พาณิชย์ ชู 5 ยุทธศาสตร์ปลดล็อกเศรษฐกิจไทย รับมือภูมิรัฐศาสตร์โลก

13 พฤศจิกายน 2569 นางอารดา เฟื่องทอง อธิบดีกรมการค้าต่างประเทศ กล่าวในการสัมมนาหอการค้าทั่วประเทศ ครั้งที่ 44 หัวข้อ Unlocking New Growth: ศักยภาพใหม่แห่งการเติบโต ว่า จากนโยบายกระทรวงพาณิชย์ นำมาสู่แนวทางการปลดล็อกเศรษฐกิจไทย 5 ด้าน ได้แก่ 1. เปิดตลาดใหม่และกระจายความเสี่ยง 2. ลดอุปสรรคการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม 3. ยกระดับการแข่งขันจากราคาไปสู่คุณภาพ 4. ยกระดับบริการด้วยดิจิทัลและ AI และ 5. สร้างความเข้มแข็งให้ SMEs ไทยก้าวสู่ตลาดโลก

ทั้งนี้ เป้าหมายสำคัญของกระทรวงพาณิชย์คือการลดภาระต้นทุน เพิ่มรายได้ และกระจายโอกาสทางเศรษฐกิจให้เข้าถึงผู้ประกอบการทุกกลุ่มอย่างทั่วถึง

สำหรับแนวทางที่ 1 การเปิดตลาดใหม่และกระจายความเสี่ยง มีความสำคัญอย่างมาก เนื่องจากแม้การส่งออกของไทยในช่วง 9 เดือนจะขยายตัวสูงถึง 19.6% แต่เมื่อพิจารณาโครงสร้างตลาดส่งออกพบว่า ไทยยังพึ่งพาตลาดหลักในสัดส่วนค่อนข้างสูง โดยตลาดสหรัฐฯ มีสัดส่วน 24.9% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด ตลาดจีน 11.5% ตลาดอาเซียนมากกว่า 20% และตลาดญี่ปุ่น 6.5%

นอกจากนี้โครงสร้างดังกล่าวสะท้อนความเสี่ยงของการพึ่งพาตลาดหลักเพียงไม่กี่แห่ง หากเกิดความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจหรือมาตรการทางการค้าจากสหรัฐฯ และจีน ย่อมส่งผลกระทบต่อผู้ส่งออกไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จึงจำเป็นต้องกระจายตลาดส่งออกไปยังประเทศอื่นมากขึ้น

โดยเฉพาะตลาดตะวันออกกลาง (Middle East) ซึ่งปัจจุบันมีสัดส่วนเพียง 3.7% ของตลาดส่งออกไทยทั้งหมด แม้ก่อนหน้านี้มีแนวโน้มเติบโตแต่สถานการณ์ความขัดแย้งทำให้การส่งออกไปยังตลาดดังกล่าวได้รับผลกระทบ ขณะที่ตลาดอินเดียถือเป็นอีกตลาดที่มีศักยภาพ เนื่องจากมีประชากรจำนวนมากและชนชั้นกลางกำลังขยายตัว แต่ผู้ประกอบการไทยยังเข้าไปเจาะตลาดได้ไม่มากนัก

ทั้งนี้ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์มีนโยบายเร่งขยายความร่วมมือทางการค้าและเข้าถึงตลาดใหม่ โดยเฉพาะตะวันออกกลางและอินเดีย เพื่อกระจายความเสี่ยงและลดการพึ่งพาตลาดส่งออกเดิม

นอกจากนี้ผู้ประกอบการต้องศึกษาพฤติกรรมผู้บริโภคในแต่ละประเทศอย่างลึกซึ้ง ไม่ควรพึ่งพาข้อมูลจาก AI หรือเครื่องมือค้นหาข้อมูลเพียงอย่างเดียว แต่ต้องตรวจสอบความถูกต้องและเข้าใจความต้องการของตลาดจริง โดยกระทรวงพาณิชย์มีสำนักงานส่งเสริมการค้าในต่างประเทศ 64 แห่งทั่วโลก พร้อมสนับสนุนข้อมูลเชิงลึกและประสานความร่วมมือเพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการไทยเข้าถึงคู่ค้าต่างประเทศได้โดยตรง

อีกประเด็นสำคัญคือการใช้ประโยชน์จาก FTA ซึ่งปัจจุบันประเทศไทยมีความตกลงที่มีผลบังคับใช้แล้ว 14 ฉบับ ครอบคลุม 18 ประเทศ และมีความตกลงที่อยู่ระหว่างดำเนินการอีก 17 ฉบับ ครอบคลุม 24 ประเทศ แต่ผู้ประกอบการยังใช้สิทธิประโยชน์จาก FTA เพียง 81% ของมูลค่าการส่งออกที่สามารถใช้สิทธิได้

โดยต้องการให้ผู้ประกอบการใช้ประโยชน์จาก FTA ที่ไทยมีอยู่ให้เต็มที่ โดยสามารถตรวจสอบข้อมูลและเงื่อนไขการใช้สิทธิผ่านเว็บไซต์กรมการค้าต่างประเทศ www.dft.go.th รวมถึงขอหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้า (Certificate of Origin: CO) เพื่อยืนยันแหล่งกำเนิดสินค้าและใช้สิทธิประโยชน์ทางภาษีตามที่แต่ละความตกลงกำหนด

เร่งปรับกฎระเบียบ-ป้องกันสวมสิทธิ์สินค้าไทย

สำหรับแนวทางที่ 2 การลดอุปสรรคการแข่งขันที่ไม่เป็นธรรม กระทรวงพาณิชย์จะเร่งทบทวนกฎระเบียบที่ซ้ำซ้อน ลดขั้นตอนการให้บริการ และอำนวยความสะดวกแก่ผู้ประกอบการ เพื่อลดต้นทุนในการดำเนินธุรกิจ โดยกฎระเบียบที่จำเป็นต่อการปกป้องอุตสาหกรรมภายในประเทศยังคงต้องดำเนินการอย่างเข้มงวด แต่กฎระเบียบที่ล้าสมัยและไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบันจะต้องได้รับการปรับปรุง

ทั้งนี้ พร้อมยกระดับความน่าเชื่อถือของสินค้าไทย โดยเฉพาะการตรวจสอบรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าและส่วนประกอบที่มีมูลค่าเพิ่มเกิดขึ้นในประเทศไทย เพื่อให้สินค้าสามารถใช้ประโยชน์จาก FTA ได้อย่างถูกต้อง

ขณะเดียวกันต้องให้ความสำคัญคือการป้องกันการสวมสิทธิ์ถิ่นกำเนิดสินค้า (Transshipment) โดยเฉพาะการนำเข้าสินค้าจากประเทศที่สามเข้ามาในประเทศไทย แล้วนำไปปรับเปลี่ยนเพียงเล็กน้อยหรือไม่ผ่านกระบวนการผลิตที่มีนัยสำคัญ ก่อนส่งออกไปยังประเทศปลายทางเพื่ออาศัยสิทธิประโยชน์ทางการค้าของไทย

"กระทรวงพาณิชย์จะไม่ยอมให้ประเทศไทยกลายเป็นทางผ่านของสินค้าสวมสิทธิ์ เพราะนอกจากจะส่งผลกระทบต่อความน่าเชื่อถือของสินค้าไทยแล้ว ยังอาจทำให้ประเทศต้องเผชิญกับมาตรการทางการค้าจากประเทศคู่ค้า โดยกรมการค้าต่างประเทศและกรมศุลกากรจะร่วมกันตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายอย่างเข้มงวด"

เลิกแข่งราคาถูก ดันสินค้าไทยสร้างมูลค่าเพิ่ม

ส่วนแนวทางที่ 3 การยกระดับการแข่งขันจากราคาไปสู่คุณภาพ ผู้ประกอบการไทยต้องปรับแนวคิดจากการแข่งขันด้านราคามาสู่การแข่งขันด้านคุณค่า (Value Creation) เพราะการผลิตสินค้าเกษตรหรือสินค้าขั้นต้นเพียงอย่างเดียวจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้ในระดับหนึ่ง แม้จะมีการแปรรูปหรือสร้างแบรนด์ก็ยังเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของการเพิ่มมูลค่า

ทั้งนี้ ผู้ประกอบการต้องพัฒนาสินค้าให้ตอบโจทย์เทรนด์ผู้บริโภคยุคใหม่ ทั้งด้านสุขภาพ สิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (ESG) รวมถึงการตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability) เพื่อให้ผู้บริโภคทราบว่าสินค้ามาจากประเทศไทย ผลิตจากโรงงานใด วัตถุดิบมาจากจังหวัดไหน และเกษตรกรผู้ผลิตเป็นใคร

โดยการสร้างเรื่องราวให้สินค้า ควบคู่กับการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและการสร้างคุณค่า จะช่วยให้ผู้บริโภคเห็นความแตกต่างและยอมจ่ายในราคาที่เหมาะสม ซึ่งเป็นแนวทางสำคัญในการเพิ่มมูลค่าให้กับสินค้าไทยและระบบเศรษฐกิจโดยรวม

ดัน Smart CO ใช้ AI ตรวจต้นทุนสินค้า

สำหรับแนวทางที่ 4 การยกระดับบริการด้วยดิจิทัลและ AI กรมการค้าต่างประเทศเดินหน้าพัฒนาระบบบริการออนไลน์เพื่ออำนวยความสะดวกแก่ผู้ประกอบการ โดยเฉพาะระบบ Smart 1 ซึ่งเป็นระบบบริการนำเข้าและส่งออกแบบเบ็ดเสร็จผ่านเว็บไซต์กรมการค้าต่างประเทศ สามารถสมัครและดำเนินการผ่านระบบออนไลน์ได้ภายใน 15 นาที และให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง

ส่วนระบบ Smart CO เป็นการออกหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าในรูปแบบดิจิทัลตลอด 24 ชั่วโมง โดยศุลกากรประเทศปลายทางสามารถตรวจสอบความถูกต้องของเอกสารผ่าน QR Code และตรวจสอบย้อนกลับได้ว่าสินค้าเป็นสินค้าที่มีถิ่นกำเนิดจากประเทศไทยจริงหรือไม่

โดยผลจากการนำระบบ Smart CO มาใช้ ทำให้ปัญหาการปลอมแปลงหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้าลดลงอย่างชัดเจน โดยในปี 2566 มีศุลกากรประเทศปลายทางแจ้งพบ CO ปลอมจากประเทศไทยตั้งแต่หลักสิบถึงหลักร้อยฉบับ เมื่อเริ่มนำระบบ Smart CO มาใช้ในปี 2567 จำนวนเอกสารปลอมลดลงเหลือหลักสิบ และตั้งแต่ปี 2568 เป็นต้นมา ไม่พบปัญหาการปลอมแปลง CO จากประเทศไทยที่ถูกแจ้งกลับมาอีก

นอกจากนี้กรมฯเตรียมพัฒนาระบบ ROER Plus ซึ่งเป็นนวัตกรรมสำหรับตรวจสอบต้นทุนสินค้า โดยนำ AI มาช่วยประมวลผลและพัฒนาระบบอัลกอริทึม เพื่อเพิ่มความรวดเร็วในการตรวจสอบต้นทุนสินค้า รองรับสถานการณ์ที่มาตรการทางการค้าเปลี่ยนแปลงไปและสินค้าหลายประเภทอาจต้องได้รับการตรวจสอบต้นทุนอย่างเข้มงวดมากขึ้น

โดยระบบดังกล่าวจะเชื่อมโยงข้อมูลกับกรมศุลกากรและกรมโรงงานอุตสาหกรรม เพื่อให้สามารถตรวจสอบข้อมูลต้นทุนและติดตามย้อนกลับไปยังแหล่งผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยตั้งเป้าเห็นระบบ ROER Plus ในปีหน้า

สร้าง SMEs ไทยสู่ตลาดโลก วัดผลจากธุรกิจเติบโตจริง

สำหรับแนวทางที่ 5 คือการสร้างความเข้มแข็งให้ SMEs ไทยก้าวสู่ตลาดโลก โดยปัจจุบันยังมีข้อถกเถียงเกี่ยวกับจำนวน SMEs ของประเทศไทยว่ามีประมาณ 3 ล้านราย ขณะที่ข้อมูลนิติบุคคลของกรมพัฒนาธุรกิจการค้ามีอยู่ประมาณ 1 ล้านราย แต่สิ่งสำคัญไม่ใช่จำนวนผู้ประกอบการที่เพิ่มขึ้น หากเป็นความสามารถในการเติบโตและแข่งขันได้อย่างยั่งยืน

ทั้งนี้ หาก SMEs มีจำนวนเท่าเดิม แต่ผู้ประกอบการที่สามารถอยู่รอดและเติบโตได้มีความเข้มแข็งมากขึ้น สามารถขยายธุรกิจและทำการค้ากับตลาดต่างประเทศได้มากขึ้น ก็ถือเป็นความสำเร็จในการพัฒนาเศรษฐกิจ เพราะการเพิ่มจำนวนผู้ประกอบการโดยไม่มีความสามารถในการอยู่รอดและเติบโตอย่างยั่งยืน ไม่ใช่คำตอบของการพัฒนา

กระทรวงพาณิชย์พร้อมร่วมมือกับหอการค้าจังหวัดและหน่วยงานภาครัฐ ถ่ายทอดองค์ความรู้ไปยังผู้ประกอบการ SMEs ในแต่ละพื้นที่ พร้อมสร้างเครือข่ายการทำงานร่วมกัน เพื่อเชื่อมโยงธุรกิจตั้งแต่ระดับท้องถิ่นไปจนถึงตลาดสากล และสร้าง S-Curve ใหม่ให้กับเศรษฐกิจไทย

ทั้งนี้ ความสำเร็จของนโยบายกระทรวงพาณิชย์จะไม่ได้วัดจากตัวเลข KPI หรือปริมาณการดำเนินงานเพียงอย่างเดียว แต่ต้องวัดจากผลลัพธ์ที่ผู้ประกอบการสัมผัสได้จริง ทั้งการเข้าถึงโอกาสทางการค้า การลดต้นทุน และการยกระดับ SMEs ท้องถิ่นให้สามารถแข่งขันในตลาดโลกได้

นางอารดา กล่าวทิ้งท้ายว่า การปลดล็อกเศรษฐกิจไทยต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน ต้องพูดคุย รับฟัง และทำงานร่วมกันอย่างต่อเนื่อง โดยกระทรวงพาณิชย์พร้อมรับฟังเสียงสะท้อนจากผู้ประกอบการ เกษตรกร และภาคเอกชนทุกกลุ่ม หากรับฟังครั้งแรกแล้วยังไม่เข้าใจ ก็พร้อมรับฟังครั้งที่สอง และนำข้อมูลไปปรับปรุงการทำงานให้เกิดผลจริง

ทั้งนี้ ขอให้ภาคเอกชนช่วยกันส่งเสียงสะท้อนถึงสิ่งที่ต้องการเห็นในประเทศไทย และนำข้อมูลความรู้ที่ได้รับไปถ่ายทอดต่อให้ผู้ประกอบการรายอื่น เพราะการพัฒนาเศรษฐกิจไม่สามารถทำให้คนใดคนหนึ่งร่ำรวยเพียงลำพังแล้วประเทศจะเติบโตได้ แต่ต้องคำนึงถึงคนอื่นในห่วงโซ่ธุรกิจและเติบโตไปด้วยกัน จึงจะเป็นการเติบโตที่ยั่งยืนอย่างแท้จริง