รู้ความหมายวันอาสาฬหบูชา วันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา

วันอาสาฬหบูชาคือวันที่พระพุทธเจ้าแสดงปฐมเทศนา หลังจากตรัสรู้แล้ว สถานที่แสดงธรรมคือ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสีเพื่อโปรดปัญจวัคคีย์ ที่เคย เป็นศิษย์รับใช้ เมื่อพระองค์ อุปสมบท และบำเพ็ญทุกรกิริยาอยู่ แต่เมื่อพระองค์ได้เปลี่ยน แนวทางจากการบำเพ็ญทุกรกิริยามาบำเพ็ญแบบทางสายกลาง(มัชฌิมา ปฏิปทา) บรรดาปัญจวัคคีย์ เห็นว่า พระโพธิสัตว์ ท้อถอย ไม่ยอมบำเพ็ญตบะเพื่อตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว จึงพากันละทิ้ง ให้อยู่ตามลำพัง    

ส่วนปัญจวัคคีย์ได้ไปพักที่อิสิปตนมฤาคทายวัน เมืองพาราณสี (รัฐอุตตรประเทศ) ห่างไกลจากพุทธคยาประมาณ 200 กว่ากิโลเมตร อย่างไรก็ตาม เมื่อพระโพธิสัตว์ ตรัสรู้ อริยสัจ 4 ที่พุทธคยาในวันวิสาข แล้วจากนั้นได้ทบทวนข้อธรรมที่ตรัสรู้จนสิ้นสงสัยจึงดำริว่าผู้ใด สมควรจะได้ฟังธรรมที่ตรัสรู้ใหม่เป็นคนแรกๆ

เมื่อดำริถึงครูอาจารย์ในสำนักที่เคยศึกษาในอดีตปรากฏว่าถึงแก่กรรมไปเป็นส่วนมาก เหลือแต่ ปัญจวัคคีย์ 5 คนได้แก่ โกณฑัญญะ วัปปะภัททิยะ มหานามะและอัสสชิ ที่เคยปรนนิบัติ
แต่ทั้งหมดไปอยู่ที่ป่าอิสิปตนมฤาคทายวัน เมืองพาราณสี

พระองค์จึงเสด็จไป โปรดคน(ฤาษี) ทั้ง 5 เมื่อเสด็จถึงที่อยู่ของท่านทั้ง 5 แทนที่ทุกท่าน จะดีใจ กลับมีทีท่าเมินเฉย คือไม่ต้อนรับ แม้กระทั้งเชื้อเชิญให้นั่ง เพราะเข้าใจว่าท่านเป็นผู้มักมาก พระพุทธองค์จึงต้องเอ่ยทักทายและบอกว่าเวลานี้เราตรัสรู้เป็นสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้ว
แต่ปัญจวัคคีย์ ไม่เชื่อ พระองค์จึงเตือนให้รำลึกว่า เราเคยพูดแบบนี้มาก่อนไหม ปัญจวัคคีย์ ได้สติ จึงเปิดใจ พร้อมรับฟังของใหม่

พระพุทธองค์จึง ประกาศปฐมเทศนา เรื่อง ธรรมจักรกัปปวัตนสูตร ให้ปัญจวัคคีย์สดับ เมื่อจบแล้วท่านโกณฑัญญะ หัวหน้าและผู้อาวุโสในกลุ่มได้ดวงตาเห็นธรรม หรือเกิดธรรมจักษุ
พระพุทธองค์จึงตรัสว่า "อัญญาสิ วตโภ โกณฑัญโญ" คืออัญาโกณฑัญญะ รู้แล้ว คำนี้จึงเป็นที่มาของชื่อว่า อัญญาโกณฑัญญะ ในเวลาต่อมา

จากนั้นเธอขออุปสมบทพระองค์ทรงประทานให้บวชแบบเอหิ ภิกขุ อุปสัมปทา ส่งผลให้ เป็นภิกษุรูปแรกในพุทธศาสนาและทำให้พระรัตนตรัย คือพุทธ ธรรมและสังฆะครบ 3 ดังนั้นวันอาสาฬหะ จึงไม่เป็นเพียงวันแสดงปฐมเทศนา แต่ยังเป็นวันพระสงฆ์ และวันพระรัตนตรัยครบ 3 ด้วย
 

ส่วนหลักการในธรรมจักรกัปปวัตตนสูตรนั้น สรุปได้ 3 ประการ คือ  

1. มัชฌิมาปฏิปทาหมายถึงข้อปฏิบัติ อันเป็นสายกลาง ระหว่างการหมกมุ่นอยู่กับความสุขสบาย และการทรมานตนเพื่อบรรลุธรรม ซึ่งนักบวชสมัยนั้นนิยมปฏิบัติ กันอยู่ 
2. อริยมรรค คือมรรคมีองค์ 8 เป็นวิธีปฏิบัติในมัชฌิมาปฏิปทา คือไตรสิกขา ได้แก่ศีลสมาธิและปัญญานั่นเอง
3. อริยสัจ 4 ใจความสำคัญของธรรมจักรกัปปวัตนสูตร อยู่ที่อริยสัจ 4 ได้แก่ทุกข์ สมุทัยนิโรธและมรรค ความหมายของคำว่าอริยสัจ นั้นพระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า เป็นธรรมะอันแท้จริง ไม่คลาดเคลื่อน ไม่กลายเป็นอย่างอื่น  

และได้นามว่าเป็นอริยะ เพราะตรัสรู้อริยสัจ 4 ซึ่งก็คือปฏิจจสมุปบาท และมรรคมีองค์ 8 หรือไตรสิกขา นั่นเอง

ธรรมะนี้ทำให้พุทธองค์ ทรงเข้าถึงนิพพานการแสดงปฐมเทศนาในวันอาสาฬหบูชาจึงไม่ใช่แต่เพียงเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ แต่คือการเปิดแสงสว่างแห่งปัญญาด้วย อริยสัจ 4 เพื่อให้มนุษยชาติได้เข้าใจความจริงของชีวิต ปลดล็อกความสงสัย และใช้ชีวิตบนทางสายกลางอย่างมีสติและปัญญาตลอดไป