไปจนถึงการบรรจุและส่งออก บริษัทระบุว่า ปัจจุบันข้าว SRP ที่ผลิตได้ส่งออกไปยังตลาดต่างประเทศทั้งหมด โดยตลาดกลุ่มนี้ให้ความสำคัญกับกระบวนการผลิตที่คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมและสังคม ขณะที่ตลาดในประเทศยังมีข้อจำกัดจากต้นทุนการตรวจรับรองและราคาจำหน่ายที่สูงกว่าข้าวทั่วไป

แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับการสร้างแบรนด์ข้าวหอมมะลิไทยแบบประณีต ซึ่งเชื่อมโยงคุณภาพตั้งแต่พันธุ์ข้าว การเพาะปลูก การสีแปรรูป ไปจนถึงการส่งมอบสินค้าให้ผู้บริโภคในต่างประเทศ โดย BSCM มุ่งต่อยอดจุดแข็งด้านคุณภาพข้าวหอมมะลิไทยและมาตรฐานการผลิต เพื่อเพิ่มมูลค่าและสร้างความแตกต่างจากการแข่งขันด้านราคาเพียงอย่างเดียว

เล็งต่อยอดคาร์บอนเครดิต เพิ่มรายได้ใหม่ให้ชาวนา

สำหรับทิศทางในอนาคต BSCM อยู่ระหว่างศึกษาการคำนวณปริมาณการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการทำนาแบบประหยัดน้ำและการงดเผาตอซัง เพื่อเตรียมความพร้อมต่อยอดสู่การซื้อขายคาร์บอนเครดิตในภาคเกษตรกรรม หากสามารถพัฒนาระบบวัดผลและดำเนินการตามหลักเกณฑ์การรับรองที่เกี่ยวข้องได้ คาร์บอนเครดิตอาจเป็นอีกช่องทางหนึ่งในการสร้างรายได้เสริมให้เกษตรกร นอกเหนือจากผลตอบแทนจากผลผลิตและเงินพรีเมียม ขณะเดียวกันยังช่วยยกระดับข้าวไทยให้ตอบโจทย์มาตรฐานด้านสิ่งแวดล้อมของตลาดโลก

อย่างไรก็ดีในการลงพื้นที่อุบลราชธานีของสมาคมผู้ส่งออกข้าวไทยครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงการติดตามผลผลิตและราคาข้าวนาปีฤดูกาลใหม่ แต่ยังสะท้อนโจทย์สำคัญของอุตสาหกรรมข้าวไทยในการเปลี่ยนจากการแข่งขันด้านปริมาณและราคา ไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยคุณภาพ มาตรฐานความยั่งยืน และการเชื่อมโยงผลประโยชน์ตลอดห่วงโซ่ ตั้งแต่เกษตรกร โรงสี ไปจนถึงผู้ส่งออกและตลาดผู้บริโภคทั่วโลก