6 ธุรกิจใหม่ 'เศรษฐกิจสูงวัย Silver Economy' ขุมทรัพย์ 8 แสนล้าน

นางสาวอ้อนฟ้า เวชชาชีวะ เลขาธิการสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) แถลงภาพรวม “ภาวะสังคมไทยไตรมาสสาม ปี 2568” เป็นภาพสะท้อนที่ชัดเจนว่า โครงสร้างประชากรของประเทศกำลังเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ยุคใหม่ ประเทศไทยได้ก้าวเข้าสู่ภาวะ "สังคมสูงวัยโดยสมบูรณ์" แล้วตั้งแต่ปี 2567

โดยมีสัดส่วนผู้สูงอายุคิดเป็นร้อยละ 20 ของประชากร และคาดการณ์ว่า ภายในปี 2576 ประเทศไทยจะกลายเป็น "สังคมสูงวัยระดับสุดยอด" โดยมีประชากรสูงวัยถึง 14.02 ล้านคน หรือคิดเป็นร้อยละ 28 ของประชากรทั้งหมด

การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่นี้ ไม่ได้เป็นเพียงภาระหรือความท้าทายเชิงนโยบายเท่านั้น แต่ได้เปิดประตูบานใหญ่สู่ “เศรษฐกิจสูงวัย (Silver Economy)” ซึ่งเป็นโอกาสในการสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจอย่างมหาศาล

ผู้สูงวัยคือผู้ขับเคลื่อนเศรษฐกิจมูลค่า 8.8 แสนล้าน

ผู้สูงอายุมีบทบาทสำคัญในฐานะผู้ขับเคลื่อนเศรษฐกิจสูงวัยในสองมิติหลัก:

ในฐานะผู้บริโภคกำลังซื้อสูง:

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) คาดการณ์ว่า แนวโน้มมูลค่าการใช้จ่ายเพื่อการบริโภคของผู้สูงอายุในประเทศไทยจะเติบโตจาก 2.18 ล้านล้านบาท ในปี 2566 เป็น 3.50 ล้านล้านบาท ภายในปี 2576

ในฐานะแรงงานทรงคุณค่า:

ผู้สูงอายุยังสามารถนำความรู้ ประสบการณ์ และศักยภาพมาใช้ในการทำงานได้ สศช. และ TDRI ประเมินว่า แนวโน้มรายได้จากการทำงานของผู้สูงอายุจะขยายตัวเฉลี่ยร้อยละ 3.76 ต่อปี โดยจะเพิ่มขึ้นจาก 6.4 แสนล้านบาท (ปี 2564) ไปสู่ระดับ 8.8 แสนล้านบาท ภายในปี 2576

ศักยภาพทางการเงินและการบริโภคนี้เอง ได้ก่อให้เกิดธุรกิจและบริการใหม่ที่มุ่งตอบสนองความต้องการเฉพาะของผู้สูงอายุโดยตรง

โอกาสใหม่ทางธุรกิจ 6 รูปแบบใน Silver Economy

ปัจจุบันมีตัวอย่างธุรกิจใหม่ ๆ ที่สะท้อนถึงการใช้ศักยภาพของผู้สูงอายุทั้งในด้านการจ้างงาน, สุขภาพ, และการส่งเสริมคุณภาพชีวิต ซึ่งสามารถแบ่งออกได้เป็น 3 หมวดหลัก พร้อมตัวอย่างธุรกิจรวม 6 รูปแบบ ดังนี้

หมวดที่ 1: ด้านการจ้างงานและการสร้างคุณค่า (Active Ageing)

ธุรกิจในหมวดนี้เน้นการส่งเสริมให้ผู้สูงอายุที่ยังแข็งแรงและมีความสามารถได้สร้างรายได้และคุณค่าให้กับตนเอง:

แกร็บวัยเก๋า (Grab Wai Kao):

• เป็นโครงการที่บริษัท แกร็บประเทศไทย จำกัด ที่ส่งเสริมผู้สูงอายุที่ยังแข็งแรงให้สามารถสร้างรายได้และคุณค่าผ่านการเป็นพาร์ทเนอร์ขับรถรับส่งผู้โดยสาร หรือจัดส่งสินค้าบนแพลตฟอร์ม
• ปัจจุบันมีผู้สูงอายุเข้าร่วมโครงการนี้มากกว่า 10,000 คน ซึ่งเพิ่มขึ้นอย่างมากจาก 3,700 คน ในปี 2565

บริการเช่าลุง เช่ายาย:

• เป็นโมเดลจาก ประเทศญี่ปุ่น ซึ่งเป็นแพลตฟอร์มที่เปิดพื้นที่ให้คนทั่วไปสามารถ แลกเปลี่ยนมุมมองชีวิต หรือ ขอกำลังใจ จากผู้สูงวัยที่มีประสบการณ์และทัศนคติเชิงบวก
• การดำเนินการนี้เป็นการสร้างรายได้ให้กับผู้สูงอายุ ควบคู่ไปกับการสร้างปฏิสัมพันธ์ทางสังคมที่ดี

หมวดที่ 2: ด้านสุขภาพกายและบริการดูแลเฉพาะทาง (Health & Care Services)

ธุรกิจที่มุ่งเน้นการดูแลสุขภาพและการอำนวยความสะดวกในการใช้ชีวิตประจำวัน:

Go MAMMA (บริการรถแท็กซี่ผู้สูงอายุ):

เป็นบริการรถแท็กซี่ที่ออกแบบมาสำหรับผู้สูงอายุโดยเฉพาะแบบครบวงจร

• บริการครอบคลุมตั้งแต่การรับจากบ้าน รอระหว่างทำธุระ จนถึงส่งกลับ
• จุดเด่นคือคนขับรถทุกคนได้ผ่านการอบรมหลักสูตร CPR และจิตวิทยาเบื้องต้น เพื่อลดความยากลำบากในการเดินทางและช่วยแก้ปัญหาลูกหลานไม่มีเวลาดูแล
• มีการให้บริการรับ-ส่งไปแล้วกว่า 500 ราย และมากกว่า 5,000 เที่ยวเดินทาง

บ้านตัดเล็บสุขภาพ ตลาดน้อย:

• เป็นบริการตัดเล็บตามหลักทางการแพทย์ โดยผู้ให้บริการคือ พยาบาลวิชาชีพวัยเกษียณ
• บริการนี้ช่วยรักษาผู้สูงอายุที่มีปัญหาเล็บงอกผิดปกติ หรือเล็บงอผิดปกติ รวมถึงการดูแลผู้สูงอายุที่เป็นผู้ป่วยติดเตียงและมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อเนื่องจากไม่สามารถตัดเล็บเองได้

หมวดที่ 3: ด้านการส่งเสริมสุขภาพจิตและคุณภาพชีวิต (Mental Wellness)

ธุรกิจที่เน้นการสร้างปฏิสัมพันธ์ทางสังคม การเรียนรู้ และการท่องเที่ยว เพื่อให้ผู้สูงวัยมีคุณภาพชีวิตที่ดี:

ทัวร์สูงวัย หัวใจฟรุ้งฟริ้ง:

เป็นโปรแกรมท่องเที่ยวทั้งในประเทศและต่างประเทศที่ออกแบบมาสำหรับผู้สูงอายุโดยเฉพาะ

• มีทีมงานที่ผ่านการอบรมปฐมพยาบาลจำนวน 2 คนต่อกลุ่ม คอยดูแลอย่างใกล้ชิด
• มีการแจ้งสถานการณ์ของผู้เดินทางให้ครอบครัวทราบผ่านแอปพลิเคชัน LINE
• จัดกิจกรรมสันทนาการเพื่อสร้างความสัมพันธ์ระหว่างผู้ร่วมเดินทางในวัยเดียวกัน

ยังแฮปปี้ (YoungHappy) และโครงการ “House to Homestay เปลี่ยนบ้านสร้างรายได้”:

• ยังแฮปปี้ เป็นการเปิดพื้นที่ให้ผู้สูงวัยได้เรียนรู้และทำกิจกรรมร่วมกัน

นอกจากนี้ ยังจัดโครงการ “House to Homestay เปลี่ยนบ้านสร้างรายได้” ซึ่งเป็นการอบรมให้ผู้สูงอายุได้เรียนรู้การปรับปรุงบ้าน การบริหารจัดการ การเข้าถึงแหล่งทุน และการจดทะเบียนอย่างถูกกฎหมาย เพื่อให้สามารถสร้างรายได้อย่างมั่นคงจากที่พักของตนเอง

ตัวอย่างผู้ประกอบการสูงวัยที่ประสบความสำเร็จจากโครงการนี้ เช่น ลุงชวนป้ารีโฮมสเตย์ และโฮมสเตย์ลุงสั่น บ้านปากประ

กลไกสนับสนุนที่จำเป็นเพื่อยกระดับ Silver Economy

นางสาวอ้อนฟ้า เวชชาชีวะ ย้ำว่า จากตัวอย่างเหล่านี้ สะท้อนให้เห็นว่าโอกาสทางธุรกิจที่เกี่ยวกับผู้สูงอายุไม่จำเป็นต้องมีขนาดใหญ่เสมอไป แต่จำเป็นอย่างยิ่งที่ภาครัฐจะต้องมีกลไกสนับสนุนที่ชัดเจน เพื่อขับเคลื่อนและยกระดับศักยภาพเศรษฐกิจสูงวัยของไทยอย่างยั่งยืน:

การจัดทำยุทธศาสตร์และกำหนดหน่วยงานหลัก:

• ต้องมีการจัดทำ ยุทธศาสตร์ด้านเศรษฐกิจสูงวัยที่ชัดเจน เพื่อใช้เป็นแนวทางในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ (growth engine) พร้อมทั้งกำหนดหน่วยงานหลัก อาทิ กรมกิจการผู้สูงอายุ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมและบริหารจัดการกองทุนผู้สูงอายุ

การสร้างโอกาสในตลาดแรงงาน:

• ต้องส่งเสริมการฝึกอบรม reskill/upskill/newskill ในทักษะที่จำเป็นและเป็นที่ต้องการของตลาด รวมถึงสร้างกลไกสนับสนุนการทำงานและการเข้าถึงแหล่งเงินทุนที่จำเป็นสำหรับผู้สูงอายุที่ต้องการเริ่มต้นธุรกิจในฐานะ Olderpreneur

การพัฒนาฐานข้อมูล:

• ควรพัฒนาฐานข้อมูลที่ครอบคลุมทั้งข้อมูลสินค้าและบริการสำหรับผู้สูงอายุที่มีอยู่ในระบบ เพื่อเผยแพร่และสร้างการรับรู้แก่ประชาชน และจัดทำข้อมูลงานวิจัยและพัฒนาเพื่อช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์และบริการให้ตรงตามความต้องการของตลาดมากขึ้น

การเปลี่ยนผ่านสู่สังคมสูงวัยคือการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจใหม่ (Silver Economy) ที่หากได้รับการสนับสนุนอย่างถูกจุด จะสามารถเปลี่ยนจากความท้าทายเชิงประชากรให้กลายเป็นเครื่องยนต์ขับเคลื่อนมูลค่าทางเศรษฐกิจใหม่ให้กับประเทศได้อย่างยั่งยืน