ความลับบิลค่าไฟ ทำไมทุกบ้านต้องช่วยจ่ายค่าไฟสาธารณะ หลังถูกซ่อนมากว่า 10 ปี

กลายเป็นประเด็นดราม่าทางสังคมที่ได้รับความสนใจเป็นอย่างมาก หลังจากที่นายเอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน ระบุถึงแนวทางปฏิรูปโครงสร้างค่าไฟฟ้าของประเทศ โดยยอมรับว่า ปัจจุบันมีต้นทุนบางส่วนที่ถูกนำไปรวมอยู่ในโครงสร้างค่าไฟฟ้าที่ประชาชนต้องจ่าย 

หนึ่งในนั้นคือค่าใช้จ่ายด้านไฟฟ้าสาธารณะของภาครัฐ ซึ่งถูกบวกเข้าไปในต้นทุนค่าไฟฟ้าโดยรวมของประเทศ และสุดท้ายประชาชนผู้ใช้ไฟฟ้าเป็นผู้รับภาระค่าใช้จ่ายดังกล่าว

ทั้งนี้จากการตรวจสอบของ “ฐานเศรษฐกิจ” เกี่ยวกับประเด็นค่าไฟสาธารณะของภาครัฐที่ประชาชนต้องรับภาระ เพื่อให้คลายสงสัยพบว่า

ย้อนรอยคำพูดเอกนัฏ พร้อมพันธุ์

ประเด็นดราม่าที่เกิดขึ้นมาจากการนายเอกนัฏ พร้อมพันธุ์ รมว. พลังงาน ออกมาระบุว่า โดยยืนยันว่าตั้งใจเปิดปมทางหลวงเนียนเก็บค่าไฟทางรวมกับไฟบ้าน ชี้ ควรแยกจ่ายเหมือนหน่วยงานอื่น หวังช่วยลดค่าไฟ

ซึ่งให้เหตุผลว่า หากต้องการจะลดค่าไฟฟ้าของประชาชน จะต้องทำใน 3 เรื่อง ประกอบด้วย

• สัญญาแอดเดอร์ชั่วนิรันดร์ (การเรียกสัญญาซื้อขายไฟฟ้ายุคแรก ตั้งแต่ปี 2550-2551 ที่รัฐให้เงินอุดหนุนบวกเพิ่ม (Adder) ในราคาสูงเพื่อจูงใจเอกชน และไม่มีวันหมดอายุ ทำให้ผู้ผลิตที่คืนทุนแล้วยังคงขายไฟได้ในราคาสูง)
• ไฟทางที่หลบตาประชาชนไปอยู่ในบิลค่าไฟ
• อัตรารับซื้อไฟจากโรงไฟฟ้าและอัตราที่ขายไฟให้กับเอกชน อย่างการทำดาต้าเซ็นเตอร์ ไม่ควรคิดในอัตราที่ถูก

สังคยานาค่าไฟ

นายเอกนัฏกล่าวอีกว่า การลดค่าไฟให้ประชาชนอยู่ในเรื่องที่จะต้องเร่งดำเนินการ ต้องเร่งสังคายนา และแยกบัญชีค่าไฟทางหลวง-ทางหลวงชนบทให้ชัดเจน เพราะปัจจุบันอยู่ในรายการความสูญเสีย และยังนำไปบวกในค่าไฟของทุกคนของทุกประเภทแบบนี้ไม่ถูกต้อง

ส่วนการบวกเพิ่มค่าไฟในลักษณะนี้ เกิดขึ้นมานานแล้วหรือไม่ เอกนัฏเปิดเผยว่า มีการเก็บแบบนี้มาเกิดขึ้นมาเป็นระยะเวลากว่า 10 ปีแล้ว ซึ่งจริงๆ แล้วไม่ควรทำ ควรที่จะต้องติดมิเตอร์แยกบัญชีออกมาให้เห็นชัดว่าตกลงค่าไฟของไฟหลวงไฟทางเป็นเท่าไหร่ หน่วยราชการที่รับผิดชอบก็สามารถไปของบประมาณฯ มาจ่ายค่าไฟได้เหมือนหน่วยราชการทั่วไป ถ้าแยกตรงนี้ออกมาได้ ค่าไฟสำหรับประชาชนก็ถูกลง เพราะส่วนนี้ที่ต้องจ่ายกันปีหนึ่งเป็น 10,000 ล้านบาท ก็ต้องรีบจัดการแก้ไข และย้ำว่าจะเร่งดำเนินการโดยทันที

เรื่องนี้ตั้งใจพูดเปิดเผยให้ประชาชนได้รับทราบ เพราะว่าเป็นสิ่งที่ประชาชนควรจะรู้ กระทรวงฯกำลังจัดการติดมิเตอร์แยกบัญชีกำหนดประเภทผู้ใช้ไฟ ให้หน่วยงานที่ใช้ไฟเป็นผู้รับผิดชอบ จะได้เห็นให้ชัดว่าตกลงแล้วเป็นเท่าไหร่ ไม่ใช่มาแทรกหลบหูหลบตาประชาชนแบบนี้ ไม่ถูกต้อง

ชำแหละบิลค่าไฟ

แหล่งข่าวผู้เชี่ยวชาญทางด้านค่าไฟกล่าวให้ความเห็นกับ ”ฐานเศรษฐกิจ“ โดยอธิบายว่า หากนำหน่วยผลิตที่ผลิตได้มาทั้งหมด 100 หน่วย จะไปถึงผู้ใช้ไฟแค่ประมาณ 90 กว่าหน่วย หรือประมาณ 90-93 หน่วย ซึ่งแล้วแต่ปี เพราะฉะนั้นจะเห็นว่าหายไปประมาณ 7-10%

โดย 7-10%  ดังกล่าวที่หายไป คือ การสูญเสีย (Loss) ในสายส่งไฟฟ้าแรงสูง ประมาณ 1% กว่า หรือ 2% และ Loss ในสายจำหน่าย ของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) และการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) น่าจะประมาณ 4-5% รวมแล้วก็ประมาณ 6% 

ที่เหลือก็คือไฟสาธารณะ เพราะว่าไฟสาธารณะบางจุดมีมิเตอร์วัด แต่บางจุดก็ไม่มีมิเตอร์ ยกตัวอย่างเช่น ตามถนนหลวงหากจะมีมิเตอร์เยอะก็ไม่ไหว บางทีก็ใช้วิธีต่อตรงลงมาเลย ต้องทำความเข้าใจก่อนว่าระบบเป็นแบบนี้ ไม่ได้มีมิเตอร์ทุกจุด

แต่การไฟฟ้าจะประเมินหรือคำนวณไว้ โดยมีโควต้าให้เป็นจำนวนเปอร์เซ็นต์ของบ้านอยู่อาศัย ไม่นับอุตสาหกรรมในแต่ละพื้นที่ว่าใช้ไฟสาธารณะได้เท่าไหร่ อย่างกทม. หรือเมืองใหญ่ที่มีบ้านจำนวนมาก โควต้าไฟสาธารณะก็จะมากตาม หากชนบทบ้านน้อยโควต้าก็จะน้อย 

การไฟฟ้ามีหน้าที่กำกับไม่ให้เกินเปอร์เซ็นต์ ดังนั้นจาก 100 หน่วยที่ผลิตได้ แต่มาถึงผู้ใช้ไฟแค่ 90 หน่วย ระบบคิดค่าไฟของประเทศไทยคือ นำต้นทุนทั้งหมดที่มี หารด้วยหน่วยไฟที่ขายได้จริง แทนที่จะหารด้วย 100 ก็ต้องหารด้วย 90 ตัวหารจะน้อยลง หากตัดไฟสาธารณะออก ตัวหารอาจจะเป็น 95-96 หน่วย เพราะไฟสาธารณะอยู่ที่ประมาณ 4-5% แต่ตัวเลขสวิงทุกปี นอกจากนี้ยังมีเรื่องพวกขโมยใช้ไฟรวมอยู่ด้วย แต่หากจับได้และได้เงินคืน ก็ถูกนำกลับมาทบให้ในภายหลัง

ไทยคิดรวมในสูตรคำนวณค่าไฟ

อย่างไรก็ดี หากถามว่าเป็นหน้าที่ของประชาชนที่ต้องจ่ายหรือไม่นั้น ต้องเรียนว่ามีทั้งประเทศที่ไม่คิดรวมในค่าไฟ และประเทศที่คิดรวม อย่างเวียดนามไม่รวม ค่าไฟจึงถูก แต่มาเลเซียรวมและโชว์ในบิลให้เห็นเลยว่าเป็นค่าไฟสาธารณะเท่าไหร่ 

ส่วนของไทยไม่ได้โชว์ในบิล แต่อยู่ในสูตรการคำนวณ โดยก่อนหน้านี้เคยมีการนำเสนอให้โชว์ในบิลเพื่อความโปร่งใส แต่ไม่ได้ดำเนินการด้วยเหตุผลว่าตัวเลขบางส่วนไม่ชัดเจนเนื่องจากไม่ได้ติดมิเตอร์ จึงให้การไฟฟ้าไปติดตั้งมิเตอร์ให้ครบก่อน

อย่างไรก็ตาม ในความคิดเห็นส่วนตัวมองว่า ควรจะแสดงให้เห็นในบิลค่าไฟของประชาชนว่าจ่ายอยู่ที่เท่าไหร่ โดยประเทศที่ไม่รวมในค่าไฟก็ต้องไปตั้งงบประมาณ ซึ่งก็มาเก็บจากเงินภาษีของประชาชนทางอ้อมอยู่ดี 

ระบบที่มีอยู่ในปัจจุบันคือ ประชาชนช่วยกันแบก โดยมีแนวคิดให้เป็นเปอร์เซ็นต์ของบ้านอยู่อาศัย เพราะถือว่าประชาชนเป็นผู้ใช้ไฟสุดท้ายและเพื่อความปลอดภัยในชุมชน สรุปคือควรเสีย แต่อยู่ที่ว่าจะเสียทางตรงหรือทางอ้อม

สำหรับข้อดีของการหารรวมแบบนี้คือ ภาคอุตสาหกรรมช่วยหารด้วย เพราะอุตสาหกรรมใช้ไฟเยอะกว่าบ้าน แต่หากแยกออกไป ภาคอุตสาหกรรมจะไม่ต้องมาหารร่วมด้วย และรัฐต้องเป็นผู้จ่ายเองทั้งหมด 

อีกทั้งหากไม่ให้ไฟสาธารณะกับท้องถิ่น เช่น เทศบาล/อบต. สิ่งที่จะตามมาคือ อาจจะถูกคิดค่าตั้งเสาไฟฟ้าในพื้นที่ โดยปัจจุบันมีการอนุญาตให้ติดตั้งโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายถือว่าให้เป็นสาธารณูปโภค ถือว่าเป็นการชดเชย และการให้อุตสาหกรรมมาช่วยหารก็ทำให้รัฐออกเงินน้อยลง