
‘สมคิด’ เตือนเศรษฐกิจไทยเสี่ยงถดถอยเรื้อรัง จากเสือตัวที่ 5 เป็น ‘แมวป่วย’
‘สมคิด‘ เตือนไทยเสี่ยงถดถอยเรื้อรัง ’IMF-World Bank‘ ชี้อยู่รั้งท้ายอาเซียน เวียดนามโตแซง ระบุเจอภาวะขาดดุลคู่ จากเสือตัวที่ 5 เป็น ‘แมวป่วย’
KEY
POINTS
- นายสมคิด จาตุศรีพิทักษ์ เตือนว่าเศรษฐกิจไทยเผชิญภาวะถดถอยเรื้อรังมาเกือบ 20 ปี เติบโตต่ำจนเกือบอยู่ท้ายแถวในอาเซียน เสี่ยงถูกเวียดนามแซงหน้า จากที่เคยจะเป็น "เสือตัวที่ 5" กลายเป็น "แมวป่วย"
- ปัญหาเชิงโครงสร้างที่น่ากังวลคือ "ภาวะขาดดุลคู่" (ขาดดุลการค้าและขาดดุลการคลัง) เป็นครั้งแรกในรอบกว่า 40 ปี ประกอบกับหนี้ครัวเรือนสูง กำลังซื้อหดตัว และการลงทุนภาคเอกชนลดลง
- แม้เผชิญวิกฤต แต่ความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์โลกเป็นโอกาสให้ไทยดึงดูดการลงทุนในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงที่กำลังย้ายฐานการผลิตมายังอาเซียน
- ทางแก้คือต้องปฏิรูปโครงสร้างการเมืองและระบบราชการอย่างจริงจังเพื่อสร้างธรรมาภิบาล ควบคู่ไปกับการใช้เทคโนโลยี AI และมียุทธศาสตร์ในการดึงดูดการลงทุนเพื่อพลิกฟื้นประเทศ
นายสมคิด จาตุศรีพิทักษ์ อดีตรองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง กล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ "พลิกไทยเพื่อไปต่อ" ในโอกาส 100 ปี ชาตกาลศาสตราจารย์สังเวียน อินทรวิชัย และ 88 ปี พาณิชย์การบัญชี ธรรมศาสตร์ ว่า องค์กรการเงินระดับโลกทั้งธนาคารโลก (World Bank) และกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ได้แสดงความกังวลอย่างรุนแรงต่อภาวะการเติบโตทางเศรษฐกิจของประเทศไทยที่ตกต่ำอย่างต่อเนื่องจนเกือบจะอยู่ท้ายแถวของภูมิภาคอาเซียน
เวียดนามโตแซงไทย ฐานการผลิตใหญ่สุดในอาเซียน
โดยประเทศไทยเผชิญภาวะเศรษฐกิจถดถอยเรื้อรังมาเกือบ 20 ปี นับตั้งแต่ปี 2549–2550 ซึ่งเป็นช่วงสุดท้ายที่ไทยสามารถขยายตัวได้ในระดับ 5% ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างเวียดนามสามารถเร่งอัตราการเติบโตขึ้นไปถึง 7–8% ต่อปี และกลายเป็นฐานการผลิตที่ใหญ่ที่สุดในอาเซียนภายในระยะเวลาเพียง 10 ปี
“หากประเทศไทยยังคงขยายตัวได้เพียงประมาณ 2.5% ต่อปี ในอีก 5 ปีข้างหน้า ขนาดเศรษฐกิจของเวียดนามจะใหญ่กว่าไทยอย่างแน่นอน ส่วนมาเลเซียและอินโดนีเซียจะทิ้งห่างออกไป ซึ่งสะท้อนถึงต้นทุนแห่งการเสียโอกาสอันมหาศาลของคนไทยและรุ่นลูกหลานในอนาคต”
โครงสร้างน่าห่วง เผชิญภาวะขาดดุลคู่
นายสมคิด กล่าวว่า ความเปราะบางเชิงโครงสร้างที่น่ากังวลที่สุดในขณะนี้ คือการส่งสัญญาณของ "ภาวะขาดดุลคู่" (Twin Deficits) ซึ่งเป็นการขาดดุลการค้าและขาดดุลการคลังพร้อมกันเป็นครั้งแรกนับตั้งแต่ปี 2521
โดยในช่วง 9 เดือนแรกของปีนี้ ไทยขาดดุลการค้าไปแล้วหลายหมื่นล้านดอลลาร์ และเสี่ยงที่จะทำให้ดุลบัญชีเดินสะพัดขาดดุลตามไปด้วยเนื่องจากภาคการส่งออกไม่เข้มแข็งเหมือนเดิม ประกอบกับการสร้างอุตสาหกรรมเป้าหมายใหม่ (New S-Curve) ไม่ทันการณ์
ขณะเดียวกัน ดุลการคลังประสบปัญหาการจัดเก็บรายได้ จนรัฐบาลต้องบีบดึงเงินปันผลจากรัฐวิสาหกิจและกู้เงินเพิ่มจนระดับหนี้สาธารณะใกล้แตะเพดาน 70%
นอกจากนี้ อำนาจซื้อในประเทศยังหดตัวรุนแรง โครงสร้าง GDP ไม่กระจายตัวสู่ประชาชน เนื่องจากแรงงานภาคเกษตรกรรมที่มีสูงถึง 30% กลับสร้าง GDP ได้เพียง 10%
เอสเอ็มอีเข้าไม่ถึงแหล่งทุน หนี้สูง เฉลี่ย 8 แสนบาท/ครัวเรือน
ขณะที่ภาคอุตสาหกรรมไม่สามารถปรับขึ้นค่าจ้างได้เพราะมูลค่าผลผลิตต่ำ ผู้ประกอบการ SMEs กว่า 3 ล้านแห่งเข้าไม่ถึงแหล่งเงินทุน ส่งผลให้ประชาชนต้องพึ่งพาหนี้นอกระบบจนหนี้สินครัวเรือนเฉลี่ยสูงถึง 800,000 บาทต่อครัวเรือน และมีรายจ่ายสูงกว่ารายได้ 1.5 เท่า ซึ่งมาตรการกระตุ้นการบริโภคชั่วคราวอย่าง "คนละครึ่ง" ไม่สามารถแก้ปัญหาระยะยาวได้
นอกจากนี้ เครื่องยนต์การลงทุนเอกชนลดลงจาก 30% เหลือเพียง 15–16% ส่วนงบลงทุนภาครัฐมีเพียง 20% เศษ ซึ่งกว่า 80% เป็นงบประจำสำหรับเงินเดือนข้าราชการ
ไทยมีโอกาสดึงลงทุนช่วงโลกป่วน
อย่างไรก็ตาม แม้ไทยจะเผชิญปัญหารอบด้าน แต่ความผันผวนทางภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitics) และการปรับเปลี่ยนระเบียบโลกกลับเปิดโอกาสใหม่ในการดึงดูดการลงทุน ท่ามกลางความปั่นป่วนจากการเปลี่ยนแปลงนโยบายของมหาอำนาจ สหรัฐอเมริกา จีน และรัสเซีย ส่งผลให้เกิดการย้ายฐานการผลิต (Relocation) ครั้งใหญ่เพื่อกระจายความเสี่ยงมายังภูมิภาคอาเซียน
”ประเทศไทยถูกมองว่าเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีความปลอดภัย มีที่ดิน และมีระบบพลังงานที่เสถียร ทำให้กลุ่มอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง เช่น Data Center, ปัญญาประดิษฐ์ (AI), ชิปเซมิคอนดักเตอร์ และ Machine Tools หลั่งไหลเข้ามาขอลงทุนเป็นจำนวนมาก“
อย่างไรก็ตาม ภาครัฐโดยสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน (BOI) ต้องมียุทธศาสตร์ในการคัดเลือกอุตสาหกรรม ไม่รับอย่างส่งเดช และต้องเร่งดึงอุตสาหกรรมที่สามารถต่อยอดจุดแข็งดั้งเดิมของไทย ได้แก่ ภาคการเกษตร อุตสาหกรรมอาหาร ชีวภาพ (Biotech) และการบริการสุขภาพ (Healthcare) เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มสูงสุด
แนะปรับตัวรับ AI คิดให้สุด ทำให้สุด
ทั้งนี้ กระแสการเติบโตของปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะเป็นเครื่องมือสำคัญในการพลิกฟื้นประเทศ หากมีการนำมาประยุกต์ใช้อย่างจริงจังและครอบคลุมทุกภาคส่วน AI สามารถช่วยปฏิรูปภาคการเกษตรที่เคยล้าหลังด้วยเทคโนโลยีพยากรณ์อากาศและการวิเคราะห์ดิน ช่วย SMEs ในการประเมินสินเชื่อจากกระแสเงินสดเพื่อเข้าถึงเงินทุน และช่วยปรับลดขนาดรวมถึงเพิ่มประสิทธิภาพระบบราชการที่สิ้นเปลืองงบประมาณ
อย่างไรก็ตาม การปรับตัวรับมือกับ AI ต้อง "คิดให้สุดและทำให้สุด" เพราะหากดำเนินการไม่จริงจัง ผลประโยชน์จะตกอยู่กับกลุ่มทุนขนาดใหญ่เท่านั้น ในขณะที่เกิดความเสี่ยงการเลิกจ้างแรงงาน (Layoff) ในกลุ่มคนทำงานสำนักงาน (White Collar) ที่อาจหายไปถึง 30% ภายใน 3 ปี
นอกจากนี้ โลกยุคใหม่ยังเผชิญการใช้การค้าเสรีเป็นอาวุธข่มขู่ การตั้งกำแพงภาษี ภัยคุกคามทางไซเบอร์ และวิกฤตสภาวะโลกร้อน ยุทธศาสตร์การบริหารประเทศจึงต้องเปลี่ยนจากการแข่งขันมาเป็นการสร้างความมั่งคั่ง ความมั่นคง และความอยู่รอด โดยต้องบริหารสมดุลระหว่างมหาอำนาจสหรัฐฯ และจีนอย่างระมัดระวัง
แนะปฏิรูประบบจริงจัง ดันไทยงชผงาดกลับ เสือตัวที่ 5
สำหรับการแก้ปัญหาโครงสร้างเศรษฐกิจของประเทศไทย คือการปฏิรูปโครงสร้างทางการเมืองและสร้างระบบธรรมาภิบาล การเปลี่ยนตัวนายกรัฐมนตรีหรือคณะรัฐมนตรีเป็นเพียงส่วนยอดหรือ "Cherry on top" ที่ไม่สามารถแก้ปัญหารากฐานได้
หากโครงสร้างระดับล่างและระบบราชการยังไม่ได้รับการปฏิรูปอย่างจริงจัง เศรษฐกิจจะดีได้ต้องเริ่มต้นจากการเมืองที่ดี มีธรรมาภิบาล เพื่อดึงดูดคนรุ่นใหม่และคนมีความรู้ความสามารถเข้ามาพัฒนาประเทศ ไม่ปล่อยให้ตกอยู่ภายใต้ระบบอธรรมาภิปไตย
"สิ่งที่น่ากลัวคือการสูญเสียแรงขับเคลื่อนและแรงบันดาลใจ ที่จะพัฒนาประเทศให้ก้าวไปเป็น 'เสือตัวที่ 5 ของเอเชีย' เราปล่อยให้ตัวเองเคยชินกับการรอคอยความช่วยเหลือ เคยชินกับนโยบายแจกเงินจนกลายเป็นความเสพติด ท้ายที่สุด เราก็หมดความทะเยอทะยานที่จะเป็น 'เสือ' และยอมรับสภาพการเป็นเพียง 'แมวป่วย' ต่อไปแบบนี้"
นอกจากนี้ ยังกระตุ้นให้สถาบันการศึกษาและคนรุ่นใหม่ร่วมมือกันสร้างหลักธรรมาภิบาลในองค์กร (Corporate Governance) เพื่อเป็นพลังสำคัญในการขับเคลื่อนและปฏิรูปประเทศอย่างยั่งยืนต่อไป






