สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ผู้ไม่ถือยศศักดิ์

มีเหตุการณ์สำคัญๆ ที่บ่งบอกว่า สมเด็จพระสังฆราชเจ้า พระองค์นี้มีพระจริยาวัตรไม่ถือยศถือศักดิ์ สมกับเป็นพระแท้

หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ปราโมช เขียนในหน้า 5 ของหนังสือพิมพ์สยามรัฐ รายวัน วันที่ 12 กันยายน 2511 เรื่องพระเกียรติคุณ สมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวงวชิรญาณวงศ์ (หม่อมราชวงศ์ชื่น นภวงศ์ สุจิตโต) สมเด็จพระสังฆราชเจ้า องค์ที่ 13 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และ ทรงเป็น เจ้าอาวาส วัดบวรนิเวศวิหาร ด้วยว่า สมเด็จท่านเป็นพระแท้ถึงจะบริบูรณ์ด้วยสมณศักดิ์และลาภอดิเรกต่างๆ ตามฐานะของท่านซึ่งมีคนเคารพนับถือมากมาย ท่านก็มิได้ใยดีต่อสิ่งเหล่านั้น

จำได้ว่าในวันที่ประกาศตั้งท่านเป็นสมเด็จพระสังฆราชในพระราชพิธีหนึ่งในพระบรมมหาราชวัง (จะเป็นวันเฉลิมพระชนม์พรรษา หรือฉัตรมงคล ก็จำไม่ได้เสียแล้ว (สถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราชเจ้า ใน พศ. 2488 ตรงกับรัชกาลที่ 8) เพราะในสมัยนั้น ยังไม่มีพระราชพิธี ตั้งสมเด็จพระสังฆราชโดยเฉพาะเด็กลูกศิษย์ ที่ตามพระราชาคณะเข้าไปในวัดพระศรีฯได้จับกลุ่มนั่งคุยกันอยู่ข้างนอก

เด็กคนหนึ่งถามขึ้นว่า "สังฆราชองค์ใหม่นี้ชื่ออะไรโว้ย"

ทันใดนั้นก็มีเสียงห้าวๆ ตอบมาจากข้างหลังว่า "ชื่อชื่น โว้ย"

(เมื่อ) งานพระราชพิธีเสร็จลงแล้ว สมเด็จท่านออกจากพระที่นั่ง เดินตามลูกศิษย์ของท่านจะกลับวัด บังเอิญมาได้ยินปุจฉาของเด็กเข้า ท่านก็เลยตอบให้เพราะชื่อจริงของท่านคือหม่อมราชวงศ์ชื่น นภวงศ์

'แม่ชีอ้างเป็นลูกสาวสมเด็จ'

ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ เขียนอีกตอนหนึ่งเกี่ยวกับแม่ชี ที่อ้างว่าเป็นลูกสาวสมเด็จ ซึ่งม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ทราบ ก็อดใจไว้ไม่ได้ จึงไปถามว่า สมเด็จท่านบวชมาตั้งแต่เป็นเณร และอยู่ในผ้าเหลืองจน(จะ) สิ้นพระชนม์ วันดีคืนดีมียายชีคนหนึ่งมาเดินป้วนเปี้ยน อยู่แถวใต้ถุนกุฏิของ ท่านที่วัดบวร แถมเรียกสมเด็จว่า เสด็จพ่อ

ผมก็ให้สงสัยเป็นกำลัง อดรนทนไม่ไหวต้องขึ้นไปกราบทูล ถามว่า "ก็ไหนว่าสมเด็จรับสั่งว่าบวชตั้งแต่เป็นเณรแล้วทำไมมีลูกสาวโตๆ อย่างนี้เล่า"

"ชาติก่อนโว้ย" สมเด็จบอกยายชีแกระลึกชาติได้ แกบอกว่าชาติก่อนแกเป็นลูกสาวของเรา

"แล้วสมเด็จเชื่อหรือ" 

"ก็เราระลึกชาติไม่ได้ จะไปเถียงแกยังไง แต่มันมีแปลกอยู่นิดเดียวเท่านั้น แกบอกว่าชาติก่อนเราอยู่บ้านริมถนนทรงวาด"

"แล้วยังไง"

"ก็ไอ้ถนนทรงวาดนั้น เขาเพิ่งตัดเมื่อกันโตแล้วในชาตินี้นี่หว่า"

สมเด็จวัดสังฆราชเจ้ากรมหลวงวชิรญาณวงศ์ ทรงเป็นเจ้าอาวาสวัดบวรนิเวศวิหาร เมื่อ พศ.2464 ขณะที่ดำรงสมณศักดิ์ที่พระญาณวราภรณ์ (ภายหลังที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระยาวชิรญาณวโรรส สิ้นพระชนม์ เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม 2464)

สมัยที่ปกครองวัด ได้มีพระเปรียญและนักธรรมเพิ่มพูนมากขึ้นการอบรมสั่งสอนนวกะโดยมากได้ประทานพระโอวาทอบรมด้วยพระองค์เองส่วนในด้านการก่อสร้างในวัดทรงสร้างถาวรวัตถุไว้เป็นอันมากเช่นตึกมนุษยนาควิทยาทาน 

ตึกสภาการศึกษามหามกุฏราชวิทยาลัยโรงเรียนพระปริยัติธรรมสามัคคีธรรมทาน ตึกคอยท่าปราโมช ตึกอุทิศนภวงศ์ และกุฏิต่างๆ