ข้าวหอมมะลิไทยเจอศึกสองด้าน กัมพูชาตีตลาดจีน สหรัฐปั้นข้าวหอม Sallah คู่แข่งใหม่

ข้าวหอมมะลิไทยกำลังเผชิญแรงกดดันในการแข่งขันตลาดโลก ทั้งจากข้าวหอมมะลิกัมพูชา “ผกาลำดวน” ที่ใช้ราคาต่ำกว่าเป็นเครื่องมือแย่งชิงตลาดส่งออก และความเคลื่อนไหวในสหรัฐอเมริกา ที่พัฒนาข้าวหอมพันธุ์ใหม่ ซัลลาห์ (Sallah) ซึ่งอาจเป็นคู่แข่งในระยะยาว โดยเฉพาะตลาดสหรัฐ ที่เป็นตลาดสำคัญของข้าวหอมมะลิไทย

นายชูเกียรติ โอภาสวงศ์ นายกกิตติมศักดิ์ สมาคมผู้ส่งออกข้าวไทย เปิดเผยกับ “ฐานเศรษฐกิจ” ว่า ปัจจุบันข้าวหอมมะลิกัมพูชากำลังรุกตลาดจีนอย่างหนัก ส่งผลให้การส่งออกข้าวหอมมะลิไทยไปจีนลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยช่วง 8 เดือนแรกที่ผ่านมา ไทยส่งออกข้าวหอมมะลิไปจีนเหลือเพียง 16,000 ตัน จากเดิมที่เคยส่งออกได้ปีละหลักแสนตัน

กัมพูชาดัมพ์ราคา ส่วนต่างพุ่ง 330 ดอลลาร์

นายชูเกียรติกล่าวว่า ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ข้าวหอมมะลิกัมพูชามีความได้เปรียบมากขึ้น คือส่วนต่างราคาที่กว้างขึ้นอย่างชัดเจน โดยในอดีตข้าวหอมกัมพูชามีราคาต่ำกว่าข้าวหอมมะลิไทยประมาณ 50-70 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน แต่ปัจจุบันราคาข้าวหอมมะลิไทยในตลาดโลกอยู่ที่ประมาณ 1,150 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ขณะที่ข้าวหอมกัมพูชาอยู่ที่ประมาณ 820 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน ทำให้ราคาต่างกันราว 330 ดอลลาร์สหรัฐต่อตัน

ความได้เปรียบด้านราคาดังกล่าวทำให้ผู้ซื้อจีนมีแรงจูงใจหันไปซื้อข้าวหอมกัมพูชามากขึ้น เนื่องจากสามารถสร้างส่วนต่างกำไรได้สูงกว่า ส่งผลให้ข้าวหอมมะลิไทยต้องเผชิญการแข่งขันที่หนักขึ้น แม้จะเป็นสินค้าที่มีชื่อเสียงและมีตลาดรองรับมาอย่างยาวนานก็ตาม

นายชูเกียรติอธิบายเพิ่มเติมว่า ในอดีตก่อนการปิดพรมแดนไทย-กัมพูชา มีข้าวเปลือกหอมจากกัมพูชาข้ามเข้ามายังโรงสีไทยปีละประมาณ 400,000-500,000 ตัน เพื่อนำมาสีแปรและผสมกับข้าวหอมไทย เนื่องจากเป็นข้าวที่มีสายพันธุ์ใกล้เคียงกัน แต่เมื่อพรมแดนถูกควบคุมอย่างเข้มงวดภายหลังเกิดความขัดแย้งชายแดน ข้าวกัมพูชาไม่สามารถข้ามมายังไทยได้เหมือนเดิม จึงเกิดปริมาณข้าวสะสมในกัมพูชา และมีแรงกดดันให้ต้องเร่งระบายผลผลิตไปยังตลาดต่างประเทศโดยตรง

สถานการณ์นี้ทำให้การแข่งขันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเรื่องคุณภาพหรือชื่อเสียงของข้าว แต่ราคากลายเป็นปัจจัยสำคัญในการตัดสินใจของผู้ซื้อ โดยเฉพาะตลาดที่ผู้นำเข้าให้ความสำคัญกับต้นทุนและโอกาสในการทำกำไร

ตลาดสหรัฐเสี่ยงถูกข้าวกัมพูชาเจาะเพิ่ม

สำหรับตลาดสหรัฐ นายชูเกียรติระบุว่า เป็นตลาดสำคัญของข้าวไทย โดยสหรัฐ นำเข้าข้าวจากไทยรวมประมาณ 800,000 ตันต่อปี ในจำนวนนี้เป็นข้าวหอมมะลิประมาณ 600,000-650,000 ตัน แม้ปัจจุบันข้าวหอมกัมพูชายังเจาะตลาดสหรัฐ ได้ไม่มากนัก แต่มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นหากผู้ซื้อเริ่มทดลองนำเข้าข้าวกัมพูชาที่มีราคาต่ำกว่า และยอมรับคุณภาพของสินค้าได้

“หากพรมแดนไทย-กัมพูชายังปิดอยู่ และผู้ซื้อในสหรัฐฯ เริ่มทดลองซื้อข้าวหอมกัมพูชาที่ราคาถูกกว่ามาก จนยอมรับคุณภาพได้ อาจส่งผลกระทบต่อตลาดข้าวหอมมะลิไทยในอนาคต” นายชูเกียรติ กล่าว

ความเสี่ยงดังกล่าวจึงไม่ได้อยู่ที่การสูญเสียคำสั่งซื้อในระยะสั้นเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการที่ผู้ซื้อในตลาดสำคัญอาจมีทางเลือกใหม่ และหันไปกระจายแหล่งนำเข้าเพิ่มขึ้น หากข้าวหอมจากประเทศคู่แข่งสามารถตอบโจทย์ทั้งด้านราคาและคุณภาพได้

ขณะเดียวกัน การแข่งขันในตลาดสหรัฐ ยังมีอีกประเด็นที่ต้องจับตา เมื่อแหล่งข่าวจากผู้นำเข้าข้าวไทยไปจำหน่ายในสหรัฐ เปิดเผยว่า หน่วยงาน Agriculture Research Service (ARS) ภายใต้กระทรวงเกษตรสหรัฐฯ (USDA) ร่วมกับ University of Arkansas System Division of Agriculture พัฒนาข้าวกลิ่นหอมพันธุ์ใหม่ชื่อ “Sallah” หรือสายพันธุ์ LJ 110 เพื่อรองรับเกษตรกรผู้ปลูกข้าวในสหรัฐ

สหรัฐปั้น Sallah ข้าวหอมใหม่จ่อเป็นคู่แข่ง

ข้าว Sallah เปิดตัวอย่างเป็นทางการในงาน 2026 Rice Research & Extension Center Field Day เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2026 ที่เมือง Stuttgart รัฐอาร์คันซอ โดยเป็นข้าวที่พัฒนาจากสายพันธุ์ข้าวในรัฐอาร์คันซอ มีอายุเก็บเกี่ยวระดับปานกลาง ให้ผลผลิตในระดับที่เหมาะสมต่อการผลิตเชิงพาณิชย์ เมล็ดเรียวยาวและใส มีสัดส่วนเมล็ดขุ่นต่ำ

แหล่งข่าวระบุว่า จุดเด่นของ Sallah คือกลิ่นหอมที่คล้ายกับข้าวหอมมะลิไทยหรือข้าวบาสมาติของอินเดีย รวมถึงมีคุณภาพการหุงต้มอยู่ในระดับปานกลาง จึงอาจเป็นทางเลือกใหม่สำหรับเกษตรกรสหรัฐ ที่ต้องการเจาะตลาดข้าวหอม ซึ่งปัจจุบันข้าวหอมมะลิไทยมีบทบาทสำคัญที่ยังเป็นเจ้าตลาดอยู่

อย่างไรก็ตาม ข้าว Sallah ยังไม่ได้เริ่มปลูกเพื่อการค้าในวงกว้าง โดย ARS เตรียมจัดหาเมล็ดพันธุ์ให้เกษตรกรนำไปปลูกในฤดูเพาะปลูกปี 2027 จึงยังต้องติดตามทั้งผลผลิต คุณภาพหลังหุงต้ม การยอมรับของผู้บริโภค และความสามารถในการผลิตเชิงพาณิชย์ ก่อนประเมินว่าจะสามารถแข่งขันกับข้าวหอมมะลิไทยได้มากน้อยเพียงใด

แม้ Sallah ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นของการขยายสู่ภาคการผลิต แต่การพัฒนาพันธุ์ข้าวหอมภายในสหรัฐ สะท้อนความพยายามสร้างทางเลือกให้ตลาดในประเทศ และอาจเพิ่มการแข่งขันในอนาคต หากสามารถผลิตได้ในปริมาณมาก มีคุณภาพสม่ำเสมอ และตอบโจทย์ผู้บริโภคในตลาดข้าวหอม

สำหรับข้าวหอมมะลิไทย ความท้าทายจึงมีทั้งการรับมือกับข้าวหอมกัมพูชาที่กำลังแข่งขันด้านราคาในตลาดส่งออก และการติดตามข้าวหอมพันธุ์ใหม่ที่อาจพัฒนาขึ้นมาเป็นคู่แข่งในตลาดสหรัฐ ในระยะต่อไป โดยเฉพาะเมื่อสหรัฐ เป็นตลาดหลักที่มีความสำคัญต่อรายได้ของผู้ส่งออกไทย โจทย์สำคัญของอุตสาหกรรมข้าวไทยจึงไม่ใช่เพียงการรักษาชื่อเสียงของข้าวหอมมะลิ แต่ยังต้องรักษาความสามารถในการแข่งขันด้านราคาและคุณภาพ ควบคู่กับการติดตามพัฒนาการของคู่แข่งอย่างใกล้ชิด เพื่อรักษาตลาดเดิมและรับมือกับทางเลือกใหม่ที่กำลังเกิดขึ้นในตลาดโลก