ทัศนา นิทรรศการ “Read The Legend” สานต่อประวัติศาสตร์สู่คนรุ่นใหม่

การผลักดัน “การอ่าน” ให้เป็นมากกว่ากิจกรรมทางปัญญา แต่เป็นเครื่องมือสำคัญในการเชื่อมโยงอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ผ่านการออกแบบนิทรรศการที่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าชม โดยเฉพาะคนรุ่นใหม่ ได้เข้ามามีส่วนร่วมกับเนื้อหาอย่างใกล้ชิด ทั้งในมิติของการเรียนรู้ การตีความ และการสร้างประสบการณ์ใหม่จากองค์ความรู้ดั้งเดิม

จึงถูกสานต่อภายใต้ความร่วมมือระหว่าง กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ร่วมกับสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) ที่เปิดพื้นที่การเรียนรู้ ผ่านนิทรรศการสำคัญ ภายใต้แนวคิด “Read The Legend เปิดตำนาน…การอ่านครั้งใหม่” ภายในงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติฯ ที่ผ่านมา

การจัดนิทรรศการในปีนี้ถูกออกแบบภายใต้ 3 แกนหลัก ได้แก่ ประวัติศาสตร์ ตำนาน และพัฒนาการของหนังสือในบริบทศาสนาและสังคมไทย ซึ่งล้วนเป็นรากฐานสำคัญของการก่อรูปองค์ความรู้และวัฒนธรรมการอ่านของประเทศ โดยมีเป้าหมายสำคัญในการสร้างความเข้าใจต่อ “คุณค่าของการอ่าน” ให้กับคนรุ่นใหม่ พร้อมเปิดพื้นที่ให้การอ่านกลายเป็นประสบการณ์ที่เข้าถึงได้ สนุก และมีความหมาย

“ธีรภัทร เจริญสุข” เลขาธิการ PUBAT เล่าถึงนิทรรศการที่จัดขึ้นว่า หนึ่งในไฮไลท์สำคัญคือ นิทรรศการ “แสงแห่งปัญญา ในสมเด็จพระพันปี” ที่นำเสนอพระราชดำริด้านการศึกษาของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พร้อมจัดแสดงหนังสือพระราชนิพนธ์ “แก้วจอมแก่น” และ “แก้วจอมซน” ของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงบทบาทของการอ่านและการศึกษาในฐานะกลไกสำคัญของการพัฒนาสังคมไทยในระยะยาว

ขณะเดียวกันยังมีนิทรรศการ “อ่านพุทธตำนานผ่านบรรณพิภพ” ได้รวบรวมทรัพยากรทางปัญญาที่ทรงคุณค่า ไม่ว่าจะเป็นคัมภีร์ใบลานสมัยอยุธยา พระไตรปิฎกจารทองคำ และหนังสือสมุดไทยเรื่องพระมาลัย ซึ่งสะท้อนถึงโลกทัศน์ ความเชื่อ และวิถีชีวิตของผู้คนในอดีต การจัดแสดงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการมองเห็น แต่ยังเปิดพื้นที่ให้ผู้เข้าชมได้มีส่วนร่วมผ่านกิจกรรม เช่น การเขียนใบลาน และการเรียนรู้ผ่าน QR Code ซึ่งช่วยเชื่อมโยงองค์ความรู้ดั้งเดิมเข้ากับเทคโนโลยีสมัยใหม่

อีกหนึ่งนิทรรศการที่สะท้อนการเปลี่ยนผ่านขององค์ความรู้ คือ “จากวิถีแห่งศรัทธา สู่ภูมิปัญญาของยุคสมัย” ที่นำเสนอบทบาทของมิชชันนารีในการนำเทคโนโลยีการพิมพ์เข้ามาสู่ประเทศไทย จุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้การผลิตและเผยแพร่หนังสือเกิดขึ้นอย่างเป็นระบบ พร้อมจัดแสดงหนังสือหายาก อุปกรณ์การพิมพ์ยุคแรก และพจนานุกรมเล่มแรกของไทย ซึ่งเป็นหลักฐานสำคัญของการพัฒนาความรู้ในสังคมไทย

ในมิติของความหลากหลายทางวัฒนธรรม โครงการประกวดหนังสือระดับชาติ “The Nur Award 2026 รางวัลจรัสแสง: มนุษยภาพและสังคมศาสตร์” เปิดพื้นที่ทางปัญญาสำหรับหนังสือด้านอิสลามและวิถีมุสลิมในสังคมไทย พร้อมจัดแสดงคัมภีร์อัลกุรอานโบราณ และหนังสือสำคัญ 19 เล่มที่มุสลิมไทยควรอ่านสักครั้งในชีวิต

ขณะที่นิทรรศการ “Read the legend: หนังสือต้องห้าม (ลืม)” นำเสนอประสบการณ์การอ่านในรูปแบบ Immersive ที่ผสมผสานการเล่าเรื่องและเทคโนโลยี เพื่อให้ผู้เข้าชมสามารถมีส่วนร่วมกับเนื้อหาอย่างลึกซึ้ง ผ่านกิจกรรม Interactive ที่เปิดโอกาสให้ผู้ชมตั้งคำถาม ตีความ และสร้างความหมายใหม่จากเรื่องเล่าในอดีต สะท้อนแนวคิดที่ว่า “ตำนาน” ไม่ใช่เพียงเรื่องราวในอดีต แต่เป็นสิ่งที่ยังคงมีชีวิตและสามารถถูกต่อยอดได้ในปัจจุบัน

ในอีกมิติหนึ่ง นิทรรศการ “Y Book Journey : ย้อนรอยตำนานวายจากไทยสู่เทศ” แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการของวรรณกรรมแนว BL และ GL ของไทย ตั้งแต่การเป็นตลาดเฉพาะกลุ่ม สู่การเติบโตเป็น Soft Power ที่สามารถส่งออกสู่เวทีโลก โดยมีการนำเสนอผลงานที่ได้รับการแปลเป็นภาษาต่างประเทศ รวมถึงกิจกรรมเชิงปฏิสัมพันธ์ที่เปิดโอกาสให้ผู้เข้าชมได้มีส่วนร่วม

สำหรับกลุ่มเยาวชน นิทรรศการ “Little Read Universe: Legend Alive” ถูกออกแบบให้เป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ผ่านการเล่น การสำรวจ และการสร้างสรรค์ โดยมุ่งเน้นการเชื่อมโยง “ตำนาน” เข้ากับประสบการณ์ในชีวิตประจำวันของเด็ก เพื่อปลูกฝังนิสัยรักการอ่าน และสร้างความเข้าใจว่าการอ่านไม่ใช่เพียงการจดจำ แต่เป็นการสร้างจินตนาการและความคิดสร้างสรรค์

นอกจากนี้ยังมีนิทรรศการหนังสือดีเด่นประจำปี 2569 ที่จัดขึ้นเพื่อส่งเสริมการผลิตหนังสือคุณภาพโดยคนไทย และกระตุ้นให้เกิดการสร้างสรรค์ผลงานที่มีคุณค่า นิทรรศการ “เส้นทางพานแว่นฟ้า 25 ปี” นำเสนอบทบาทของวรรณกรรมการเมืองในการสะท้อนและพัฒนาสังคมไทย ผ่านการเปิดพื้นที่ให้ประชาชนได้แสดงออกทางความคิดอย่างสร้างสรรค์

ในบริบทของโลกที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว การอ่านจึงไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการรับข้อมูล แต่เป็นกระบวนการสร้างความเข้าใจ การตีความ และการเชื่อมโยงองค์ความรู้เข้ากับชีวิตจริง นิทรรศการเหล่านี้สะท้อนให้เห็นว่า “การอ่าน” ยังเป็นพลังสำคัญในการขับเคลื่อนสังคม และเป็นเครื่องมือที่ช่วยเชื่อมโยงผู้คนเข้ากับอดีต