25 มกราคม 2020
- WWW.SETTRADE.COM -  SET  1,673.88  -0.15  -0.01%         Value  35,149.94  Mil.Baht         SET50  1,113.63  -1.76  -0.16%         Value  24,054.02  Mil.Baht         SET100  2,457.90  -2.63  -0.11%         Value  28,249.94  Mil.Baht         sSET  770.06  +5.58  +0.73%         Value  1,101.05  Mil.Baht         SETCLMV  1,058.03  +1.17  +0.11%         Value  9,039.19  Mil.Baht         SETHD  1,203.75  +1.08  +0.09%         Value  9,619.45  Mil.Baht         SETTHSI  1,048.99  0.00  0.00%         Value  19,303.38  Mil.Baht         SETWB  1,050.71  -6.65  -0.63%         Value  4,009.63  Mil.Baht         mai  355.00  +1.13  +0.32%         Value  316.61  Mil.Baht             AGRO  442.62  -0.39  -0.09%       AGRI  177.33  -0.21  -0.12%       FOOD  12,786.18  -11.26  -0.09%           CONSUMP  102.55  +0.16  +0.16%       FASHION  660.17  -0.94  -0.14%       HOME  24.85  +0.07  +0.28%       PERSON  264.50  +2.30  +0.88%           FINCIAL  184.18  +2.49  +1.37%       BANK  480.94  +7.72  +1.63%       FIN  4,239.48  +26.73  +0.63%       INSUR  11,085.15  +31.25  +0.28%           INDUS  103.73  +0.23  +0.22%       AUTO  437.03  +1.91  +0.44%       IMM  45.97  -0.34  -0.73%       PAPER  2,981.92  0.00  0.00%       PETRO  984.24  +3.64  +0.37%       PKG  3,222.67  +2.58  +0.08%       STEEL  24.98  -0.07  -0.28%           PROPCON  137.78  +0.36  +0.26%       CONMAT  11,046.43  +73.45  +0.67%       PROP  284.35  +0.35  +0.12%       PF&REIT  254.77  -0.95  -0.37%       CONS  85.47  +0.96  +1.14%           RESOURC  223.93  -0.21  -0.09%       ENERG  25,538.71  -24.45  -0.10%       MINE  7.19  0.00  0.00%           SERVICE  533.55  -2.94  -0.55%       COMM  43,733.25  -378.20  -0.86%       HELTH  5,421.99  -17.38  -0.32%       MEDIA  59.01  +0.02  +0.03%       PROF  150.40  -0.41  -0.27%       TOURISM  564.86  -2.70  -0.48%       TRANS  417.68  -1.87  -0.45%           TECH  179.13  -1.54  -0.85%       ETRON  1,176.89  +19.14  +1.65%       ICT  177.51  -1.90  -1.06%       TFEX       SET50 Index Futures       S50U19  1,112.4  -0.1  56,141        S50V19  1,112.1  +1.0  3        S50X19  -  -  -        S50Z19  1,111.0  +0.2  7,622        S50H20  1,107.5  +0.6  1,481        S50M20  1,103.0  -0.3  455      Sector Index Futures       BANKU19  -  -  -        COMMU19  -  -  -        ENERGU19  -  -  -        FOODU19  -  -  -        ICTU19  -  -  -      Single Stock Futures       AAVU19  3.23  +0.02  9        ADVANCU19  225.00  -3.00  265        AEONTSU19  -  -  -        AMATAU19  25.75  +0.56  203        AOTU19  73.95  -0.05  22        APU19  7.09  +0.06  37        BAU19  -  -  -        BANPUU19  12.62  +0.11  2,202        BAYU19  35.21  +0.66  2        BBLU19  178.72  +1.72  188        BCHU19  15.80  -0.15  517        BCPU19  28.10  +0.60  4        BCPGU19  -  -  200        BDMSU19  24.63  +0.13  4        BEAUTYU19  2.88  +0.07  235        BECU19  8.51  -0.17  5        BEMU19  11.20  -0.05  8        BGRIMU19  40.82  +0.07  213        BHU19  141.00  -0.40  37        BJCU19  51.85  -1.95  186        BLAU19  -  -  -        BLANDU19  -  -  -        BTSU19  13.53  +0.10  2        CBGU19  79.00  -0.80  15        CENTELU19  -  -  -        CHGU19  -  -  -        CKU19  23.70  +0.20  842        CKPU19  6.03  -0.12  1,095        COM7U19  25.30  +0.06  1        CPALLU19  83.01  -0.99  92        CPFU19  -  -  -        CPNU19  69.15  +1.00  372        DELTAU19  -  -  70        DTACU19  58.80  -  103        EAU19  51.55  +1.05  349        EARTHU19  -  -  -        EGCOU19  -  -  20        EPGU19  -  -  -        ERWU19  6.05  -  505        ESSOU19  8.65  +0.04  522        GFPTU19  -  -  -        GLOBALU19X  -  -  -        GLOWU19  -  -  -        GPSCU19X  70.62  +0.53  148        GULFU19  148.51  -4.49  282        GUNKULU19X  -  -  500        HANAU19  29.36  +0.18  1        HMPROU19  18.14  -0.16  203        ICHIU19  -  -  -        INTUCHU19  64.16  -0.66  42        IRPCU19  4.16  -0.03  1,169        ITDU19  2.00  +0.05  3,768        IVLU19  37.11  +0.51  168        JASU19  6.60  +0.02  2,020        KBANKU19  171.00  +2.75  224        KCEU19  18.60  +0.20  3        KKPU19  -  -  -        KTBU19  17.76  +0.04  114        KTCU19  44.95  +0.70  411        LHU19  10.22  -0.23  403        LPNU19  -  -  -        MAJORU19  -  -  100        MEGAU19  -  -  -        MINTU19  -  -  400        MTCU19  54.50  -0.21  1        ORIU19  -  -  500        PLANBU19  8.70  +0.15  506        PRMU19  -  -  500        PSHU19  -  -  -        PSLU19  8.51  -0.10  53        PTGU19  20.25  -0.11  293        PTTU19  45.24  +0.34  119        PTTEPU19  122.28  -1.70  223        PTTGCU19  55.20  +0.18  89        QHU19  2.82  +0.01  4        RATCHU19  73.25  +0.25  96        ROBINSU19  -  -  -        RSU19  -  -  -        SU19  3.30  -0.06  2,003        SAMARTU19  -  -  -        SAWADU19X  -  -  -        SCBU19  124.75  +1.76  259        SCCU19  439.02  +3.04  112        SGPU19  8.80  +0.06  4        SIRIU19  1.32  -  1,005        SPALIU19  -  -  -        SPCGU19  -  -  -        SPRCU19  9.62  +0.19  38        STAU19  11.10  +0.07  2        STECU19  19.66  +0.12  2,070        STPIU19  7.22  +0.12  15        SUPERU19  0.66  +0.02  1,010        TASCOU19  -  -  -        TCAPU19  -  -  100        THAIU19  9.97  +0.21  103        THANIU19  -  -  -        THCOMU19  -  -  -        TISCOU19  103.50  +0.50  21        TKNU19  -  -  -        TMBU19  1.74  +0.06  1,119        TOPU19  70.20  +0.45  33        TPIPLU19  1.63  -0.01  61        TRUEU19  5.56  -0.11  153        TTAU19  -  -  -        TTCLU19  -  -  -        TTWU19  13.63  -0.10  1        TUU19  17.10  +0.01  1        TVOU19  -  -  -        UNIQU19  9.70  +0.08  7        VGIU19  -  -  -        VNGU19  -  -  -        WHAU19  4.68  -0.09  3,337      GF10 Futures       GF10V19  21,750  -40  5,411        GF10Z19  21,820  -30  1,833        GF10G20  21,890  -20  1,004      GF50 Futures       GFV19  21,740  -50  106        GFZ19  21,800  -50  35        GFG20  21,870  -60  13      Gold Online Futures       GOU19  1,499.20  +3.00  9,379        GOZ19  1,508.60  +2.60  3,011      GOLD-D       GDU19  1,495.40  -1.40  4        GDZ19  1,506.40  -0.90  2      USD Futures       USDU19  30.45  -0.15  1,185        USDV19  -  -  -        USDX19  -  -  -        USDZ19  30.43  -0.14  2,525      BB3 Futures       BB3U19  -  -  -        BB3Z19  -  -  -      TGB5 Futures       TGB5U19  -  -  -        TGB5Z19  -  -  -      RSS3 Futures       RSS3U19  -  -  -        RSS3V19  -  -  -        RSS3X19  -  -  -        RSS3Z19  -  -  -        RSS3F20  -  -  -        RSS3G20  -  -  -        RSS3H20  -  -  -      RSS3D Futures       RSS3DU19  -  -  -        RSS3DV19  -  -  -        RSS3DX19  -  -  -        RSS3DZ19  -  -  -        RSS3DF20  -  -  -        RSS3DG20  -  -  -        RSS3DH20  -  -  -      Index Options       Most Active Call Volume       S50U19C1125  6.7  +0.2  1,105        S50U19C1100  18.4  -0.4  328        S50U19C1175  0.8  +0.2  294        S50U19C1150  2.1  -0.1  184        S50Z19C1200  4.0  +0.2  120      Most Active Put Volume       S50U19P1075  2.2  -0.2  330        S50U19P1100  6.6  -0.2  298        S50U19P1025  0.5  +0.1  211        S50U19P1050  0.7  -  166        S50Z19P1050  10.0  -0.8  140      ---     กองทุนส่งเสริมการพัฒนาตลาดทุน รับสมัครบุคคลเพื่อคัดเลือกเข้าดำรงตำแหน่ง "ผู้จัดการกองทุนส่งเสริมการพัฒนาตลาดทุน" ตั้งแต่วันที่ 10 ก.ย.-9 ต.ค. 2562 รายละเอียดเพิ่มเติม www.set.or.th สอบถาม 02-009-9701     ---     เสวนาและเวิร์กชอป "เงินบาทแข็ง ทองผันผวน เล็งทางรุก หาทางรอด ด้วย TFEX" อาทิตย์ 15 ก.ย. เวลา 8.30-12.30 น. ที่อาคารตลาดหลักทรัพย์ฯ ลงทะเบียนฟรี www.TFEX.co.th    ---    

EICชี้5 ข้อสะท้อนภาวะซบเซาศก.ครัวเรือนไทย

13 Dec 2019
อ่าน 381 ครั้ง
อีไอซี ชี้5 ข้อสะท้อนภาวะซบเซาของเศรษฐกิจครัวเรือนไทยระยะสั้นรัฐยังต้องอุ้ม

 

เศรษฐกิจภาคครัวเรือนไทยอยู่ในสภาวะซบเซา ทั้งรายได้และการใช้จ่ายเฉลี่ยลดลงครั้งแรกรอบ 10 ปี  สถานะทางการเงินของครัวเรือนเปราะบางมากขึ้น จากภาระหนี้ที่เพิ่มขึ้น อัตราการออมลดลง และกันชนทางการเงิน มีน้อยลง เงินช่วยเหลือจากภาครัฐมีบทบาทเพิ่มมากขึ้นในการประคับประคองกลุ่มครัวเรือนรายได้น้อย  ในช่วงที่ความสามารถในการหารายได้อ่อนแอและยังมีความเปราะบางสูง 

จากข้อมูลการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของภาคครัวเรือนไทย (Household Socio-Economic Survey หรือ SES) จากการสำรวจครัวเรือนกว่า 4 หมื่นครัวเรือนในทุก ๆ 2 ปี  โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ อีไอซีนำข้อมูลล่าสุดช่วงครึ่งแรกปี 2562 มาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับข้อมูลย้อนหลัง 10 ปี พบว่ามี 5 ข้อค้นพบน่าสนใจ  ที่บ่งชี้ถึงภาวะเศรษฐกิจของครัวเรือนไทยในปัจจุบัน ดังต่อไปนี้

1.รายได้เฉลี่ยของครัวเรือนไทยลดลงเป็นครั้งแรกในรอบ 10 ปีสวนทาง GDP ที่ยังเติบโต ในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 ครัวเรือนไทยมีรายได้ลดลงสวนทางกับ GDP ที่เพิ่มขึ้นต่อเนื่อง ในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 ครัวเรือนไทยมีรายได้เฉลี่ยอยู่ที่ 26,371 บาทต่อเดือนต่อครัวเรือน ลดลง -2.1% จากในปี 2560 ที่ 26,946 บาทต่อเดือนต่อครัวเรือน  ถือเป็นการลดลงครั้งแรกในรอบ 10 ปีจากช่วงก่อนหน้านี้ที่รายได้ครัวเรือนมีการเพิ่มขึ้นมาโดยตลอด ทั้งนี้รายได้ครัวเรือนที่ลดลงนั้นสวนทางกับเศรษฐกิจเมื่อวัดจาก nominal GDP ที่เติบโตขึ้น 7.6% ในช่วงเดียวกัน (คำนวณเทียบ nominal GDP รวม 4 ไตรมาสย้อนหลังนับจากช่วงครึ่งแรกของปี 2562 เทียบกับของทั้งปี 2560)

 รายได้ครัวเรือนลดลง  ทั้งในส่วนที่มาจากการทำงานเป็นลูกจ้าง (ค่าจ้าง) และจากการประกอบธุรกิจ (กำไรจากกิจการ) โดยมีรายละเอียดในแต่ละแหล่งที่มารายได้ ดังนี้  รายได้ครัวเรือนจากการทำงานเป็นลูกจ้างลดลงจากปัจจัยระยะสั้นและปัจจัยเชิงโครงสร้าง จาก 22,237 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือนในปี 2560 เหลือ 21,879 บาทในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 หรือลดลง -1.6%  อีไอซีวิเคราะห์ว่าการลดลงของรายได้ค่าจ้างของครัวเรือน  มีสาเหตุมาจากจำนวนคนทำงานและจำนวนชั่วโมงการทำงานเฉลี่ยต่อคนที่ลดลง รวมไปถึงอัตราค่าจ้างที่ชะลอลง ซึ่งเป็นผลมาจากทั้งปัจจัยเชิงวัฏจักร (การลดการใช้แรงงานตามภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัว) 

ปัจจัยเชิงโครงสร้าง (การเกษียณอายุของแรงงานตามโครงสร้างประชากร และการนำเทคโนโลยีทดแทนแรงงานมาใช้)  รายได้ครัวเรือนจากกำไรกิจการลดลงทั้งในและนอกภาคเกษตร  โดยกำไรกิจการการเกษตรเฉลี่ยอยู่ที่ 7,048 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือนในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 ลดลง -4.8% จาก 2 ปีก่อนหน้าสอดคล้องกับเศรษฐกิจภาคเกษตรกรรมที่เผชิญกับทั้งภัยแล้ง  และปัญหาราคาสินค้าตกต่ำ  ทั้งนี้กำไรกิจการการเกษตรลดลงอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2556 เป็นต้นมา 

ส่วนรายได้ครัวเรือนที่มาจากกำไรกิจการนอกภาคเกษตรก็ลดลงเช่นเดียวกัน โดยในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 อยู่ที่ 19,269 บาท ลดลงจาก 18,685 บาทในปี 2560 หรือลดลง -3.0% ตามสภาวะเศรษฐกิจที่ชะลอตัวและการแข่งขันที่รุนแรงขึ้นจากบริษัทขนาดใหญ่  สำหรับรายได้ครัวเรือนประเภทอื่น ๆ ค่อนข้างทรงตัว โดยรายได้ที่มาจากดอกเบี้ยจากการลงทุน ดอกเบี้ยจากเงินออม เงินโอนจากภาครัฐ เงินโอนจากผู้อื่น ฯลฯ ในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 อยู่ที่ 7,806 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือน ไม่เปลี่ยนแปลงจากปี 2560 คาดว่าสาเหตุที่รายได้ในส่วนนี้ทรงตัว  มาจากเงินออมเฉลี่ยต่อเดือนที่ลดลงและอัตราดอกเบี้ยที่ทรงตัวในระดับต่ำ 

2. การใช้จ่ายเฉลี่ยของครัวเรือนไทยก็ลดลงเป็นครั้งแรกในรอบ 10 ปีเช่นกัน  ครัวเรือนไทยลดการใช้จ่ายลง ในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 ครัวเรือนไทยใช้จ่ายเฉลี่ยอยู่ที่ 21,236 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือนลดลง -0.9% จาก 21,437 บาทต่อครัวเรือนต่อเดือนในปี 2560 ถือเป็นการลดลงครั้งแรกในรอบ 10 ปี สอดคล้องกับรายได้ที่ลดลง ทั้งนี้การลดลงของการใช้จ่ายยังอาจมีสาเหตุมาจากความกังวลเรื่องความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจที่มากขึ้น รวมถึงภาระหนี้ที่เพิ่มสูงขึ้นด้วยเช่นกัน  

ครัวเรือนไทยลดการใช้จ่ายในหลายหมวด โดยเฉพาะรายจ่ายสินค้าฟุ่มเฟือย เมื่อพิจารณาการเปลี่ยนแปลงเทียบระหว่างช่วงครึ่งแรกของปี 2562 และปี 2560 ในแต่ละหมวดรายจ่ายพบว่า ครัวเรือนมีการลดรายจ่ายในสินค้าจำเป็นบางรายการ เช่น หมวดอาหารซึ่งเป็นหมวดที่มีสัดส่วนรายจ่ายสูงที่สุด (33.2% ของรายจ่ายทั้งหมด) และหมวดรายจ่ายเกี่ยวกับการรักษาพยาบาล แต่ส่วนที่ลดลงมากกว่าค่าเฉลี่ยจะเป็นกลุ่มสินค้าฟุ่มเฟือย เช่น รายจ่ายในด้านเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ความบันเทิง และการท่องเที่ยว สะท้อนว่าครัวเรือนไทยเลือกที่จะประหยัดค่าใช้จ่ายในกลุ่มสินค้าและบริการฟุ่มเฟือยลงมากเป็นพิเศษในภาวะที่รายได้ไม่เติบโต 

อย่างไรก็ดี โดยเฉลี่ยครัวเรือนก็ยังคงมีการเพิ่มรายจ่ายในบางรายการ เช่น ค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับที่อยู่อาศัย เครื่องแต่งกาย ของใช้และบริการส่วนบุคคล และรายจ่ายด้านการสื่อสาร โดยรายจ่ายด้านการสื่อสารเป็นรายจ่ายหลักประเภทเดียวที่ครัวเรือนไม่เคยมีการลดการใช้จ่ายลงในตลอดช่วง 10 ปีที่ผ่านมา สอดคล้องกับพฤติกรรมการใช้เทคโนโลยีโทรศัพท์มือถือของผู้บริโภคที่เพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง 


3. ครัวเรือนไทยเป็นหนี้มากขึ้น ภาระหนี้ต่อรายได้แตะระดับสูงสุด  ครัวเรือนไทยมีการก่อหนี้เพิ่มขึ้น เมื่อพิจารณาเฉพาะครัวเรือนที่มีหนี้ (46.3% ของจำนวนครัวเรือนทั้งหมด) พบว่า ภาระหนี้เฉลี่ยต่อครัวเรือนเพิ่มขึ้นจาก 353,210 บาทต่อครัวเรือนในปี 2560 มาอยู่ที่ 362,373 บาทต่อครัวเรือน หรือเพิ่มขึ้น 2.6% ส่งผลให้สัดส่วนหนี้ต่อรายได้ (หารเฉพาะครัวเรือนที่มีหนี้) เพิ่มขึ้นจาก 96.1% มาเป็น 97.7% ซึ่งถือเป็นระดับที่สูงที่สุดเป็นประวัติการณ์ และเป็นการเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องต่างจากสัดส่วนหนี้ครัวเรือนต่อ GDP ที่มีการลดลง (deleverage) ในช่วงปี 2558 ถึงปี 2560 แล้วจึงเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในช่วงหลังจากนั้น 

ทั้งนี้สาเหตุหลักเป็นเพราะในช่วงดังกล่าวสัดส่วนรายได้ครัวเรือนต่อ GDP ลดลง ขณะที่สัดส่วนของกำไรภาคธุรกิจ (ซึ่งส่วนมากน่าจะมาจากกำไรของธุรกิจขนาดใหญ่) ต่อ GDP เพิ่มสูงขึ้น  หนี้บ้าน-บริโภค-การเกษตรเพิ่ม หนี้ธุรกิจลด โดยมีรายละเอียดในแต่ละวัตถุประสงค์การก่อหนี้ดังต่อไปนี้ 

หนี้บ้านเพิ่ม การก่อหนี้เพื่อซื้อที่อยู่อาศัยของครัวเรือนเฉลี่ยเพิ่มขึ้นจาก 128,287 บาทต่อครัวเรือนในปี 2560 มาอยู่ที่ 135,312 บาทต่อครัวเรือน หรือเพิ่มขึ้น 5.5% ส่งผลให้สัดส่วนหนี้ที่อยู่อาศัยต่อหนี้ครัวเรือนทั้งหมดเพิ่มขึ้นจาก 36.3% มาเป็น 37.3% ซึ่งถือเป็นระดับที่สูงที่สุดนับตั้งแต่ปี 2552 

หนี้เพื่อการบริโภคเพิ่ม ในส่วนของหนี้เพื่อการบริโภค (รวมหนี้รถยนต์) ซึ่งเป็นหนี้ที่มีสัดส่วนสูงที่สุดของครัวเรือนในปัจจุบันเพิ่มขึ้นจาก 137,678 บาทต่อครัวเรือนในปี 2560 มาอยู่ที่ 139,904 บาทต่อครัวเรือน คิดเป็นการเพิ่มขึ้น 1.0% สำหรับหนี้เพื่อการบริโภคนี้ถือเป็นหนี้ที่เติบโตเร็วที่สุดในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โดยเติบโตเฉลี่ย 7.0% ต่อปี ขณะที่หนี้ส่วนอื่น ๆ เติบโตเฉลี่ยเพียง 3.7% ต่อปี ทำให้หนี้เพื่อการบริโภคมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นจาก 30.8% ในปี 2552 มาเป็นที่ 38.4% ในปัจจุบัน 

การก่อหนี้เพื่อทำธุรกิจการเกษตรยังคงเพิ่มขึ้น จาก 49,273 บาทต่อครัวเรือนในปี 2560 มาอยู่ที่ 51,574 บาทต่อครัวเรือน คิดเป็นการเพิ่มขึ้น 4.7% ทั้ง ๆ ที่กำไรจากกิจการการเกษตรลดลงในช่วงเดียวกัน คาดว่าสาเหตุน่าจะมาจากการก่อหนี้เพื่อประคับประคองธุรกิจและค่าใช้จ่ายในครัวเรือนในช่วงที่ต้องเผชิญปัจจัยลบ รวมถึงอาจมีผลส่วนหนึ่งมาจากมาตรการภาครัฐในการให้สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำแก่เกษตรกรต่อเนื่อง 

ในทางกลับกัน การก่อหนี้เพื่อทำธุรกิจนอกภาคเกษตรลดลง จาก 30,120 บาทต่อครัวเรือนในปี 2560 ลดลงมาอยู่ที่ 29,478 บาทต่อครัวเรือนในปัจจุบัน คิดเป็นการลดลง -2.1% สอดคล้องกับทิศทางการเปลี่ยนแปลงของกำไรกิจการนอกภาคเกษตร  ทั้งนี้หนี้ในส่วนนี้มีสัดส่วนมีแนวโน้มลดลงในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา โดยเคยมีสัดส่วนสูงถึง 16.3% ในปี 2552 ลดลงมาเหลือเพียง 8.1% ในปัจจุบัน ส่วนหนึ่งมาจากการที่จำนวนครัวเรือนที่ทำกิจการนอกภาคเกษตรลดลงจาก30.5% ในปี 2552 มาอยู่ที่ 25.2% ในปัจจุบัน อีกทั้งในบรรดาครัวเรือนที่ทำธุรกิจนอกภาคเกษตร สัดส่วนครัวเรือนที่กู้ก็ลดน้อยลงเช่นกันจาก 14.2% ในปี 2552 มาอยู่ที่ 10.0% ในปัจจุบัน 

จากแนวโน้มของการเปลี่ยนแปลงของหนี้แต่ละประเภทในช่วง 10 ปีที่ผ่านมานั้น  แสดงให้เห็นว่าการเพิ่มขึ้นของหนี้ภาคครัวเรือนถูกขับเคลื่อนโดยหนี้เพื่อการบริโภค  และหนี้เพื่อที่อยู่อาศัยเป็นหลัก ไม่ใช่หนี้เพื่อการทำธุรกิจ อย่างไรก็ดี ในระยะต่อไปการเติบโตของหนี้  ทั้งเพื่อการบริโภคและที่อยู่อาศัยอาจชะลอลงจากภาระหนี้ที่อยู่ในระดับสูงส่งผลให้การกู้ยืมใหม่ยากขึ้น  รวมถึงผลของมาตรการ LTV ที่ทำให้การกู้ยืมเพื่อที่อยู่อาศัยมีแนวโน้มชะลอลง 

4. ครัวเรือนไทยเก็บออมลดลงและมีความเปราะบางทางการเงินมากขึ้น  ครัวเรือนไทยออมลดลงจากในอดีตและมีครัวเรือนจำนวนไม่น้อยที่ไม่มีเงินออม  เงินออมซึ่งคำนวณจากรายได้หักด้วยรายจ่ายเพื่อการบริโภค รายจ่ายเพื่อการชำระหนี้ และรายจ่ายภาษีของครัวเรือนไทยในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 เฉลี่ยอยู่ที่ 1,677 บาทต่อเดือนต่อครัวเรือน ลดลง -2.4% จากปี 2560 ที่ 1,718 บาท หากพิจารณาข้อมูลย้อนหลังจะพบว่าครัวเรือนไทยเก็บออมลดลงมาโดยตลอดตั้งแต่ปี 2556 เป็นต้นมา โดยเมื่อคิดเป็นอัตราการออมคำนวณจากสัดส่วนเงินออมต่อรายได้ครัวเรือน ในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 อยู่ที่เพียง 6.4% ซึ่งถือเป็นระดับที่ต่ำที่สุดนับตั้งแต่ปี 2552 เป็นต้นมา 

โดยอัตราการออมของครัวเรือนไทยเคยสูงสุดอยู่ที่ 11.0% เมื่อปี 2554 ทั้งนี้ 41.3% ของครัวเรือนไทยไม่มีการเก็บออมในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 และยิ่งเมื่อพิจารณาแยกเฉพาะครัวเรือนที่มีหนี้ พบว่ามีสัดส่วนสูงถึง 59.2% ของครัวเรือนที่มีหนี้ที่ไม่มีเงินออม  กันชนทางการเงิน (financial cushion) ของครัวเรือนไทยมีน้อยลง กันชนทางการเงินซึ่งสะท้อนจากสัดส่วนของสินทรัพย์
ทางการเงินต่อรายจ่ายต่อเดือนของครัวเรือนไทยในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 อยู่ที่ 7.3 เท่า (ซึ่งหมายความว่าสินทรัพย์ทางการเงินที่มีอยู่สามารถครอบคลุมค่าใช้จ่ายได้ 7.3 เดือน) ลดลงจาก 7.9 เท่าในปี 2560 ถือเป็นระดับกันชนที่น้อยที่สุดนับตั้งแต่ปี 2556 (ซึ่งเป็นปีแรกที่เริ่มมีการเก็บข้อมูลสินทรัพย์ครัวเรือน) 

บ่งชี้ว่าครัวเรือนไทยมีความเปราะบางทางการเงินมากขึ้น  ในการเผชิญปัจจัยลบทางเศรษฐกิจ เช่น การขาดรายได้ การตกงาน ซึ่งความเสี่ยงดังกล่าวมีเพิ่มขึ้นในปัจจุบัน ทั้งนี้มีครัวเรือนไทยเกินครึ่งที่มีสินทรัพย์ทางการเงินครอบคลุมรายจ่ายได้ไม่เกิน 3 เดือน โดยสัดส่วนต่อจำนวนครัวเรือนทั้งหมดอยู่ที่ 59.2% และหากพิจารณาเฉพาะครัวเรือนที่มีหนี้สัดส่วนดังกล่าวจะอยู่ที่ 62.0% ซึ่งเป็นระดับที่สูงที่สุดจากข้อมูล 10 ปี 



5. เงินช่วยเหลือจากภาครัฐมีบทบาทเพิ่มมากขึ้นต่อเนื่อง ในการประคับประคองกลุ่มครัวเรือนรายได้น้อยในช่วงที่ความสามารถในการหารายได้อ่อนแอและยังมีความเปราะบางสูง ครัวเรือนรายได้น้อยมีการพึ่งพาเงินช่วยเหลือจากภาครัฐเพิ่มขึ้นมาโดยตลอด  ข้อมูลจากการสำรวจรายได้ของครัวเรือนนั้นจะมีส่วนหนึ่งที่มาจากการช่วยเหลือของภาครัฐ เช่น เงินโอน เงินสงเคราะห์ผู้สูงอายุและผู้พิการ และเงินช่วยเหลืออื่น ๆ ซึ่งกลุ่มครัวเรือนที่ได้เงินส่วนนี้มากที่สุดคือกลุ่มครัวเรือนรายได้น้อยกว่า 1 หมื่นบาทต่อเดือน (19.9% ของจำนวนครัวเรือนทั้งหมด) โดยเงินช่วยเหลือจากรัฐที่ได้ในช่วงครึ่งแรกของปี 2562 อยู่ที่ 813 บาทต่อเดือน คิดเป็นสัดส่วนสูงถึง 11.6% ต่อรายได้ทั้งหมด 

ทั้งนี้สัดส่วนเงินช่วยเหลือของกลุ่มครัวเรือนรายได้น้อยนั้นมีทิศทางเพิ่มสูงขึ้นมาโดยตลอด  โดยเพิ่มจากสัดส่วนเพียงแค่ 3.5% ในปี 2552 สำหรับสัดส่วนเงินช่วยเหลือจากรัฐในกลุ่มรายได้ที่สูงกว่านั้นมีทิศทางเพิ่มขึ้นเช่นกัน  แต่จะอยู่ในระดับที่ค่อนข้างต่ำ เช่น กลุ่มรายได้ 1 ถึง 3 หมื่นบาทต่อเดือนจะอยู่ที่ราว 3.5% หรือ กลุ่มรายได้มากกว่า 5 หมื่นบาทต่อเดือนขึ้นไปจะอยูที่เพียง 0.6% เท่านั้น เงินช่วยเหลือจากรัฐเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยประคับประคอง และทำให้รายได้ของครัวเรือนกลุ่มดังกล่าวเพิ่มขึ้น 0.6% เมื่อเทียบกับ 2 ปีก่อนหน้า ส่งผลให้ครัวเรือนกลุ่มดังกล่าวยังสามารถใช้จ่ายได้เพิ่มขึ้น 0.6% เช่นกันในช่วงเดียวกัน 

ทั้งนี้หากไม่รวมเงินช่วยเหลือจากรัฐ รายได้ครัวเรือนกลุ่มดังกล่าวจะลดลง -1.1% สะท้อนว่าโดยพื้นฐานการสร้างรายได้ของครัวเรือนกลุ่มนี้  ยังมีความอ่อนแอและยังต้องอาศัยเงินช่วยเหลือจากรัฐ โดยหากไม่มีเงินช่วยเหลือ การใช้จ่ายของครัวเรือนกลุ่มนี้อาจปรับตัวลดลงได้  กลุ่มครัวเรือนรายได้น้อยมีความเปราะบางในหลายมิติ  ภาระหนี้สูงกว่ารายได้ ในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา กลุ่มครัวเรือนที่มีรายได้น้อยกว่า 1 หมื่นบาทต่อเดือนเป็นกลุ่มที่สัดส่วนหนี้ต่อรายได้เพิ่มเร็วที่สุดเมื่อเทียบกับอีก 3 กลุ่มรายได้ (กลุ่มรายได้ 1-3 หมื่น 3-5 หมื่น และมากกว่า 5 หมื่น) โดยเพิ่มจาก 71.4% ในปี 2552 (สัดส่วนสูงเป็นอันดับ 3) เพิ่มขึ้นต่อเนื่องทุกปีมาเป็นสัดส่วนที่สูงถึง 117.8% โดยถือเป็นกลุ่มที่มีสัดส่วนหนี้ต่อรายได้สูงที่สุดในปัจจุบัน 

ขณะที่สัดส่วนหนี้ต่อรายได้ของครัวเรือนรายได้สูงกว่า 1 หมื่นบาทต่อเดือนโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 96.2% ทั้งนี้ถ้าหักรายได้ในส่วนที่เป็นเงินช่วยเหลือจากภาครัฐออก สัดส่วนดังกล่าวของกลุ่มผู้มีรายได้น้อยจะเพิ่มขึ้นจาก 117.8% ไปเป็น 134.2% สะท้อนให้เห็นว่าความสามารถในการชำระหนี้ของครัวเรือนกลุ่มนี้จะอ่อนแอลงมาก  รายจ่ายเพื่อการชำระหนี้ต่อเดือนสูง กลุ่มครัวเรือนที่มีรายได้น้อยกว่า 1 หมื่นบาทต่อเดือนมีค่าเฉลี่ยสัดส่วนของรายจ่ายเพื่อการชำระหนี้ต่อรายได้ต่อเดือน (debt service ratio หรือ DSR) เพิ่มจาก 29.5% ในปี 2552 มาเป็นที่ 40.0% ในปัจจุบัน สูงกว่ากลุ่มครัวเรือนที่รายได้สูงกว่า 1 หมื่นบาทขึ้นไปซึ่งมีสัดส่วน DSR เพียงประมาณ 23.1% ในช่วงเดียวกัน 

 กันชนทางการเงินมีไม่มาก สินทรัพย์ทางการเงินเทียบกับรายจ่ายต่อเดือนของครัวเรือนรายได้น้อยโดยเฉลี่ยอยู่ที่ 4.3 เท่า ขณะที่ค่าเฉลี่ยสัดส่วนของกลุ่มรายได้ที่สูงกว่านั้นจะอยู่ที่ 7.5 เท่า นอกจากนี้ กลุ่มรายได้น้อยยังมีสัดส่วนของครัวเรือนที่มีสินทรัพย์ทางการเงินไม่พอรายจ่ายเกิน 3 เดือนสูงถึง 71.7% เพิ่มขึ้นต่อเนื่องจากปี 2558 ที่สัดส่วนดังกล่าวอยู่ที่ 68.4% 

โดยสรุป อีไอซีประเมินว่าสถานการณ์เศรษฐกิจของภาคครัวเรือนไทยในช่วง 2 ปีผ่านมาอยู่ในภาวะซบเซา สะท้อนจากการลดลงทั้งรายได้และรายจ่าย สวนทางกับทิศทาง GDP รวมของประเทศที่เติบโตอย่างต่อเนื่องในช่วงเดียวกัน นอกจากนี้ ครัวเรือนยังมีภาระหนี้ต่อรายได้ที่ค่อนข้างสูง ซึ่งถือเป็นอีกหนึ่งอุปสรรคที่สำคัญต่อการใช้จ่ายและการกู้ยืมในระยะต่อไป อีกทั้งสัดส่วนการออมและกันชนทางการเงินซึ่งสะท้อนถึงความสามารถในการรับมือกับผลกระทบทางการเงินของครัวเรือนยังลดลง  โดยปัจจุบันมีครัวเรือนไทยจำนวนมากไม่มีการเก็บออม  และกว่าครึ่งมีสินทรัพย์ทางการเงินไม่พอรายจ่ายเกิน 3 เดือน 

อีไอซีมองว่า มาตรการช่วยเหลือจากรัฐระยะสั้นจึงยังคงมีความจำเป็นในการประคับประคองการใช้จ่ายและการชำระหนี้โดยเฉพาะสำหรับกลุ่มครัวเรือนรายได้น้อยที่มีความเปราะบางมากที่สุด และที่สำคัญยังควรต้องมีมาตรการการแก้ไขปัญหาในระยะยาวโดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของความสามารถในการหารายได้ของครัวเรือนไทยที่มีความอ่อนแอทั้งในส่วนของแรงงานและผู้ประกอบการ ด้วยการยกระดับผลิตภาพ (productivity) ผ่านการเพิ่มทักษะของแรงงานและการสนับสนุนการปรับตัวของธุรกิจ SMEs ต่อการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี รวมไปถึงการส่งเสริมการกระจายรายได้ด้วยการสนับสนุนการแข่งขันทางธุรกิจอย่างเป็นธรรมและการลดกฎระเบียบที่เป็นอุปสรรคต่อธุรกิจขนาดเล็ก


ไม่พลาดข่าวสำคัญ แค่กดเป็นเพื่อน กับ LINE @thansettakij